RECONSTRUIDO UN CRIME

Granito

Álex Alonso

Edicións Xerais, Vigo, 2020, 563 páxinas

O orixinal deste libro que arestora aparece publicado baixo o rótulo de Granito,  foi presentado no seu día ao XXXI Premio Torrente Ballester con título de Cónica denigrante, e resultou ganador ex aequo con outro orixinal de Antón Riveiro Coello. Mais as dúas casas editoras viguesas seguen a mesma estratexia: ocultar o nome e o título do libro que tamén ganou o Premio. Unha falsa competencia entre estas dúas editoriais punteiras viguesas. O autor de Granito desempeña o seu labor como tradutor, intérprete da Administración de Xustiza. Autor de varios relatos breves e de narrativa curta, Granito é a súa primeira publicación editada en formato longo.

O núcleo temático de Granito está marcado polo feito do asasinato de catro persoas pertencentes á familia dun destacado empresario do granito, nun chalé de Nigrán a mans de dous policías no ano 1994. De aí parte o interese do autor por novelar aquel tráxico acontecemento, afrontándoo desde a ficción, e tomando como referencia as noticias dos xornais vigueses, nomeadamente as de Faro de Vigo. Segue o procedemento estrutural de inserir os personaxes no contexto de entón, ata chegar ao momento fundamental. Mais, tendo en conta  que na novela está todo inventado, o relato de Álex Alonso é ficción. Unicamente o crime de Nigrán foi un acontecemento real. Quizais o maior interese da novela é a análise da acción e desenvolvemento dos dous policías, ata poder interpretar o que puido acontecer para que chegasen a cometer os catro crimes da mesma familia. Un intento por penetrar na interioridade dos dous policías e nas diversas versións que do crime se deron.

Alex Alonso

Narrada en terceira persoa, aínda que por veces en primeira, e con dous personaxes centrais, os policías Louredo e Vila, se ben na novela interveñen moitos outros personaxes secundarios o que fai da mesma unha novela coral, que reconstrúe acontecementos de aquel tempo, mesmo de carácter futbolístico como contexto da fabulación do crime de Nigrán. A novela, xa que logo, como di a presentación editorial, relata o salto ao baleiro de dúas persoas que “xa levaban o fracaso marcado nas súas costas”; unha acción pouco menos que atropelada e suicida na  que non tiñan nada que ganar.

Máis unha vez teño posto en cuestión  o carácter policial-detectivesco o de novela negra das moitas que se escriben en Galicia. En Granito, na miña estima, predomina o carácter policial-detectivesco porque é o relato dunha investigación e considero que non sitúa en primeiro lugar o retrato crítico da sociedade. Pódense pór en cuestión os usos lingüísticos  que emprega o autor (castelanismos, castrapo, secuencia no castelán que se fala en Vigo). Mais, malia iso, Granito é unha boa novela policial.

(Publicado no xornal Faro de Vigo o día 7 de xaneiro de 2021)

ENTRE A LOUCURA E A MALDADE

Os incurábeis

Antonio Tizón

Edicións Xerais, Vigo, 2020, 299 páxinas.

Antonio Tizón, xornalista e profesor de Deseño non debuta con esta peza na narrativa galega. Ademais de libros de relatos, a partir do ano 2015, iniciouse na novela de formato longo con A antesala luminosa, o primeiro  libro dunha serie na que actúa como principal protagonista o inspector de policía, Xosé Sánchez Pereiro. Tres anos máis tarde, coa novela  Un home estraño prosegue a serie. E no ano actual fai o mesmo con Os Incurabéis, quizais a máis cobizosa das tres, xa que recolle, como advirte a presentación editorial, unha historia  de morte, paixón e loucura.

O escenario da historia é A Coruña, máis concretamente o barrio dos Castros, e temporalmente localiza os acontecementos nos meses posteriores ao 11-S de 2001. O inspector  xefe Sánchez Pereiro, antiheroe nesta historia xa que el mesmo se confesa corrupto, é o encargado dun novo caso e fai asemade de relator dos acontecementos: unha vella prostituta dun prostíbulo dos máis  históricos de cidade aparece con pescozo rabanado cunha sorte de obxecto  aguzado, como se fosen os cairos de alguén con complexo de Drácula. Sánchez Pereiro realiza o seu traballo policial interrogando os veciños da muller asasinada. Todos eles semellan capaces de matar cando algo lles importa de verdade. Algúns matarían á desesperada, outros a sangue fría e planificando o crime.

Sánchez Pereiro, con xornadas sen fin de tapas, chiquiteo, algunha noite de puterío e conversas cos mellores miñaxoias do bario dos Castros, nomeadamente cos da rúa dos sete bares, leva a cabo unha difícil esculca, na que o máis relevante e que tira do lector, e o retrato dos veciños da dona do puticlub, e a confesión por parte do policía do seu propio comportamento canalla.

Antonio Tizón

Na novela tamén ten unha gran relevancia o mundo e a vida dos enfermos mentais, sobre todo os incurables que o inspector debate coa psiquiatra Helena Salgado. Neses debates preséntanse interrogantes que tocan de cheo con problemas éticos, como o da eutanasia. Cómpre depurar as persoas incurables, aquelas para as que a medicina non ten respostas? A novela presenta moitas outras reflexións, algunhas moi atinadas, malia que veñan da mente do inspector sibarita. Como tal, a impunidade do poder fronte ao crime. Ou a total omnipotencia do mesmo e o avasalamento doutros países. Os mesmos policías, algún día  inspectores e comisarios, saben como funciona o poder porque están ao seu servizo. Pódese discutir se Os incurábeis entra na categoría de novela policial ou negra. Na miña opinión, a acción policial, a investigación dun feito criminal é o fío condutor da novela. Mais non faltan aspectos moi salientables da novela negra, como o retrato crítico da sociedade. A novela policial mantén o misterio, mais a súa importancia queda desprazada pola temática social.       

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 17 de decembro de 2020)

UN VIGO SUBTERRÁNEO E CORRUPTO

O autor desta novela, Manuel Esteban, entrou de cheo na narrativa galega cando no ano 2016 lle foi outorgado o Premio Xerais, ficción  coa que comezou a darlle vida ao inspsector de policía Carlos Manso. Dous anos máis tarde volveu presentarnos as pescudas de Carlos Manso, un verdadeiro antiheroe, que, tras vinte anos polas beirarrúas da sociedade, fai do fracaso a súa sinal de identidade, facendo unha investigación verbo dunha rede de pederastia. Nesta terceira entrega, M. Esteban non se afasta do subxénero policial, e o seu heroe/antiheroe volve ser o inspector Manso, primeiro como policía e, logo da súa forzosa xubilación, como detective.

Unha novela que xoga cunha estrutura dupla e dous tempos e escenarios: ano 1998 na illa de Fuerteventura e no Sáhara Occidental, e o Vigo de 2018. O lector, xa que logo, atopará dous saltos no tempo de máis de vinte anos, mais, malia esta arquitectura diferenciada, non impedirá que no desenlace todo converxa. Carlos Manso que na inicial intención do autor, tería de ser un personaxe arisco, volve ser, como na primeira novela do autor, un protagonista con moitas caras. E o autor aproveita esta  circunstancia para mergullarse con profundidade na súa orixe, comportamento e motivacións.

Manuel Estevan

Esa arquitectura dupla ten o seu inicio en Fuerteventura e no Sáhara Occidental, descoidado polos españois e abandonado en mans marroquís, nunha espantada criticada na novela.Na illa e no continente africano, atopamos ao inspector Manso pescudando certos acontecementos relacionados co narcotráfico, a corrupción policial, o enigmático barco American Star, con certas mortes matadas e coa forma pouco apropiada de tratar os nativos. Nesta primeira parte, que leva por título “León e o volcán”, a novela axústase enteiramente ao esquema policial. Pero Manso é un cu de mal asento e o seu labor non se detén. Exercerá en Vigo como detective privado. o autor narraas nunha serie de secuencias que levan por título “O kraken e o mar”, e que corresponden á época actual. Nesta parte, a máis interesante na miña estima, o lector vaise atopar cun verdadeiro inframundo no que no só agroma a maldade e a corrupción, senón tamén a descuberta de varias galerías e túneles soterrados e abandonados na cidade olívica, que serven de agocho para seres corruptos. O relato deriva claramente cara ao detectivesco, con asasinatos, corrupción nas altas esferas da policía e do clero luxurioso e proxeneta.

A vinganza dos homes bos é un texto fragmentario se temos en conta as súas partes que se entrecruzan, o que pode dificultar a lectura dos seareiros da novela lineal. Mais permite recoñecer o protagonista principal na súa verdadeira condición de antiheroe, se ben no desenlace, Manso e convidado a esconxurar as súas pantasmas. O relato móvese entre a novela detectivesca e a novela negra, aínda que, para quen isto escribe, predominan as secuencias detectivescas, se ben, por veces o autor dálle importancia ao retrato crítico da sociedade -marxinal neste caso- e a introspección psicolóxica dos personaxes; o que define a novela negra.

( Publicado na Revista Tempos Novos ( sección Protexta) , no número 283, Novembro, 2020)

LITERATURA QUE CONTA A CENCIA

Silencio

Agustín Agra

Editorial Galaxia, Vigo, 2020, 137 páxinas

Este comentario sobre o libro de Agustín Agra debería ir acompañado do mesmo silencio ao que aluden todos os xornais que ao libro fan referencia. En efecto, despois dun silencio editorial de cinco anos, A. Agra publica unha nova peza narrativa que leva por título Silencio. Unha novela diferente, non convencional, composta por un monllo de oito relatos que parecen independentes, mais non o son, e no seu conxunto forman unha ficción novelesca que nace por pola admiración de Alexander von Humboldt e pretende ser unha novela verbo do propio “polimata” prusiano. O libro contén oito relatos referentes a outros tantos científicos desde a revolución científica ao descubrimento das vacinas.

Os personaxes que interveñen na obra son científicos de épocas distintas, con presenza dalgunhas  figuras femininas, ás que se lles furtou visibilidade ao longo da historia. Xustamente dúas son as protagonistas do primeiro relato “Caderno da tundra”. Dúas amigas, dedican os seus esforzos á concienciación dos problemas ambientais do planeta. Nunha expedición á terras nórdicas, unha delas desaparece tras as pegadas de Carl Linné. No seu diario non hai pegadas do seu percorrido, pero si da fauna. A amiga deduce que é feliz na tundra, lonxe da barafunda dos seus conxéneres. O segundo relato é unha clara homenaxe aos científicos renacentistas que fundamentaron o heliocentrismo: Copérnico, Tycho Brahe, Kepler, o torturado e asasinado Giordano Bruno e Newton que, con teoría gravitacional coreaba a obra que demostrou a falsidade do xeocentrismo.

Agustín Agra

Noutro relato aparece a figura de Lavoisier, protagonista asemade da revolución científica, que puxo a data inaugural para a química, coa axuda impagable da súa muller Marie-Anne. As cartas cruzadas entre dous xeólogos, Charles Lyell e George Cuvier iluminaron as teorías do uniformismo e do catastrofismo como explicación da orixe do noso planeta. “I think” rememora os descubrimentos de Darwin nas costas de América. O libro complétase con outros tres relatos nos que se dá conta de cómo Louis Pasteur bota por terra a teoría da xeración espontánea; Gregorius Mendel, cruzando chícharos e ratos, descubre as leis da herdanza xenética e o último “polimata” e aventureiro, Von Humboldt, descarta obsoletas teoría xeolóxicas e cataloga a fauna e a flora americana.

   Moito a salientar neste libro. Nomeadamente o feito de que de grandes achados científicos, o autor foi capaz de erguer incitadores relatos literarios.  Subliñable igualmente a tonalidade da obra: relatos científicos centrados tanto na natureza humana como na natural, expostos dun xeito delicado, mais capaz de afastar a verdade científica da superstición, a maxia e o fanatismo relixioso

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 19 de novembro de 2020)

Negra, Xudicial, Policial. Desarticular un entramado mafioso

Non fales o que non debes

Luís Manuel García Mañá

Edicións Xerais, Vigo, 2020, 180 páxinas.

   

Luís Manuel García Mañá é un escritor con ampla experiencia na narrativa galega. A súa traxectoria está avalada por media ducia de novelas e por varios ensaios relacionados co dereito e a historia. E con relación á historia que narra nesta novela, tamén pola súa ampla experiencia profesional, tanto operativa como de xestión.

   A novela que nos achega arestora, comeza coa morte narrada por una narrador incorpóreo por mor dun aparente suicidio do posuidor dese ser corpóreo que resulta ser o maxistrado do Xulgado  de Instrución número 1 dunha cidade galega, que se atopa enredado nunha operación policial na que se investiga o tráfico de armas, estupefacientes, corrupción  urbanística, branqueo de capitais… Él, desde a súa situación incorpórea, será o que nos guiará polos labirintos que aparecen na novela, relatando os contratempos e circunstancias que o precipitaron no seu tráxico e suposto suicidio.

   Nas primeiras secuencias, dá conta da súa vida matrimonial, o seu paso por varios xulgados, e decide asemade fisgar entre humanos “que non se decatan de nada”.

   

LuÍs Manuel García Mañá

Unha sorte de prolepse xeral adianta nas primeiras secuencias o desenlace da historia: a morte en suicidio aparente do maxistrado titular do Xulgado de Instrución número 1 e o suicidio do concelleiro de Urbanismo que se guinda  no calabozo de Comisaría. Mais quedan por descubrir as causas e o como deses sucesos. Dous narradores dan conta de todo iso: o xuíz que fala en primeira persoa e dá conta das informacións dos actos nos que participou ou foi vítima. E un xornalista do diario local Aquem, de alcume Vagalume, que investiga pola súa conta e sospeita que detrás do suicidio do concelleiro había moito máis que unha depresión. Nas súas pescudas trata de desvelar os motivos que se agochan tras as dúas desaparicións. Provocacións, riscos, posibles chantaxes, o descubrimento da existencia dunha organización que estaba preparando ilegais operacións inmobiliarias, tráfico de armas a  grande escala. É a operación Táchira porta en marcha pola policía para non lles perder a pista.

   Na miña estima,  Non fales do que non debes ten moito de novela negra, xa que na mesma hai un retrato crítico de parte da sociedade actual (a dos chantaxes, traficantes de armas e droga, recalificación de terreos, operacións especulativas), e ao mesmo tempo ten boas doses de novela xudicial e policial. Saliento como valores da escrita de García Mañá, nesta peza, a boa conxunción de dous relatos paralelos, o feito de manter a atención do lectorado sen grandes doses de intriga. A argucia de atopar un narrador fantasmal que narra cun estilo limpo, desenfadado e abondosas doses de humor e un certo escepticismo  para descubrir a “mala”, a delincuencia nacional e internacional.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o 29 de outubro de 2020)

MAGRA CONTRIBUCIÓN (Tres mapas da narrativa de noso)

Cartografías da narrativa galega contemporánea

Xaquin Núñez Sabarís

Cartografías da narrativa galega contemporánea

Editorial Galaxia, Vigo, 2020, 164 páxinas

   

Este libro non é unha historia da narrativa galega contemporánea,da que por certo carecemos, xa que os traballos de X. González Millán non acadan máis alá dos amos 90, e máis que un relato histórico é un socioloxía literaria galega. E o IV volume da Historia da Literatura Galega de Xosé Ramón Pena enche a  historia da literatura galega desde 1936 a 1975. Así mesmo, o estudo de Dolores Vilavedra remata con fin do pasado século.

   O estudo de Xaquín Núñez Sabarís aborda os mapas, a cartografía conceptual e xeográfica da narrativa galega actual; e faino a partir do estudo de tres casos especiais: a narrativa ambientada en Compostela. Vigo e Rías Baixas, o que equivale ao thriller relixioso, á novela negra e á narcoficción. Segundo o autor, estes son os modelos emerxentes na narrativa de noso actual. Fenómenos novos, segundo o autor, co que non concordo, que compoñen a ruta de navegación do libro.

   Os enfoques metodolóxicos aos que se cingue o autor para reducir a súa cartografía de literatura galega a estes tres espazos de interese e á delimitación do campo, son algúns dos reiterados en debates previos: identidade, literatura e mercado; aos que o autor engade a revolución tecnolóxica, a explosión dixital e os conceptos xeopolíticos xerados pola globalización, con concorrencia de expresións mediais diversas (comic, ficción televisiva, videopoema). É o que o autor designa como transmedialidade. Xa que logo, o traballo de Núñez Sabarís analiza as xeografías ficcionais non só literarias.

   

Xaquín Núñez Sabarís

A seguir, o autor estuda estas tres xeografías literarias. O  thiller relixioso arredor do Camiño de Santiago,subliñando a gran recepción literaria e audiovisual de Trece badaladas de Suso de Toro, que abriu a canle para outras novelas. Así mesmo, a novela negra -eu diría detectivesca- centrada en Vigo cun bo monllo de novelas. E a narcoficción da que Fariña semella ser o produto máis rechamante xa que, con esta peza, a narcoficción galega fíxose global. Mais o relato do narco na ficción galega xa comezara antes, se partimos dese concepto de transmedialidade que emprega o autor. Como tal, Entre bateas (película de televisión), Narcos de Carlos Reigosa  ou Todo é silencio de Manuel Rivas. En resumo, o estudo ofrecido nos tres apartados da ficción galega responden aos obxectivos  sinalados nos enfoques metodolóxicos. Segundo o autor, estes son os mapas emerxentes da nosa narrativa contemporánea. Non entanto, quedan fóra quizais as ficción máis importantes destes anos, polo que este libro e só unha magra contribución á cartografía na narrativa galega contemporánea.

 (Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 15 de outubro de 2020)

Aventuras da ciencia convertidas en literatura

A barcelonesa editorial Anagrama agasállanos neste mes cun libro ben singular: Un verdor terrible. Un libro que tirará do lector desde a primeira páxina, cun fío condutor que sutura a ciencia nas súas pescudas, escárceos e hipóteses  e as transformacións que para ben ou para mal insire no mundo e na nosa visión do mesmo, coa literatura.

Todo mesturado con doses de ficción, porque desde a mecánica cuántica ou desde cada personaxe, data, acción ou consecuencia todos,rematan disoltos na incerteza da ficción. Endalí que neste libro é literatura. Un libro que fala da fermosura da ciencia, mais tamén das súas consecuencias nefastas. Benjamín Labatut, naceu en Rotterdam, mais arestora está establecido en Chile. En catro maxistrais relatos, cruzando historia e ciencia, esperanza e terror, compón un verdadeiro labirinto  literario a través da vida de físicos, matemáticos e astrónomos; varios deles personalidades  excéntricas ou esquivas, seres entre o xenio e a tolemia que revolucionaron e moldearon  o século XX.

O autor olla no libro o camiñar da ciencia, desde hai máis de cen anos, ata os primeiros anos trinta do pasado século. Neste libro estraño, sobre ideas estrañas e meso extravagantes, circulan descubertas reais que,ende mal, forman un longo ronsel turbador: o descubrimento do azul prusia, creado no século XVIII que se converteu no cianuro de hidróxeno co que se suicidaron moitos nazis e que o químico xudeu alemán Fritz Haber transformou no gas Zyklon co que os nazis exterminarían a milleiros dos seus compatriotas e a membros da súa propia familia. As explicacións matemáticas de Alexander Grothendieck que o impeleron ao delirio místico e á loucura. Tamén a carta que un amigo moribundo, no foxo da Primeira Guerra Mundial, lle fixo chegar a Einstein coa solución das ecuacións da relatividade e o primeiro agoiro dos buracos negros.

E finalmente a contenda entre os fundadores da mecánica cuántica (Schödinger e Heisenberg) que xerou o principio de incerteza. Neste tempo caótico e turbulento, un libro coma este  -libro de relatos enmascarado en ensaio- debería facernos pensar se o soño do absoluto chegará por conducirnos aos máis temibles pesadelos, a non ser que as ciencias físicas  comecen a se apercibir das súas propias limitacións

(Texto publicado no xornal El Correo Gallego o dia 15 de setembro de 2020)

PATRIMONIO INMATERIAL

GUÍA DE CAMPO DA GALICIA ENCANTADA

Edición de Antonio Reigosa

Edicións Xerais, Vigo, 2020, 257 páxinas.

En edición de Antonio Reigosa, un dos grandes promotores da nosa cultura inmaterial, Edicións Xerais publicou hai uns meses o segundo volume dese proxecto colaborativo que é Galicia Encantada. Enciclopedia da Fantasía popular de Galicia. Unha guía en papel que o editor e colaboradores ofrecen ás persoas interesadas nas fantasías do país  que os viu nacer ou que o habitan. Ao longo dos anos, o editor xuntamente con outros coautores e colaboradores  foi recollendo o grande almacén do noso imaxinal e da nosa cultura popular. Na Guía que hoxe comento, o editor recolle unha pequena parte dos arquivos que vontade colaborativa  foi incorporando ao longo de quince anos a web Galicia Encantada. Máis dun cento de relatos que permitenconservar, non só na tradición oral, senón tamén en papel impreso, moitos dos nosos mitos, lendas, ritos, contos e saberes que veñen  da memoria dos nosos devanceiros e que forman parte da nosa memoria cultural.  Todo o material  mitolóxico e lendario está relacionado a lugares singulares por razóns históricas, arqueolóxicas, naturais e culturais.

Vinte e dous capítulos, precedidos todos eles dun pequeno  texto introdutorio no que saen dos seus abeiros orais seres imaxinarios, nomeadamente procedentes da oralidade: pequenas historias para amedrentar os cativos; amuletos ou reliquias que coidamos que nos poden ser propicios; relatos arredor da morte en formas de caveiras ou Santa Compaña; casas encantadas; as morfoloxías e astucias do demo e os seus maleficios; seres e lugares produtos da maxia ou do feitizo; seres que sen ser míticos, teñen algo que os fai raros e orixinais; persoas ou animais con características monstruosas, lendas urbanas que se espallan como rumores; doenzas que a medicina popular intentaba curar; relatos lendarios sobre seres  femininos míticos; animais mitolóxicos como serpes, lobishomes; as augas que dan e quitan vida, os mitos asociados ás plantas como medicina. Tamén teñen o seu lugar na Galicia Máxica os nubeiros e tronantes; as peregrinacións como experiencia e esperanza; os rituais que  se realizan nas pontes; a tradición oral de don Roldán. En fin, santos, virxes, milagres, prodixios, tesouros, toponimias populares. E finalmente certos contos que non teñen vencello con ningún lugar. Xa que logo, unha moi interesante contribución o almacén mitolóxico, tirado da tradición oral que, máis unha vez nos fai decatar de que o trasmundo e o prodixio forman parte da vida cotiá de Galicia.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o 17 de setembro de 2020)

E FANO ELES

E FANO ELES

O valo de Manselle

Anxo Angueira

Apaiario, colección, Cera Labrada, 8, A Coruña 2020,sen paxinar.

Esta edición de Apiario na súa colección Cera Labrada,8  conmemora os vinte e cinco anos  de que, na humilde colección Ferros de Edicións Xerais, aparece O valo de Manselle de Anxo Angueira. Unha edición que respecta as partes da primeira (“O valo de Manselle”, “A placa”, “O liño de María”, A Bernardino Graña”- profesor de Anxo Angueira no instituto de Padrón- e “O mar e o río de regreso”. Carecente de minúsculas ilustracións da primeira,  pero editado cun primor que da gusto velo.

Un prólogo longo e ateigado dese galego que sabe a ferro e ao mel verdadeiro  e que só domina Xosé Luis Méndez Ferrín, enriquece o traballo editorial desas mozas entusiastas de Apiario: Antía Otero e Dores Tembras. Esta reedición ennobrece o labor dunha editora pequena pero independente.

Quero sumarme a este vinte e cinco aniversario reproducindo, con pequenas variantes e se cada algunha aclaración un texto que, a xeito de reseña, publiquei o día seis de marzo de 1997, na fenecida “Revista das Letras” de O Correo Galego. Con título “Fano eles”

∞∞∞∞∞

Tampouco eu debería  falar  desde valo de Manselle (eu encargábame dos libros de narrativa e ensaio e Vicente Araguas dos de poesía). Mais é esta unha desas publicacións ateigadas de tanto empuxes, que racha os lindes dos xéneros, e a este cronista de  cousas de libros coa soberanía diso que é a grande verdade do mundo que din os nosos clásicos; forzándoo a invadir territorios alleos, o territorio feiticeiro da poesía. É a ousadía destas páxinas capaces de sobrancear en tempo de solidariedade miserenta o pulo social, afastada por igual da fala realmente popular e dos agarimos estéticos. E, reitero, ese orixinal atrevemento foi o que cativou os rexistros da emoción deste lector, activados ao abeiro do libro de Anxo Angueira.

Libro que comeza a súa carraxe coas verbas limiares: “Somos campesiños de Galicia. Tiñámo-la condición celulada do mel” que escribira Heriberto Bens, aquel noso bardo aluado e salmodiante que, malia que lle prohibiran escribir, a súa presenza “orizada e tenra”, impera en cada momento e cada vez máis nos dominios das nosas letras.

Pois be, O valo de Manselle é poesía social e da boa, e non só na intención. De boa calidade, de gordura estética,enraizada nunha tradición literaria. En sentido clásico e rigoroso, esta narración versificada da construción dun calo de contención  para protexer un campo de xogo comunal, polos veciños de Manselle, choiando todo o pobo desinteresada e solidariamente (“E todos poñen as mans e o lombo”), non é esa épica que nos falta, entre outras razóns porque en Manselle, nada, ninguén pertence ao mito ou á lenda histórica. Ao valo vén Ovidio o da Ministra, Fernando o da Couta, Antonio o de Calo e o seu sogro Moncho, e vén Marucha o da Olia e os rapaces de Branco, O DE Lelo, o da Virtudes, “xente toda con mans, con rens, con ollos e con nome / que nin son labregos”.

Emporiso, canto alento épico radeando neste cando á veciñanza!  Lembranza da tribo inmemorial que desafía as obras públicas, os mortos comunais que berran coma os vivos: “Veña, valo, vai”, os meus, a xente miña xente disposta a recobraren o pulso das restevas e das mallas, xunto coa feroz e limpa solidariedade, e conducindo o río da nosa independencia entre formigoneiras, motoserras pés de cabra, farranchos, machadas e cabaletes.

E María, muller da herba, que, desde as súas noventa e moitas mans finísimas, deixa caer na cunca das do poeta a liñaza atávica, xunto co mandato. “Sementa ti” para que non deixe de haber flor de liño nas primaveras de Manselle.

Quizais estes grandísimos poemas, editados na humildade duns novos “Ferros” de Xerais, non cheguen a ser por cousa do ninguneo, unha firme marca de frescor e de verdade dentro do panorama poético galego. Aposto por eles.

Mais, aínda que se perda a porfía, sempre me rebelarei contra os que, confundindo a parte co todo, inclúen O valo de Manselle dentro do fenómeno bravú, que se di, como lembra un dos seus arroutados creadores, da carne sen capar e define para os carnochos o son bravo da din do milenio. ¡Un delito!”

Francisco Martínez Bouzas

6 de marzo 1997 / 17/9/2020.

∞∞∞∞∞

Anxo Ángeira na época na que esxcribiu “O valo de Manselle”

Tres poemas de O valo de Manselle

“E fano eles.

E van todos os da aldea, aos sábados, todo o día.

E van mulleres e rapaces.

E eu vino e é un valo que lle randea o aquel.

E fano eles.

E un pon a luz para formigoneira

e outo a auga para porla

e outro o tractor para iren buscar ao monte a pedra,

que é de pedra.

E todos pon as mans e o lombo.

E eu vino e o valo é moito valo, o valo de Manselle.

E fono e colleno e xntánonse coma antes

Pras restebas e pras mallas.

E ninguén os mandou nin os acode.

Fano eles.

-angurentos e cobizosos todos-

e que viven aínda condenados

á entrega e ao soño comunais.

E Fano eles.

Sos”

(paxina 17-19 na edición de Xerais, sen paxinar na edición de Apiario)

…..

“María lava no río

e enxuga o loito no trevo

da Albariña.

Anda á chucia en Supermares

e perdese nos enxidos

e curtiñas.

Rúa na tarde calada,

vai en colmeiro aos velorios

moi velliña.

Asa mazáns, berberechos,

no lume da lareira probe

da cociña.

E pregúntalles as pescas

de Rianxo se aínda hai mar,

que mulleriña!

María xunta os meniños

e estrea por maio o quinteiro

de froliñas.

Memoria que ninguén xamais alcanza.

María de Mariño é

miña siña Sinforosa

muller a erva,

mancha negra e solitaria

a andar aínda errando

nos camiños”

(paxinas 65-67 na edición de Xerais, sen paxinar na edición de Apiario)

…..

“Nós fomos xuntos aquel día vela e navío

que pasan pola braña de Laíño

e eu ben sei que no esteiro subirías

polo noso pequeno río da Albariña

para cantar na canle

ou no rodicio dos muíños que un día moerán,

por ti e por nosoutros,

fariña arrecendente e milla de futuro.

Hai regreso, hai. E ai encontarnos.

Xa non quero carpir como carpía,

Nin furtarte.

Xa non quero esmiuzar a vida toda para verte

regresada para nós.

Agora,

desde un alto onde tes o teu xacigo,

ollas e ves se pasan naves

se sobre o mar ou desce o río,

escoitas as buguinas da viaxe

que nos uniu por sempre e sempre nos sorrís.

Saúdas.

Pero aínda quero cantar contigo.”

(Con este poema elexíaco que forma parte de derradeira parte do libro ·”O mar e o río do regreso” lembra e homenaxea o autor á irmá morta, Pura Angueira. Paxinas 97-99 na edición de Xerais. Sn paxinas na recente edición de Apiario

SOBRE A CORRUPCION. NOVELA DETECTIVESCA / NOVELA NEGRA

A vinganza dos homes bos

Manuel Esteban

Edicións Xerais, Vigo, 2020, 260 páxinas.

É a terceira novela do médico e escritor vigués Manuel Esteban. A ira dos mansos (Premio Xerais, 2016) significou o seu ventureiro debut na narrativa galega. Posteriormente, no anos 2018, publicou O meu nome é ninguén. As dúas protagonizadas polo inspector de policía Carlos Manso. E as dúas, plausibles exercicios de integridade e conciencia literaria. Nesta terceira entrega. M. Esteban non se afasta do subxénero policial detectivesco, o seu heroe / antiheroe  volve ser o inspector Manso. Dous son os escenarios e tempos da novela: Fuerteventura e o Sáhara Occidental  de 1998 e o Vigo de 2018. Dous importantes saltos no tempo que, malia a estrutura diferenciada e mesmo numerada, non impide que no desenlace todo conflúa.

Carlos Manso que na primeira intención de autor, debía ser un personaxe  un pouco túzaro, é, como na primeira novela, un ser poliédrico. E arestora,xa xubilado, o autor mergúllase con máis profundidade no comportamento e motivacións. A vinganza dos homes bos é una novela cunha arquitectura dupla e complexa, con partes que acontecen en Fuerteventura e no Sáhara abandonado polo españois en mans marroquís. Alí atopamos a Manso realizando certas pescudas relacionadas co narcotráfico, corrupción na comisaría, o barco American Star, mortes matadas e trato pouco propicio cos marroquís. A novela, nesta primeira parte, acóllese claramente ao esquema policial. Mais a novela comeza en Vigo, pero o traballo de Manso que acaba de se xubilar, xa non é atopar criminais, senón actuar de detective privado. Porén, ten un asasino que atrapar. Un asunto que fará de balde.

Esta segunda parte que leva por título “O kraken e o mar”, corresponde á época actual. Na mesma comeza a aparecer un inframundo, non só de maldade e corrupción, senón tamén de galerías e túneles  soterrados e abandonados na cidade de Vigo. E o relato deriva cara ao detectivesco, con asasinatos, corrupción nas altas esferas da policía e de certo clero, luxurioso e proxeneta.

Novela fragmentaria con relación á distribucións das súas partes que se entrecruzan, o que podería dificultar a lectura, mais serve para recoñecer no protagonista principal un verdadeiro antiheroe. Como xa quedou sinalado, esas partes e saltos no tempo conflúen  ao final no que Manso é invitado a esconxurar as súas pantasmas e a súa culpa. O relato flúe entre a novela detectivesca e a novela negra, se ben na miña estima, predomina o relato detectivesco: investigación dun feito criminal. Mais, por veces, o autor sitúa en primeiro plano o retrato crítico da sociedade, neste caso a marxinal e a introspeccións psicolóxica dos personaxes. Trazos que definen a novela negra.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 10 de setembro de 2020)