INTRIGA, HISTORIA, COSTUMISMO

As illas dos deuses

Serafin Parcero

Edicións Xerais, Vigo, 2021, 363 páxinas.

As illas dos deuses é a versión actualizadada edición de autor, Insulae Deorum que no ano 2017 sacou do prelo Serafín Parcero. En ambas as dúas edicións o protagonista é Castela, perseguido por un sicario do goberno franquista con intención de eliminalo na capital de Arxentina. O feito de que a novela quedase entre as finalistas no Trorrente Ballester, motivouno a pensar que podía ser unha ficción, baseada nun personaxe real, tan simbólico para Galicia, que podía interesar ao público en xeral. Emporiso, non é unha novela baseada en feitos reais, malia a presenza de Castela e outros persoeiros e feitos históricos. Fabulación ollada desde unha perspectiva histórica, real, aínda que os feitos que narra nunca aconteceron.

Malia que a novela comeza coa presentación e o discurso “Alba de Groria” en Bos Aires por parte de Castelao, consciente do cancro que, ao pouco tempo o levaría a tumba, e a presenza dun asasino do goberno da ditadura para liquidalo, a historia de Serafin Parcero estruturase en dous momentos históricos: nos anos 20 do século pasado coa chegada de Castelao a unha das chamadas illas dos deuses e os sucesos que alí aconteceron nun verán que vivirá na illa de Ons.

Serafín Parcero

A outra parte relevante acontece a finais dos anos 40, con Castelao en Bos Aires, coa presenza do sicario franquista, o que fai que Castelao rumie no seu pasado, ata levalo a un tempo no que acorda pasar un tempo na illa de Ons, onde atopa definitivamente a súa vocación de pintor. Mais ambos tempos e escenarios mestúranse ao longo da novela.

O asasino perde de forma inverosímil a súa oportunidade, atraído polos cruceiros de pedra que Castelao debuxara. E a seguir, o autor describe a viaxe de Castelao a Ons como pasaxeiro dunha dorna, a chegada a casa do Fuxido para practicar a súa afección de pintar, tras unha longa conversa co taberneiro da illa que ilustra a Castelao cunha chea de aventuras dos seus devanceiros e de el mesmo. Castelao percorre a illa facendo bosquexos e tomando notas provisionais. Entrementres o relato non esquece a encomenda do sicario franquista.

Unha historia onde abonda a intriga, xa que o autor supón que Castelao exiliado seguía sendo un inimigo do fascismo que cómpre eliminar. Mais tamén é esta unha novela costumista cando o relato se traslada a Ons, onde tanto a paisaxe como as formas de vida dos moradores da illa ocupan a atención do lector. Porén é esta unha novela que cumpriría puír: hai abondos comentarios e descricións que son prescindibles e que pouco lle engaden á novela. A voz dos personaxes non se axusta á condición de cada un, todos transidos de linguaxe culta, malia a súa condición de labregos e mariñeiros. Emporiso a novela constitúe un amoado de historias e  fabulacións que se le con pracer.

(Texto publicado o día1 de abril de 2021 no xornal Faro de Vigo)

“DESHONRA”: UN LIBRO DE GRAN VALOR LITERARIO

Deshonra

J.M. Coetzee

Tradución de Moisés Barcia

Rinoceronte Editora, Cangas do Morrazo, 268 páxinas

   O primeiro que cómpre recoñecer é o acerto co que o editor desta obra en galego traduciu o título. Porque Moisés Barcia verte ao galego con acerto a palabra inglesa Disgrace que non significa Desgracia, senón Deshonra ou Vergoña. Mais recoñecido o mérito do tradutor, volvo á novela. Disgrace (1999) é posiblemente a mellor novela do Premio Nobel J.M. Coetzee. Logo de vinte anos da súa aparición, a novela segue a ser obxecto dunha manchea de interpretación, en boa medida porque toda a obra do Novel surafricano esta rodeada de unha grande ambigüidade que o escritor xamais quixo revelar.

   O protagonista da novela é David Lurie, profesor de universidade, que aos cincuenta e dous anos e divorciado, ten na su estima ben resoltos os problemas do sexo. Cada semana ten encontros cunha prostituta da que remata namorado. E cando ela desparece, entra en escena unha alumna, Melanie. Entrementres as súas clases na universidade son un mero trámite para el e para os seu alumnado. Coido que resulta oportuno ter en conta o que Villoro afirma verbo desta peza: “Poucas novelas indagan  en forma tan extrema nos usos da hipocrisía e  na corrección política como Disgrace”. Porque, como xa deixei sinalado a palabra inglesa  Disgrace significa realmente deshonra, ignominia, vergoña. O lector pode interpretar que ao protagonista, David Lurie, lle ten acontecido varias desgrazas, mais en realidade o que tematiza a novela e algo que ten que ten que ver coa deshonra.

   Para o protagonista, un profesor pouco profesional de literatura inglesa, divorciado dúas veces e pai dunha filla, a sexualidade é fundamental na súa existencia. Unha sexualidade non necesariamente ligada  ao amor nin á afectividade. E enlazo co dito máis arriba: a relación coa súa alumna Melanie. Con ela ten relacións sexuais, emporiso non plenamente consentidas. E chega un momento no que a alumna deixa de existir á clase do profesor. Entón será investigado tras a denuncia da alumna e aparecen outras incorreccións. Pero David Lurie négase a se desculpar, se ben admite todas as acusacións da alumna e da súa familia. Debido a esa negativa a pedir desculpas, fica cesado definitivamente do seu posto de profesor da universidade.

   Ao pouco tempo, viaxa a unha facenda e alí encóntrase  coa súa filla Lucy.Dedícanse á agricultura e ao coidado de mascotas abandonadas e mortas de fame. Mais, ao pouco tempo, uns ladróns penetran na finca, róubanos e violan a Lucy que resulta preñada e rexeita abortar. Fai amizade cunha muller, Ben Shav, que non le gusta, mais coa que ten sexo.

  Esta breve sinopse da novela remata cando Ben Shav lle pregunta a David Lurie se renunciaría ao seu can favorito e este responde afirmativamente.

  

J.M. COTZEE

O libro posúe un encomiable valor literario, ateigado de elementos ideolóxicos que seguen sendo obxecto  de interpretacións e debates, por mor da ambigüide coa que acostuma escribir J.M. Coetzee. Sobre a narración planea constantemente o motivo da violencia: relacións sexuais cunha alumna maior de idade, non rexeitadas, mais tampouco admitidas de xeito explícito, e consentidas por mor dunha certa coacción e abuso por parte do profesor, se ben na novela, o narrador anónimo soamente presenta o punto de vista do profesor, non o da alumna. De todos os xeitos, os profesor emprega certas tretas para crear na alumna unha sorte de sensación de obrigación de deixarse facer; non se lle resiste, aínda que o evita.

   Na segunda parte, a granxa é asaltada por tres homes que violan a Lucy, e encerran e lle prenden lume a Lurie, que resulta ferido levemente. Ti non sabes o que pasou, dirá a filla porque matina que o seu pai non é capaz de se pór no lugar da muller que é vítima, mais si no do home que a viola. A filla non denuncia os violadores cousa que David Lurie non acaba de entender, mais Lucy, que é lesbiana, interpreta a violación como unha sorte de obriga que cómpre pagar por vivir onde vive. Unha especie de “quid pro quo”. Por iso mesmo acepta que os agresores anden polas proximidades e consinte en ter como veciño ao rapaz agresor.

   O lector pode chegar á conclusión de que David Lurie paga os seus erros como violador a través dos sufrimentos das súa filla. Unha novela, en boa medida, parábola do desconcerto que dá lugar a múltiples interpretacións e que ten unha relación directa cos réximes opresores como o aparheid.

MEDOS, PRODIXIOS E ARREPÍOS

O axolote

E outros contos de bestas e auga

Lara Dopazo Ruibal

Editorial Galaxia, Vigo, 2020,124 páxinas.

Lara Dopazo Ruibal é unha escritora aínda moi nova, mais non neófita nas letras galegas. Xornalista de formación,ten publicado sobre todo poemas, e gañado varios premios como o Premio Illa Nova de Narrativa do ano 2020 que obtivo con esta escolma de relatos, cualificados por algún membro do xurado como “un conxunto de relatos orixinais, diversos e de gran altura estética”. A narrativa galega non está orfa de libros de relatos, escritos da man dos grandes narradores coñecidos por todos, algúns sobre todo poetas e autores de relatos en formato breve como Ánxel Fole ou Méndez Ferrín.

Outros, sen tanta fama, pero con achegas moi destacadas neste subxénero. Unha mostra: os trece relatos que nos brinda Lara Dopazo Rial en O axolote e outros contos de bestas e auga. onde se algo reloce é a capacidade fabuladora da autora o que se deixa sentir en cadansúa das historias que nos ofrece. O fío condutor destas trece historias é a presenza do insólito, mesmo do inverosímil, mais non na liña que enche os textos de Tolkien ou da literatura infantil e fantástica de Michael Ende. Neste sentido, o fantástico do que se vale Lara Dopazo ten moito máis que ver coa narrativa galega que se achega ao sobrenatural, como pode ser a de Cunqueiro.

Lara Dopazo Ruibal

Doce textos presentados ao Certame, co engadido dun novo relato “Baleas” que casa perfectamente co resto dos relatos que compoñen a escolma galardoada. O fantástico, os prodixios e arrepíos,  a irrupción do estraño déixase sentir xa no primeiro relato do que toma o título o libro: o protagonista reconta as feridas sufridas na vida e desaparecidas de golpe, agás a derradeira que lle levou dezanove días porque a ferida fóra no corazón. No segundo relato a voz narrativa dá conta da forza do mar nun maremoto, presentido con antelación polos animais. O extranatural deixa a súa pegada en relatos como ”Chispa”: mortos que se laian diante dos vivos e seguen o seu camiño como carnes andantes cara ao inframundo. Noutros relatos é salientable a chamada pola morte, tamén entre un mundo de animais, con finais sorprendentes por exemplo en “As moscas”. Ou un carpincho  cun pau espichado na boca. E malia iso fala e faise pasar polo home morto da voz relatora. Non todos os relatos posúen a mesma gordura diexética. Hainos que relatan historias que, aínda que non desentoen da tonalidade da escolma, as súas temáticas son moi sinxelas e elementais. Outros, pola contra e citaría dous que son precisamente dos máis longos (“A porta verde do río” e “A illa das mulleres”) que penetran no mundo dos misterios, e nos que se mesturan combinacións axeitadas entre elementos.

Relatos escritos con precisión estilística, mais cunha prosa sinxela e que conforman una colectánea merecente de ser tida en conta, nomeadamente en vindeiras entregas da autora.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 11 de marzo de 2021)

UN TEXTO BEN AXEITADO (Novela animalista, novela coral)

Na actualidade no sistema literario galego abundan os narradores  que escriben textos ficcionais de formato amplo, pero son poucos os que adican o seu enxeño creativo ao tratamento de literatura de animais engaiolados en granxas en condición dificilmente imaxinables.Un deles, quizais a excepción, é Xurxo Sierra Veloso que hai unhas semanas publicou nos prelos de Galaxia esta novela que hoxe comento, Benvidos á cidade. O autor, xa cunha ampla experiencia no eido da creación ficcional, agasállanos con esta peza, unha novela “animalista” como ten sido caracterizada.

Xa que logo, a escolla dun narrador experimentado mergúllanos xa de entrada, e aínda sen facer referencia á sinopse da trama, nunha crítica enteiramente xustificada do capitalismo sen escrúpulos  e desapiadado que oprime e escraviza os animais para o beneficio das grandes empresas, interesadas unicamente no lucro  económico, chegando a inxectar sustancias velenosas nos animais que os fai moito máis perigosos para os seres humanos.A trama da novela comeza presentando distintos personaxes que falan das súas vidas e aconteceres, moitos deles  prescindibles para o desenvolvemento da novela, ata que comezan a escoitar na televisión unha nova que informa de que unha granxa de visóns sufriu un asalto e que deixaron ceibes a milleiros de visóns que estaban a ser sometidos a experimentos científicos que os facía medrar a presa e as súas peles brillaban moito máis e de distintas cores. Pero que converte os animais en moi perigosos e agresivos. Intervén a policía para atopar os que liberaron os visóns e evitar o perigo, decidindo que cómpre matar os animais. E como non debo actuar de spoiler e revelar a trama da novela, si me atrevo a aconsellar que paga a pena a súa lectura. Limítome, non entanto, a súa análise.

Xurxo Xierra Veloso

Benvidos á cidade pode ser inserida dentro do subxénero da novela ecoloxista, pois os animais tamén forman parte, parte esencial, da ecoloxía do planeta. É asemade unha novela cunha manchea de personaxes que a converten nunha novela coral, sen que iso supoña ningún atranco para a súa lectura. A habilidade narrativa de Xurxo Sierra  Veloso foi capaz de evitalo.A tonalidade do relato novelesco está en boa parte condicionada polos moitos personaxes que na mesma interveñen e polo mesmo tema da trama. O rexeitamento dos ecoloxistas a ter animais engaiolados para o proveito utilitarista de certas empresas capitalistas. O autor foi capaz de inserir no discurso do narrador principal omnisciente os moitos diálogos dos personaxes secundarios. Ambientes configurados de forma axeitada e personaxes ben delineados. Todo isto,  xunto coa novidade do tema, fai aconsellable a lectura desta novela

(Texto publicado o día 4 de febreiro de 2021 no xornal Faro de Vigo)

Trama complexa. De mulleres, homes e camiños.

Camiño negro

Ramón Area

Edicións Positivas, Santiago deCompostela, 2020, 253 páxinas

   O autor de Camiño negro,Ramón Area é un psiquiatra con abondas publicación no eido específico da súa especialidade. Mesmo obtivo con Psicopatoloxía do retorno o Premio Ramón Piñeiro de Ensaio no ano 2006. Mais Ramón Area non se acoutou a textos e estudos da súa profesión. De feito, Camiño negro é a súa segunda novela, e o seu incipit e toda unha manifestación de intencións. “Toda esta historia vai de mulleres, homes e camiños”.

   Os camiños son os da Ruta Xacobea, que nomea nas primeiras páxinas seguindo a Aymerich Picaud. Mais a novela de Ramón Area non vai co Camiño Xacobeo. A trama, como tal céntrase na procura duns documentos roubados no  Arquivo Nacional; non sabemos qué documentos son, pero para atopalos encárganse tres investigadores: Lucia, garda civil aínda nova, o sarxento rural Fernández afecto aos vellos métodos e cun pasado ateigado de interrogantes, e  Cazale, durante trinta anos profesor de debuxo que recendía a aburrimento, confidente e falsificador.

Deben atopar os documentos axiña e sen publicidade. O escenario é a Compostela de camiños, igrexas, beatas e peregrinos. Dalgún xeito todo isto ten que ver con Camiño Xacobeo. Endalí que o autor non se esqueza do mesmo no título, aínda que agora non é un camiño de estrela, senón negro.

Ramón Area

A trama parte desta situación, e os xefes pensan que o que roubou os documentos non é unha persoa versada e informática, senón un vello que sabía conseguir calquera cousa ilegal. Noutras palabras, un caso dos tempos de antes.O autor describe os investigadores, nomeadamente a Cazale, con ironía e sarcasmo. E lembra os anos de loita nos tempos da reconversión naval en Vigo. Os que daquela eran xuventude rebelde, hoxe son don Manuel, empresario de éxito ou banqueiro. Nunha trama moi complexa porque a novela recala en varios subxéneros, ao final hai unha solución ben construída e consonte con personaxes reconvertidos de ex loitadores  contra a reconversión naval en persoeiros de éxito financeiro ou mundano.

   O principal fío que tira da trama é sen dúbida a investigación policial detectivesca na que cómpre salientar o papel de Lucia Méndez. Mais na novela danse cita outras tramas secundarias. Unha trama relixiosa con Santiago o Maior, Prisciliano e a Catedral de Santiago que enchen moitas páxinas. Un Santiago retranqueiro, e Prisciliano, un home que rematou mal por culpa da súa teimosía, propia desta Galicia de bosques e ríos. Tamén unha novela onde sae á luz o conflito social da reconversión naval, e a delincuencia, tanto marxinal como a que percute nos altos cargos e mesmo no corpo da Garda Civil. Xa que logo, un título Camiño negro que acae co contido da novela.

(Texto publicado no xornal Farode Vigo o 21 de xaneiro de 2021)

PÁXINA DE SOMBRA

Na Neve do lobo da xente (Chaguazoso)

Emilio Araúxo

Editorial Toxosoutos, Noya, 1920, 187 páxinas

A miña salutación para este novo agasallo que de xeito inesperado me fai chegar Emilio Araúxo, ese escritor e home de cultura prolífico e ao mesmo tempo discreto. Porque Emilio Araúxo leva creando unha ampla obra artística en moitos campos da cultura galega: poeta, narrador, editor, tradutor etnógrafo, mitógrafo e un eximio fotógrafo que leva inmortalizando  fitos moi importantes da cultura de noso: o entroido galego e ese macrocosmos de tempos pretéritos da nosa labranza. Grazas os seus poemas, os seus textos, as imaxes tiradas con infinita paciencia e perseveranza, podemos decatarnos do que foi o cultivo da terra en tempos idos. Na neve do lobo sa xente (Chaguazoso), “páxina de sombra” empregando as súas palabras, é o fermoso libro que arestora Emilio Araúxo  edita en Toxosoutos. Así, nesta breve sinopse describe o autor o seu labor neste libro de escritura e de imaxes, acompañado dun glosario, non só acaído,senón tamén necesario: “Na páxina de sombra dunha corna ce cabra, a vida da serra escribíndose coas pisadas de promesa do tempo. O Lobo da Xente. O folión  e as foliadas do entroido e as lardeiras e os lardeiros. Versos que facían chorar as pedras. Unha copla que tiveron. O responso do lobo. En conversación sempre se xera un cariño. Estaos esperando a lúa. Aquela xentiña era digna de querer. A cotovía desfaise cantando. A res rompía aínda que che dése a neve pola cintura. As aldeas quedamos na rexión do esquecemento”.

Un libro que describe e dá, sobre todo,testemuño da vida da xente na serra, nesa serra de San Mamede, que o autor tan ben coñece, coa pequenas aldeas perdidas entre os seus vales. E a mágoa porque o caldo da serra non se fai xa. Non hai mozos nas aldeas. Todo isto ilustrado con ducias de imaxes: cabras, pastores,vacas con nome de seu. Testemuños que Emilio Araúxo recolle de tempos pasados, da boca dos poucos poboadores que aínda resisten na serra e ven marchar as reses cara o monte. Outra historia oral e fotográfica de negruras e soidade.

(Texto publicado no xornal El correo Gallego o 16 de xaneiro de 2021)                            

RECONSTRUIDO UN CRIME

Granito

Álex Alonso

Edicións Xerais, Vigo, 2020, 563 páxinas

O orixinal deste libro que arestora aparece publicado baixo o rótulo de Granito,  foi presentado no seu día ao XXXI Premio Torrente Ballester con título de Cónica denigrante, e resultou ganador ex aequo con outro orixinal de Antón Riveiro Coello. Mais as dúas casas editoras viguesas seguen a mesma estratexia: ocultar o nome e o título do libro que tamén ganou o Premio. Unha falsa competencia entre estas dúas editoriais punteiras viguesas. O autor de Granito desempeña o seu labor como tradutor, intérprete da Administración de Xustiza. Autor de varios relatos breves e de narrativa curta, Granito é a súa primeira publicación editada en formato longo.

O núcleo temático de Granito está marcado polo feito do asasinato de catro persoas pertencentes á familia dun destacado empresario do granito, nun chalé de Nigrán a mans de dous policías no ano 1994. De aí parte o interese do autor por novelar aquel tráxico acontecemento, afrontándoo desde a ficción, e tomando como referencia as noticias dos xornais vigueses, nomeadamente as de Faro de Vigo. Segue o procedemento estrutural de inserir os personaxes no contexto de entón, ata chegar ao momento fundamental. Mais, tendo en conta  que na novela está todo inventado, o relato de Álex Alonso é ficción. Unicamente o crime de Nigrán foi un acontecemento real. Quizais o maior interese da novela é a análise da acción e desenvolvemento dos dous policías, ata poder interpretar o que puido acontecer para que chegasen a cometer os catro crimes da mesma familia. Un intento por penetrar na interioridade dos dous policías e nas diversas versións que do crime se deron.

Alex Alonso

Narrada en terceira persoa, aínda que por veces en primeira, e con dous personaxes centrais, os policías Louredo e Vila, se ben na novela interveñen moitos outros personaxes secundarios o que fai da mesma unha novela coral, que reconstrúe acontecementos de aquel tempo, mesmo de carácter futbolístico como contexto da fabulación do crime de Nigrán. A novela, xa que logo, como di a presentación editorial, relata o salto ao baleiro de dúas persoas que “xa levaban o fracaso marcado nas súas costas”; unha acción pouco menos que atropelada e suicida na  que non tiñan nada que ganar.

Máis unha vez teño posto en cuestión  o carácter policial-detectivesco o de novela negra das moitas que se escriben en Galicia. En Granito, na miña estima, predomina o carácter policial-detectivesco porque é o relato dunha investigación e considero que non sitúa en primeiro lugar o retrato crítico da sociedade. Pódense pór en cuestión os usos lingüísticos  que emprega o autor (castelanismos, castrapo, secuencia no castelán que se fala en Vigo). Mais, malia iso, Granito é unha boa novela policial.

(Publicado no xornal Faro de Vigo o día 7 de xaneiro de 2021)

ENTRE A LOUCURA E A MALDADE

Os incurábeis

Antonio Tizón

Edicións Xerais, Vigo, 2020, 299 páxinas.

Antonio Tizón, xornalista e profesor de Deseño non debuta con esta peza na narrativa galega. Ademais de libros de relatos, a partir do ano 2015, iniciouse na novela de formato longo con A antesala luminosa, o primeiro  libro dunha serie na que actúa como principal protagonista o inspector de policía, Xosé Sánchez Pereiro. Tres anos máis tarde, coa novela  Un home estraño prosegue a serie. E no ano actual fai o mesmo con Os Incurabéis, quizais a máis cobizosa das tres, xa que recolle, como advirte a presentación editorial, unha historia  de morte, paixón e loucura.

O escenario da historia é A Coruña, máis concretamente o barrio dos Castros, e temporalmente localiza os acontecementos nos meses posteriores ao 11-S de 2001. O inspector  xefe Sánchez Pereiro, antiheroe nesta historia xa que el mesmo se confesa corrupto, é o encargado dun novo caso e fai asemade de relator dos acontecementos: unha vella prostituta dun prostíbulo dos máis  históricos de cidade aparece con pescozo rabanado cunha sorte de obxecto  aguzado, como se fosen os cairos de alguén con complexo de Drácula. Sánchez Pereiro realiza o seu traballo policial interrogando os veciños da muller asasinada. Todos eles semellan capaces de matar cando algo lles importa de verdade. Algúns matarían á desesperada, outros a sangue fría e planificando o crime.

Sánchez Pereiro, con xornadas sen fin de tapas, chiquiteo, algunha noite de puterío e conversas cos mellores miñaxoias do bario dos Castros, nomeadamente cos da rúa dos sete bares, leva a cabo unha difícil esculca, na que o máis relevante e que tira do lector, e o retrato dos veciños da dona do puticlub, e a confesión por parte do policía do seu propio comportamento canalla.

Antonio Tizón

Na novela tamén ten unha gran relevancia o mundo e a vida dos enfermos mentais, sobre todo os incurables que o inspector debate coa psiquiatra Helena Salgado. Neses debates preséntanse interrogantes que tocan de cheo con problemas éticos, como o da eutanasia. Cómpre depurar as persoas incurables, aquelas para as que a medicina non ten respostas? A novela presenta moitas outras reflexións, algunhas moi atinadas, malia que veñan da mente do inspector sibarita. Como tal, a impunidade do poder fronte ao crime. Ou a total omnipotencia do mesmo e o avasalamento doutros países. Os mesmos policías, algún día  inspectores e comisarios, saben como funciona o poder porque están ao seu servizo. Pódese discutir se Os incurábeis entra na categoría de novela policial ou negra. Na miña opinión, a acción policial, a investigación dun feito criminal é o fío condutor da novela. Mais non faltan aspectos moi salientables da novela negra, como o retrato crítico da sociedade. A novela policial mantén o misterio, mais a súa importancia queda desprazada pola temática social.       

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 17 de decembro de 2020)

UN VIGO SUBTERRÁNEO E CORRUPTO

O autor desta novela, Manuel Esteban, entrou de cheo na narrativa galega cando no ano 2016 lle foi outorgado o Premio Xerais, ficción  coa que comezou a darlle vida ao inspsector de policía Carlos Manso. Dous anos máis tarde volveu presentarnos as pescudas de Carlos Manso, un verdadeiro antiheroe, que, tras vinte anos polas beirarrúas da sociedade, fai do fracaso a súa sinal de identidade, facendo unha investigación verbo dunha rede de pederastia. Nesta terceira entrega, M. Esteban non se afasta do subxénero policial, e o seu heroe/antiheroe volve ser o inspector Manso, primeiro como policía e, logo da súa forzosa xubilación, como detective.

Unha novela que xoga cunha estrutura dupla e dous tempos e escenarios: ano 1998 na illa de Fuerteventura e no Sáhara Occidental, e o Vigo de 2018. O lector, xa que logo, atopará dous saltos no tempo de máis de vinte anos, mais, malia esta arquitectura diferenciada, non impedirá que no desenlace todo converxa. Carlos Manso que na inicial intención do autor, tería de ser un personaxe arisco, volve ser, como na primeira novela do autor, un protagonista con moitas caras. E o autor aproveita esta  circunstancia para mergullarse con profundidade na súa orixe, comportamento e motivacións.

Manuel Estevan

Esa arquitectura dupla ten o seu inicio en Fuerteventura e no Sáhara Occidental, descoidado polos españois e abandonado en mans marroquís, nunha espantada criticada na novela.Na illa e no continente africano, atopamos ao inspector Manso pescudando certos acontecementos relacionados co narcotráfico, a corrupción policial, o enigmático barco American Star, con certas mortes matadas e coa forma pouco apropiada de tratar os nativos. Nesta primeira parte, que leva por título “León e o volcán”, a novela axústase enteiramente ao esquema policial. Pero Manso é un cu de mal asento e o seu labor non se detén. Exercerá en Vigo como detective privado. o autor narraas nunha serie de secuencias que levan por título “O kraken e o mar”, e que corresponden á época actual. Nesta parte, a máis interesante na miña estima, o lector vaise atopar cun verdadeiro inframundo no que no só agroma a maldade e a corrupción, senón tamén a descuberta de varias galerías e túneles soterrados e abandonados na cidade olívica, que serven de agocho para seres corruptos. O relato deriva claramente cara ao detectivesco, con asasinatos, corrupción nas altas esferas da policía e do clero luxurioso e proxeneta.

A vinganza dos homes bos é un texto fragmentario se temos en conta as súas partes que se entrecruzan, o que pode dificultar a lectura dos seareiros da novela lineal. Mais permite recoñecer o protagonista principal na súa verdadeira condición de antiheroe, se ben no desenlace, Manso e convidado a esconxurar as súas pantasmas. O relato móvese entre a novela detectivesca e a novela negra, aínda que, para quen isto escribe, predominan as secuencias detectivescas, se ben, por veces o autor dálle importancia ao retrato crítico da sociedade -marxinal neste caso- e a introspección psicolóxica dos personaxes; o que define a novela negra.

( Publicado na Revista Tempos Novos ( sección Protexta) , no número 283, Novembro, 2020)

LITERATURA QUE CONTA A CENCIA

Silencio

Agustín Agra

Editorial Galaxia, Vigo, 2020, 137 páxinas

Este comentario sobre o libro de Agustín Agra debería ir acompañado do mesmo silencio ao que aluden todos os xornais que ao libro fan referencia. En efecto, despois dun silencio editorial de cinco anos, A. Agra publica unha nova peza narrativa que leva por título Silencio. Unha novela diferente, non convencional, composta por un monllo de oito relatos que parecen independentes, mais non o son, e no seu conxunto forman unha ficción novelesca que nace por pola admiración de Alexander von Humboldt e pretende ser unha novela verbo do propio “polimata” prusiano. O libro contén oito relatos referentes a outros tantos científicos desde a revolución científica ao descubrimento das vacinas.

Os personaxes que interveñen na obra son científicos de épocas distintas, con presenza dalgunhas  figuras femininas, ás que se lles furtou visibilidade ao longo da historia. Xustamente dúas son as protagonistas do primeiro relato “Caderno da tundra”. Dúas amigas, dedican os seus esforzos á concienciación dos problemas ambientais do planeta. Nunha expedición á terras nórdicas, unha delas desaparece tras as pegadas de Carl Linné. No seu diario non hai pegadas do seu percorrido, pero si da fauna. A amiga deduce que é feliz na tundra, lonxe da barafunda dos seus conxéneres. O segundo relato é unha clara homenaxe aos científicos renacentistas que fundamentaron o heliocentrismo: Copérnico, Tycho Brahe, Kepler, o torturado e asasinado Giordano Bruno e Newton que, con teoría gravitacional coreaba a obra que demostrou a falsidade do xeocentrismo.

Agustín Agra

Noutro relato aparece a figura de Lavoisier, protagonista asemade da revolución científica, que puxo a data inaugural para a química, coa axuda impagable da súa muller Marie-Anne. As cartas cruzadas entre dous xeólogos, Charles Lyell e George Cuvier iluminaron as teorías do uniformismo e do catastrofismo como explicación da orixe do noso planeta. “I think” rememora os descubrimentos de Darwin nas costas de América. O libro complétase con outros tres relatos nos que se dá conta de cómo Louis Pasteur bota por terra a teoría da xeración espontánea; Gregorius Mendel, cruzando chícharos e ratos, descubre as leis da herdanza xenética e o último “polimata” e aventureiro, Von Humboldt, descarta obsoletas teoría xeolóxicas e cataloga a fauna e a flora americana.

   Moito a salientar neste libro. Nomeadamente o feito de que de grandes achados científicos, o autor foi capaz de erguer incitadores relatos literarios.  Subliñable igualmente a tonalidade da obra: relatos científicos centrados tanto na natureza humana como na natural, expostos dun xeito delicado, mais capaz de afastar a verdade científica da superstición, a maxia e o fanatismo relixioso

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 19 de novembro de 2020)