DOR E ESGAZADURAS. A NORA DO TERROR E DA INFAMIA

Lapis na noite

Ramón Nicolás

Edicións Xerais, Vigo, 2018, 191 páxinas.

 

É sen dúbida un fenómeno universal que atinxe a todos os países, pero que o viven principalmente as mulleres e homes, por veces tamén os cativos, nos que a ditaduras teñen masacrado, torturado, asasinado os supostos disidentes. Cando a memoria histórica, a verdade dos asasinatos, dos crimes de lesa humanidade fica agochada por unha capa de impunidade, e as instancias xudiciais non actúan por mor da conivencia cos réximes políticos e ignominiosas  amnistías, é a literatura a que, con pezas de ficción baseadas en feitos reais, saca á luz do día toda a inmundicia das cloacas, as torturas, secuestros e asasinatos que acabaron coa vida de miles de vítimas. É o que vén de facer, cunha boa novela, Lapis na noite, o crítico e estudoso da literatura galega, Ramón Nicolás que, nesta volta traballa deste lado do espello.

Unha peza narrativa abondosamente documentada, axeitadamente ficcional malia estearse en feitos reais, e intensamente dramática. Novela de rachaduras, de fortaleza, carraxe, amor, medo e moita valentía, alicerzada como punto de partida, no exilio de tantos galegos durante a ditadura franquista, entre eles un dos protagonistas do relato, Ramiro Marín, que atoparon na Arxentina un fogar de acollida. E na coñecida como “A noite dos lapis”, unha sucesión de secuestros e asasinatos de estudantes de secundaria, acontecidos durante a noite do 16 de setembro de 1976 e nos días posteriores na cidade de La Plata; un dos feitos máis macabros da represión cometidos pola ditadura militar arxentina (1976-1983), xa que a meirande parte dos desaparecidos eran rapaces e rapazas menores de dezaoito anos que foron torturados e posteriormente asasinados. A súa culpa: ter reclamado o boleto de autobús con desconto estudantil.

E á par deste relato de terror e de infamia, unha historia de esgazaduras e de moita dor, a de Ramiro Marín, veciño de Covelo, fuxido a Arxentina no ano 1959, que sutura na súa persoa e na súa traxedia a represión da ditadura franquista, a noite dos  lapis e moitos outros episodios noxentos da ditadura arxentina. Xa que logo, dúas fías narrativas e un personaxe que actúa de testemuña, Lucía, unha profesora que forma parte dunha delegación cultural galega que viaxa a Buenos Aires e que aproveita para furgar e resolver a incógnita familiar do afastamento de Ramiro, irmán do seu pai. Un narrador en terceira persoa dá conta da estratexia do terror, focalizada no secuestro de dez adolescentes e no asasinato da maioría deles, feitos que forman parte da historia máis negra de Arxentina.

 

Ramón Nicolás

Polas ben documentadas páxinas da novela corre boa parte do que foi a presenza galega en Buenos Aires: os faladoiros do Terzo da Fala, San Telmo, o barrio dos galegos por excelencia, o asubío doa afiadores, os almaceneiros, onde atoparon traballos moitos galegos emigrados. Eles forman o que autor atinadamente chama o río subterráneo que conformaron os galegos que pasaron por Buenos Aires. Ramón Nicolás, empregando un estilo de prosa claro e conciso, achéganos con acuidade os obxectivos dos represores: o control da educación, un proxecto milimetrado perfectamente polas Xuntas Militares; unha visión dos territorios do terror, un verdadeiro paradigma do terrorismos de Estado. A violencia máis perversa, a barbarie xenocida. E sobre todo, a  esixencia de reparación, non de reconciliación. E entre tanta negrura, o rosear da xacarandá que lembrará e homenaxeará á filla de Ramiro, unha das líderes  dos Estudantes Secundarios, vítima das gadoupas da barbarie.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o 13 de setembro de 2018)

 

Advertisements

A EFICACIA DA MICRO-LITERATURA

Escrita no ano 1998 como rección á consolidación en Francia do ultradereitista  Frente Nacional, Martin brun  (Mañana parda) na súa tradución ao castelán), é un exemplo senlleiro da eficacia da micro-literatura. Un libro de doce páxinas, vinte na súa versión ao español, que se le en menos de dez minutos, e que, porén, malia a súa brevidade, consegue transmitir con claridade unha resoante fábula antifascista. Para aqueles que non teñen fe na utilidade da literatura, a lectura desta mínima fábula pódese converter nun impactante  descubrimento  que os pode facer reconsiderar as súas opinións.

Franck Pavloff (Nimes, 1940) é o autor desta parábola antifascista, eficaz, mais moi afastada dos canons  habituais do discurso político. Un autor practicamente descoñecido, fillo dun anarquista búlgaro, brigadista na Guerra española, e dunha partisana francesa, dos que herdou a tendencia a loitar contra o conformismo. Publicou este pequeno libro en 1998 cunha aceptación discreta. O seu éxito inesperado abrollou de súpeto grazas á teima de dous ou tres xornalistas entusiastas e ao tremor e incrédula indignación que percorreu Francia en abril do 2002 cando Le Pén chegou a ser un posible vencedor nas eleccións francesas. Foi entón cando as breves páxinas de Franck Pavloff conquistaron un público moi amplo ata o punto de triplicar o número de exemplares nas sucesivas edicións, a tirada do Premio Goncourt. Ademais, para que acadase a máxima difusión, Pavloff renunciou os seus dereitos de autor, e El Aleph, o selo editor que o publicou en España, os beneficios comerciais que puidese obter coa súa venda.

Martin brun narra a historia dun réxime político que decide eliminar os gatos os cans que non sexan pardos. Na pequena parábola aparecen como espectadores mudos dous amigos que se adaptan á decisión do réxime  con tranquila indiferenza, privilexiando a propia tranquilidade e aprazando de forma indefinida o momento de se rebelaren. Sacrifican os seus gatos e cans e aceptan resignados as novas regulamentacións, convencidos de que a seguridade parda podía ter o seu lado positivo. Mais moi pronto libros e bibliotecas son depurados porque nos textos non aparece o adxectivo pardo. Asemade, os xornais son substituídos  polo diario “Noticias Pardas”. Chegará un momento no que os resignados amigos acabarán sendo detidos porque, con anterioridade, eles ou os seus familiares posuirán animais non pardos e agora iso é delito.No novo Estado Pardo todo o mundo pode facer o que queira sempre que pensamentos, accións e desexos sexan da mesma cor.

Unha parábola, xa que logo, contra a abulia cotiá, contra o cansazo que apaga as conciencias dos cidadáns. A literatura convértese entón no espello no que as persoas se ven reflectidas en nun motor que nos empurra a actuar..

Hai máis de oitenta anos Erich Fromm desde a psicoloxía intentou explicar as raíces do noso medo a sermos libres. Ser libre significa ser responsables dos nosos destinos. Unha responsabilidade moi pesada que angustia a moitas persoas que terminan delegando  nun home forte para que decida por eles. No seu texto, Pavloff explica cunha brevísima parábola a mesma crise de liberdade na civilización occidental contemporánea. A súa historia é moi sinxela, pero tan efectiva que os xornais franceses propugnaron no seu día que Martin brun debería ser distribuído gratuitamente xunto cos certificados electorais

LESBOS EN LINGUA ESPLENDOROSA

Para dicir abril

Xosé Vázquez Pintor

Sotelo Blanco Edicións, Santiago de Compostela, 238 páginas.

 

O autor de Para dicir abril, Xosé Vázquez Pintor, honrado no ano 2008 coa letra E da Asociación de Escritores en Lingua Galega, como recoñecemento ao labor desenvolvido na súa ampla traxectoria como escritor todoterreo que aborda a poesía, o ensaio, o teatro e a narrativa. Foi un recoñecemento formal por parte dos seus colegas que lle fai xustiza a un escritor felizmente rescatado para a nosa escrita, logo de ser “canonicamente” excluído,  hai pouco máis de vinte anos,“de calquera atención ou xuízo valorativo reseñable” por cousa dos seus primeiros libros de poesía social.

A reivindicación real chegaralle da man das súas obras posteriores tanto no eido lírico como na prosa cando se decidiu a contrastar esa madeira de gran narrador que leva dentro e que produciu importantes froitos, en especial A memoria do boi, na miña estima, unha das grandes novelas galegas de todos os tempos. A obra de Vázquez Pintor é a  dun activista da lingua que reconstrúe o mundo coa memoria, como acertadamente interpreta a súa produción, a crítica e profesora cubana, Yanelis Velazco Fajardo nunha  tese de doutoramento sobre o escritor de Melide presentada na Universidade da Habana.

Tamén o lévedo da memoria está presente nos xermes da peza narrativa coa que no ano 2008 nos agasallou o escritor, Para dicir abril. Porque hai, sen dúbida, un memorial do amor diferente, do amor entre mulleres, tan deostado dende sempre e cuxa representación literaria atopa en Galicia a invisibilidade e o esquecemento, posiblemente pactados. A afouteza do escritor e a orixinalidade da súa novela consiste, xa que logo, en esquecer os principios culturais dominantes sobre a representación das relacións entre mulleres, achegándonos ao mundo lésbico desde o respecto, a reivindicación e o intimismo dun percorrido vital. Este itinerario acércanos ao mundo que unha nena recupera a través das súas lembranzas. Unha nena que gastaba rizos pero agochaba moitos medos e que pronto tivo consciencia de que vivía nun mundo onde ser muller e lesbiana era unha dobre falta sen recurso. As súas intemperies de infancia desenvólvense entre o cariño protector da nai e o amor alén de toda norma do pai. O corpo pídelle o asasinato dese “meu” que tanto manca, pero faise maior en permanente descuberta e querendo ser ela mesma e sen culpa. Mais deberá facer fronte ás incertezas que están no silencio e ao cansazo das esperas.

A novela vai esmiuzando en alternancias e nun xogo de intertextualidades os medos da nena muller e as medras dun amor que abrolla con inmensa forza e que se ten que enfrontar ás dificultades do amor entre os/as diferentes. A protagonista busca precisamente esas certezas da diferenza e, como tributo para acadalas, deberá sufrir non poucas catástrofes emocionais e verdadeiras vivencias límite.

 

Xosé Vázquez Pintor

Para dicir abril é sen dúbida unha novela sobre o erotismo diferente, pero está inmensamente afastada de calquera lambetada ou produto xenérico. Riqueza temática, complexidade formal, un perfecto xogo de planos espazo temporais e unha estrutura pautada polos versos de Safo de Lesbos. Pero sobre todo a lingua. A prosa poética de Vázquez Pintor nas páxinas desde libro eleva o galego a unha auténtica e fermosa obra de arte, como poucas veces ten acontecido na nosa escrita. Un léxico exquisito e esplendoroso que recupera vedraños termos lingüísticos -a sabenza das estirpes – e orixinais e atrevidas figuras literarias converte a lectura desta novela nun gozo para os sentidos e nunha incitación para a intelixencia.

UN RELATO AUTOBIOGRÁFICO DE CONRAD

A liña de sombra

Joseph Conrad

Tradución de Benigno Fernández Salgado e Isabel Iglesias Francos

Ir Indo Edicións, Vigo, 161 páxinas

(Libros de sempre)

 

The Shadow-Line traducida no seu día ao galego por Benigno Fernández Salgado e  Ana Iglesias Francos para a Editorial Ir Indo, é seguramente a novela máis autobiográfica de Joseph Conrad. O escritor polaco que non empezou a escribir seriamente ata pasados os trinta anos e nunha lingua que no era a súa e que aprendera de forma autodidacta, inicia este pequeno relato a finais do ano 1914 e remátao no mes de marzo de 1915. Apareceu publicado primeiramente nunha revista en 1916 e, ao ano seguinte, ve a luz nun volume independente da man dunha editora londinense.

A liña de sombra é, como dicía, un relato biográfico que dá conta das experiencias marítimas máis dramáticas da vida do autor. Pertencente  á aristocracia rural polaca, pero enmeigado pola paixón das viaxes e aventuras, Conrad consegue entrar na mariñería con tan só dezasete anos en Francia, pasando catro anos máis tarde a Inglaterra. Grazas as súas viaxes por todo Extremo Oriente, foi ascendendo paseniñamente ata chegar a capitán e, sobre todo, enchendo os arquivos da súa memoria de materiais e experiencias vitais, moitas delas reflectidas nas grandes novelas do seu primeiro período: O Negro do Narcissus, Tifón, Lord Jim, O corazón da escuridade.

A liña de sombra,  se ben non foi redactada ata 1915, inscríbese entre os textos desta primeira etapa; e na mesma o mestre da “narración indirecta” relata un dos derradeiros episodios marítimos  da súa vida, acontecido en 1888. Enfastiado da existencia monótona que lle proporciona a súa condición como segundo do Vidar e decatándose de que estaba a piques de cruzar a “liña de sombra”, esa fronteira que separa a xuventude da idade madura, e desexoso ao mesmo tempo de aventuras e experiencias novidosas, abandona  o seu posto no barco aproveitando unha escala en Singapur, e sen ter idea do que ía facer despois. O destino, porén, quixo que aos poucos días se lle confiase o mando do Otago, unha bricbarca ancorada naqueles intres en Bankok, e acostumada a navegar polos mares meridionais da China.

No relato, Conrad narra todas as peripecias que o levaron a facerse co posto de capitán do veleiro e a odisea de guialo no máis grande dos calmazos e cunha tripulación enferma de malaria, ata o seu primeiro destino, navegando por rexións de terras fragmentadas, brisas lixeiras e augas estancadas do golfo de Sian. Logo de vinte e un días dunha lenta e agoniante destrución, chegan a Singapur con toda a tripulación adoecida pola febre.

Conrad é un dos pais da alta literatura de aventuras, e como tal ten partidarios incondicionais -un deles foi Virginia Woolf, a máxima mestra do axuste estilístico na literatura inglesa-, que saben ao que se arriscan coa lectura das súas novelas. O mar e as aventuras mariñas  acadan en Conrad unha representación engaiolante, ateigada de riscos e de emocións. Á vez, achéganos unha galería de tipos humanos, ambientes e situacións descritos coa forza e coa propiedade que soamente podería provir da pluma de quen as tivese vivido en carne propia.

Con todo, para alén da trama argumental, Conrad mergúllase con extraordinaria  sensibilidade e rigor analítico nas rexións máis fondas e escuras da condición humana, facendo que, moito máis que coa aventura exterior, o lector se deixe atrapar pola interior: o proceso que se desenvolve de portas adentro dos personaxes, as reccións e experiencias  humanas, os males da alma. Precisamente todo aquilo que, a xuízo de J. Jameson, converte a literatura de Conrad en inclasificable, aboiada nun lugar incerto entre Stevenson e Proust.

Todo isto é o que vai atoar o lector de A liña de sombra. Malia tratarse dun relato de feitos reais, aos que o autor en xeral é fiel, Conrad envolve a súa narración dentro dunha atmosfera atormentada, impresión multiplicada polo calmazo da mar que inmobiliza o navío e polos progresos inflexibles da malaria.

 

Joseph Conrad

 

Unha escrita por veces abstracta, tesa, moi analítica que chega a abafarnos, e a teima do autor de pór por diante os xuízos e conceptos verbo dos personaxes, antes de deixalos actuar, dificulta por veces a lectura de A liña de sombra, nomeadamente nos dous primeiros capítulos que corresponden a unha terceira parte do libro. Nestas sesenta primeiras páxinas, a lentitude, o detallismo descritivo, a análise minuciosa das persoas e das súas reacción, chegan, na miña estima, a enfastiar a vontade lectora máis forte. O libro comeza a engaiolarnos de veras desde o intre no que o narrador protagonista toma posesión do mando do Otago, e dá comezo o seu periplo por un mar no que, en vez de liberdade, só se atopa calma e febre. No horizonte e como arquetipo O Holandés Errante nos mares de China. Un barco á deriva por augas tranquilas con toda a tripulación agonizando lentamente sobre a cuberta.

A FORMA DA MORTE

A  noite do corvo

Abel Tomé

Editorial Galaxia, Vigo, 2018, 197 páginas

De novo debuta na narrativa de noso un autor novel. En efecto, Abel Tomé (Outes, 1984) estréase na narrativa galega con esta peza, A noite do corvo, sen posuír ademais  unha grande experiencia como creador. E faino cunha novela de catalogación non doada, á que dúas fías narrativas lle serven ao autor para cimentar e ganduxar o relato: unha esculca detectivesca nun ambiente humano ancorado no medievo, mais cunha acción que se desenvolve na época actual; e un relato verbo da nosa condición, do que somos como seres humanos, sobre o dominio do home sobre o home, sobre o poder, a miseria, o fracaso e a corrupción.

A accións transcorre na illa de Gothard, un espazo inventado se ben semella que está relacionado con Inglaterra;cunha estraña mitoloxía orixinaria, a relixión de Gaia co seu relato da creación do mundo, desterrada, porén, polo cristianismo: cruceiros e igrexas en lugar das árbores sagradas. Con todo, aínda conviven en Gothar tradicións profundas e absurdas, crenzas ancestrais, astroloxía, sacrificios, equinocios, supersticións, xuízos populares, arrepíos con toda a dexeneración das sociedades actuais coma o tráfico de drogas controlado por clans, prostitución, abuso de menores. Coas mulleres que non contan para nada: son corpos que obedecen á lei e a vontade dos seus maridos.

Nesta illa onde o tempo quedou detido, cuxa capital é Beth e hai un estrato para os ricos e outro onde os pobres malviven con catro pesos, aparecen catro persoas da mesma familia mortas na casa do faro; as catro con sete coiteladas, como se fose algún tipo de ritual. A morte e a súa forma de morte asañáranse  con catro inocentes. O inspector, tenente Gonçalves, fachendoso e prepotente, será o encargado de resolver o caso. Conta coa axuda de dous axentes: Pietre, un tipo que ten problemas con sexo, con relacións á marxe da lei, pero o mellor como esculcador. E Lúa, “cisne agochado tras a plumaxe dun patiño feo”, mais disciplinada e boa xente. Resolven o crime coa oposición das forzas vivas da Illa, es especial do chanceler e o Consello dos oito. O restablecemento da orde é un elemento primordial na novela detectivesca e neste caso non ía ser menos.

Con todo, cómpre dicir que A noite do corvo pode ser lida como un thriller, ou mesmo como novela negra, xa que o autor osmatiza e modula no seu texto o retrato crítico da sociedade, as desigualdades sociais, a cobiza e outras eivas e taras inherentes á natureza humana. Todo isto, moi presente na novela de Abel Tomé, constitúe a fórmula básica da novela negra. Ao que cómpre engadir a atmosfera de carácter delictivo que flota no ambiente e no que a as infraccións e ameazas son denominador común.

 

Abel Tomé

 

A acción vén narrada en primeira persoa polo tenente Gonçalves, un tipo duro (hard-boiled), co seu propio código moral, que non se queda no seu despacho; sae á rúa, xa que non hai tempo para a dedución e a análise. Terá que buscar algo que, ao comezo, non sabe que é. Boas descricións sobre todo de ambientes humanos e da degradación representada polo poder dos clans familiares. Con abondosas críticas sociais, característica definitoria da verdadeira novela negra. Numerosas reflexións verbo  do que somos como humanos, sobre as prácticas relixiosas alienantes.  Xa que logo, un debut prometedor dun novo narrador, cunha peza narrativa bastante complexa.

(Texto publicado o día 12 de xullo de2018 no xornal Faro e Vigo)

UNHA NARRACIÓN AMABLE. NA TRADICIÓN DOS “CAPITANS” DE MOUREIRA

Xan do Arrabaldo

Rafael Fontoira Surís

Edicións  Laiovento, Santiago de Compostela, 2018, 169 páxinas.

 

Unha vez máis debuta na colección de Narrativa de Edicións Laiovento un autor serodio, o arquitecto e historiador Rafael Fontoira Surís; un escritor con non poucas achegas en estudos e pescudas históricas, relacionadas sobre todo con Pontevedra e co barrio de Moureira. Xan do Arrabaldo é a súa primeira obra de ficción, unha mestura de novela de aventuras e de aprendizaxe.

A novela sitúanos ao comezo do último cuarto do século XV, tempos convulsos para o vello burgo de Pontevedra, a principal urbe de Galicia, cimentado o seu esplendor  sobre os piares dos recursos pesqueiros e o comercio de longa distancia; mercadores e mareantes que, porén, vían alterada a súa vitalidade polas liortas que xurdiran debido á proclamación de dona Xoana, “A Beltranexa” como raíña  de Castela, Galicia e Portugal.

Nesa Pontevedra aínda medieval sitúa o autor o protagonista da historia: Xanciño Neto, fillo dun atalieyro dun dos seis cercos reais para a pesca da sardiña, que soñaba por ser capitán dunha carabela, seguindo a tradición  dos capitán da súa familia. Fará a súa aprendizaxe da carreira do mar (paxe, grumete, piloto e por fin capitán) nunha vella carraca ao mando dun seu tío, en viaxes a Londres, Bruxas, Anveres, a Bretaña con carga de viño do Ribeiro, salgadura e ferramentas de ferro. E a Lisboa e Sevilla coa mesma carga, saín da sardiña e sal e olas na viaxe de volta.Desde o Arrabaldo da Moureira, homenaxeado nesta novela, o mozo de dezasete anos aprende todos os saberes da vida do mar, mesmo os seus tópicos, xa que como bo mariñeiro bota unha moza en cada porto.

O autor acomoda o relato da historia ás características da novela de aventuras na que, polo xeral, hai unha viaxe. Unha viaxe externa ateigada de lances perigosos, navegacións entre brétemas e tempestades, con historias de pautos co demo e barcos pantasmas. Ambientes descoñecidos, encontro con amigos, amores incipientes que cómpre completar sen pausas. Novela de aventuras con lindes ambiguos xa que alberga no seu interior outros subxéneros: o da novela histórica e o da novela costumista, xa que a narración nos amosa as loitas entre as tropas portuguesas ao mando de Pedro Madruga e  as dos Reis Católicos comandadas polo arcebispo Fonseca e por Juan Arias del Río, corrixidor maior de Galicia. E tamén a vida cotiá de Pontevedra, nomeadamente a industria da sardiña. Á par da viaxe exterior, a viaxe interior do protagonista que o fará medrar, aprender e acadar as súas metas.

                                      

                                             

Rafael Fontoira Surís

 

Xan do Arrabaldo é unha novela amable, exenta de complicacións para o lector. Narrativa lineal na que un narrador omnisciente relata os acontecementos en orde cronolóxica, desde un punto de vista dirixido ao enaltecemento do protagonista que, en dúas viaxes e con apenas vinte anos, acada o título de capitán. Un non disimulado “boismo” -agás un curto período de cárcere, todo sucede de forma compracente para Xanciño Neto- é a principal tinguidura do relato dos feitos que lle dan contido e forma á historia. Salientable a boa documentación na que se alicerza a narración, así como o amplo dominio do vocabulario mariñeiro, especialmente o da pesca das sardiñas e o das mercadorías coas que se comerciaba na Boa Vila. Erros reiterados na colocación dos pronomes átonos así como certos cheísmos e teísmos deslustran o “humilde galego” desta peza narrativa, mais sen botala a perder.

(Texto publicado o día 21 de de xuño de 2018 no xornal Faro de Vigo)

VIDAS EN ESPERA DA MORTE

Mal mor

Emilio Araúxo

Axóuxere, Rianxo, 2017, 70 páxinas.

 

“Unha das voces máis creativas da escrita galega contemporánea”. Así escriben os editores verbo de Emilio Araúxo (Coles, 1946), e abofé que non erran, malia que o comportamento discreto deste poeta, narrador, etnógrafo, mitógrafo, editor e tamén fotógrafo de vocación, fai que a súa visibilidade sexa reducida e soamente chegue a eidos moi restrinxidos. Emilio Araúxo leva ofrecéndonos desde hai ben de anos as esencias e o buligar da vida do rural galego, nomeadamente as pegadas e o que aínda perdura da nosa cultura material. Unha das súas últimas achegas é este libro de escasas páxinas, pero de lectura, á vez gorentosa e saudosa xa que semella o testemuño dos derradeiros, das vellas mulleres das aldeas rurais galegas, personificadas por unha anciá en espera da morte.

Emilio Araúxo alicerza o seu relato nunha novela que Samuel Beeckett escribiu en 1981, Mal vu mal dit, que entra enteiramente na área onde se dirimen as relacións entre a realidade, a percepción e a linguaxe. Se Beckett reproducía as andainas e degoiros dunha anciá irlandesa medio cega, Emilio Araúxo reescribe e achéganos a modesta épica desta vella galega que espera a morte nunha aínda máis vella casopa nun pedregal que atura xeadas e friaxes tal como a vella muller. O autor concentra  a relación desta anciá co seu vivir cotián nunha soa xornada en un brazado de lembranzas que abrollan, case que sempre, con mágoa nos seus días e noites.

A protagonista xa non ten forzas, mais algo aínda vai facendo. Derreada e con dor nos cadrís, con chancas que lle abrigan os pés, malia que pesan e se desatan os amallós, vai ás castañas, cava na horta para sementar allos, estende o esterco, planta coias, colle a herba. Ten cadela e burro, pillo coma sempre. Pon a pota ao lume para facer o caldo branco que come no cazo e faille sufrir a súa boca esfolada. Vive soa mais non chora porque chorar non fai nada. Pouco sabe contar porque non foi a escola. Dese privilexio discriminouna o pai. Aprendeulle a traballar. O irmán á escola, ela a cavar  a terra. Nunca deu bicos, xamais pintou os beizos. Sempre vestida de loito. Non acredita no que din os curas, pois o inferno xa o ten aquí abaixo.

 

 

Emilio Araúxo

O autor abéiranos neste pequeno artefacto aos verdadeiros suxeitos da identidade de noso, dese noso rural que hoxe está esmorecendo. Vidas duras, ateigadas de frío, xeadas, neve, agardando a morte, acompañadas soamente pola negrura e a soidade, porque na vellez todo se xunta. Emilio. Araúxo narra sendo testemuña emocional, empático e por veces reivindicativo. E faino cunha prosa que sutura a oralidade, aquilo con que matina a vella que, por obviedade, nunca fala cun rexistro literario depurado de todo o que pode ser sobreentendido sen facelo explícito. É unha das características desta novela testemuño. Amosa unicamente aquilo que é esencial no cotián quefacer da vida desta muller que xa nada agarda agás a morte.

(Texto publicado na Revista Tempos Novos, nº. 253, xuño 2018)