Sibila na illa sen nome

  

Rosa Aneiros, a autora de Sibila, ao comezo  do século actual, formaba parte dun grupo de narradores e narradoras galegas emerxentes, que naqueles anos estaban a superar a invisibilidade. Na actualidade, especialmente logo da publicación de Resistencia (2003) ou Sol de Inverno (2009), é unha narradora plenamente consolidada. É autora ademais de varios libros de literatura infantil e xuvenil. Arestora volven sobresaír os seus bríos e a súa forza fabuladora con esta novela, quizais a máis complexa das que leva escritas, pero  que é asemade un texto narrativo moi orixinal, entre outras razóns, pola atmosfera de suspense e polas anacronías, saltos cara ao futuro do tempo da historia, xa que  ac derradeira secuencia ou capítulo da trama narrativa é o incipit deste libro co que Rosa Aneiros retoma a arte de contar historias para un lectorado adulto, despois de doce anos de silencio.

   A protagonista  principal é Sibila, unha muller posuidora  de poderes especiais. E arredor da súa figura, a autora ergue a trama argumental. Mergúllanos nunha illa onde os seus moradores son donos das súas historias. Mesmo os lugares teñen nomes de seu, topónimos moi orixinais. Tras o capítulo inicial que, como anotei pode entenderse como o remate da historia, o lector entra de cheo na trama novelesca. Sibila regresa a illa onde se criara e tiña as súas raizames, malia que nunca imaxinara que ía volver. É a neta da Rubia, a tola do argazo, e arrastra un pasado misterioso  nunha illa sen nome na que non hai outra cousa que facer máis que xogar ao tute e coidar vellos. Nesta illa soamente poden vivir dúas ducias de habitantes, todos eles de idade avanzada, encargados de conservar e amosar os valores patrimoniais ás moreas de turistas. Mais a illa agocha non poucos segredos e intrigas.Se ben a novela se ergue arredor de Sibila, ao longo do relato teremos ocasión de coñecer a varios veciños e os acontecementos que determinaron as súas vidas, así como os lugares ateigados de historias.

  

Rosa Aneiros

Novela á vez intimista e con moitos elementos tirados da fantasía. Con mestura de materiais e secuencias narrativas como a presenza dos narcos, e que nos empurran a reflexionar sobre a vellez, sobre as lembranzas, o paso do tempo, a protección da natureza, a maternidade , as traxedias dalgúns moradores como a da Amelia. E con certas secuencias distópicas que nos incitan a pensar nun mundo onde as administracións e a burocracia illan as persoas segundo criterios deshumanizadores. Ler esta novela, escrita con voz natural, evocadora e non poucas luzadas líricas, evidencia que Rosa Aneiros soubo madurecer sen excesivas urxencias ata converterse nunha das voces máis sólidas e versátiles da narrativa de noso.

(Texto publicado o día 15 de xului de 2021, no xornal Faro de Vigo)

CON VERDADES E VIRTUDES. NO SOLPOR DA EXISTENCIA

O peso do cerebro

Xesús Cosntela

Edicións Xerais, Vigo, 2021, 211 páxinas.

   

Veño seguindo a produción narrativa de Xesús Constela desde que no ano 2003, cunha escolma de relatos engadira o seu nome a relación curta e selecta de escritores galegos que ata entón obtiveran o Premio Torrente Ballester. Desde entón Xesús Constela ten escrito e publicado máis de seis novelas. A última, O peso do cerebro A narrativa de Xesús Constela acostuma ser arriscada, moderna, ben resolta e con raíces na narrativa de sempre. Arestora afronta este reto de facer  do peso do cerebro o impulso motor dunha novela.

   O peso do cerebro é un mergullo na mente das persoas maiores para intentar descubrir que cousas ou motivacións se acubillan no cerebro dunha persoa,cando fai acto de presenza a vellez. O protagonista é don Honorio, afectado de demencia senil, e todo acontece na cidade Barco, unha clara referencia ao Ferrol natal do autor, ancorado na cidade, un sentimento que aínda permanece nel. O protagonista intenta que as súas ideas se convertan en memorias imperecedeiras, limpándoas segundo as vai sacando do cerebro.

   

Xesús Constela

É o incipit da novela. Mais moi pronto fai acto de presenza Paula, neta de don Honorio que atende o ancián mentres a familia traballa. Pero unha mañá, mentres a neta sae a fumar, don Honorio desaparece; perdido porque no atopa o mar e enleadas as súas ideas e estragadas as súas neuronas, mais coa urxencia de coller a lancha  para ir a unha verbena e atoparse con Elviriña, o seu amor. Mentres tanto dialoga coa estatua de bronce dun marques. E no seu percorrido  pola cidade vaia atopando diversos personaxes: ademais do marques inmobilizado pero que lle fala, un neno que leva unha robaliza atada cun cordel, dous rondallistas e outros personaxes tan estrafalarios coma don Honorio. Todos eles, enfrontados entre si, intentan desfacerse de don Honorio, e así pérdense as pegadas que deixarán sen pistas á neta Paula e á policía á que finalmente avisaran os seu pais.

   A novela non está orfa de verdades e virtudes, tanto no plano diexético como no formal: a denuncia verbo do desamparo no que quedan as persoas afectadas pola demencia senil. En reflexións dun dos protagonistas, vemos reflectida a reconversión industrial da cidade Barco e o seu declive, nunha clara referencia a Ferrol. Mais na miña estima, o máis salientable desta nova peza de Xesús Constela é o seu tratamento literario. Por veces, da a impresión de que estamos somerxidos nunha estética valleinclanesca, con certas incidencias de farsa. Moi oportunas as notas ao pé de paxina nas que dúas mulleres comentan con rexouba o que lles está sucedendo aos personaxes. Mestura de técnicas expresivas, con predominio do monólogo interior e a selección particular do léxico co que se expresa cada personaxe.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o 24 de xuño de 2021)

COMO UNHA ESFERA ARMILAR. VIAXAR COA MENTE E MÁIS COS SOÑOS

O libro cero

Jorge Emilio Bóveda

Editorial Galaxia, Vigo, 2021, 190 páxinas.

  No novo libro, O libro cero, de Jorge Emilio Bóveda, que afirma vivir nunha constante pulsión literaria, coma os escritores de vocación, retorna á escena literaria Pastor Páez cunha manchea de novas aventuras. Mais a novela do escritor ourensán é moitas máis cousas: un libro de viaxes no que o lector poderá percorrer diversas cidades europeas, sen temor a formar a formar parte dos afectados e  magoados pola actual pandemia. Mais tamén son abondosos as viaxes interiores coa súa conseguinte evolución, sen deixar de lado a decepción ao se decatar de que a policía non era capaz de que unha persoa moi influente fixera fronte e pagara polas súas actividades á marxe da lei. Pola contra, a súa honorabilidade fará que o  degraden no corpo policial. Entón, pretende comezar de cero desde o berce da civilización occidental. O autor, outra vez un profesor que amalgama a docencia coa escrita, comezou na súa xuventude o seu periplo polas letras de noso participando nos certames de Relatos de Verán dun xornal galego. Escribiu ademais guións para curtametraxes, e estivo vinculado á prensa con varios periódicos dixitais.

   O libro co que arestora nos agasalla relata a historia de Pastor Páez que,  debido o xa anotado, sente a necesidade de recomezar a súa vida desde cero. Malia a súa personalidade introvertida dá comezo a unha viaxe por varios países, mentres a súa mente elabora unha nova realidade. Un desenlace que o lector non sospeita ao logo la lectura, trae horribles consecuencias para o protagonista.. A viaxe de Pastor Páez é un periplo na busca de si mesmo  do seu lugar na existencia e na realidade, e no que actúa máis coma suxeito pasivo que como actante, pois vai onde o leva a corrente da vida e os acontecementos, entre os que non son cousa menor os soños que influirán dun xeito decisivo no final da novela. Novela pois onírica en boa medida , xa que o protagonista camiña cos ollos e coa mente bafexados  por esa realidade que semella aparecer nos seus soños.

   

A arquitectura  da novela pode provocar no lectorado unha certa confusión.Como unha esfera “armilar” a define o mesmo autor, con camiños interconectados dentro da literatura, pero non por iso deixa de ser unha historia contada de xeito lineal de percorrido polo mundo. Os capítulos están ordenados en orde descendente ata atanger o libro cero, se ben os acontecementos están relatados en orde gradual e progresiva ata o desenlace onde a Pastor Páez lle fan saber que non é máis ca un personaxe novelesco, cuxo destino non é outro que o libro cero: non un creador, senón un creado, afectado de narcolepsia  cunha porta á verdadeira liberdade.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 3 de xuño de 2021)

UNHA PEZA INNOVADORA

A realidade

Manuel Darriba

Edicións Xerais, Vigo,2021, 131 páxinas.

Veño seguindo o transcurso literario de Manuel Darriba desde que no ano 1996 me sorprendera gratamente  con aquela noveliña Paf Xarope, porque na mesma vía outra maneira de escribir, a dun creador novo, capaz de vir ao rego das sensibilidades dunha sociedade cambiante, que se algo quere é que lle conten verdadeiras historias, prescindindo, se for preciso, de exquisiteces requintadas.

Virían despois outras achegas literarias, non moitas, como Accidental, Elefante Serramoura ou O bosque é grande e profundo, namiña estima, “unha das obras máis orixinais e innovadoras dos últimos anos”, como se nos lembra na presentación que a casa editora fai do autor. Se esta última é unha novela incrustada de cheo nos mundos utópicos e apocalípticos, A realidade non lle queda á zaga porque, en boa medida, tamén transcorre en escenarios apocalípticos.

A novela é moi fragmentaria na súa estrutura e afastada dos lindes dos xéneros. Na presentación da obra, o mesmo autor é quen nos achega unha sinopse  e un retallo da novela. Na mesma, en efecto, atopamos con Ganzúa, escritor fracasado que deambula sen rumbo pola cidade, onde se está a impor un clima de degradación sen paliativos . Na mesma cidade, grupos de costrosos agóchanse nos edificios en obras porque son perseguidos polas Hordas ao servizo do Capital. Mais o protagonista Ganzúa viaxa na procura dun brillo de crisálida. E na súa viaxe, crúzase con diversos personaxes, á vez que lembra a súa vida pasada. Ao mesmo tempo, un doutor decrépito, Daniel, insiste teimudamente na defensa dun ideal de humanidade.

Manuel Darriba

O mesmo escritor confesa que A realidade é, sen dúbida, a novela máis complexa e ambiciosa das que ata o de agora ten escrito. E non lle falta razón porque, ademais de debuxar un futuro caótico, presaxio quizais da actual pandemia, se ben na novela aparecen outras catástrofes planetarias (cambio climático, desigualdade social…), interróganos sobre un dos inquéritos que preocupan e preocuparon ao ser humano desde sempre: que é o real?.

Unha peza de poucas páxinas, mais para un lectorado atrevido que non refuga as estruturas que non se ateñen ás normas canónicas: varios grupos de textos cunha trama principal -o relato da odisea nocturna- que se amalgama con retallos biográficos, notas ao pé de páxina que achegan detalles adicionais. E outros textos con fantasías verbo do feito de morrer, así como relatos atribuídos a Ganzúa. En resumo, unha peza innovadora que demanda un lectorado tamén especial.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 22 de abril de 2021)

INTRIGA, HISTORIA, COSTUMISMO

As illas dos deuses

Serafin Parcero

Edicións Xerais, Vigo, 2021, 363 páxinas.

As illas dos deuses é a versión actualizadada edición de autor, Insulae Deorum que no ano 2017 sacou do prelo Serafín Parcero. En ambas as dúas edicións o protagonista é Castela, perseguido por un sicario do goberno franquista con intención de eliminalo na capital de Arxentina. O feito de que a novela quedase entre as finalistas no Trorrente Ballester, motivouno a pensar que podía ser unha ficción, baseada nun personaxe real, tan simbólico para Galicia, que podía interesar ao público en xeral. Emporiso, non é unha novela baseada en feitos reais, malia a presenza de Castela e outros persoeiros e feitos históricos. Fabulación ollada desde unha perspectiva histórica, real, aínda que os feitos que narra nunca aconteceron.

Malia que a novela comeza coa presentación e o discurso “Alba de Groria” en Bos Aires por parte de Castelao, consciente do cancro que, ao pouco tempo o levaría a tumba, e a presenza dun asasino do goberno da ditadura para liquidalo, a historia de Serafin Parcero estruturase en dous momentos históricos: nos anos 20 do século pasado coa chegada de Castelao a unha das chamadas illas dos deuses e os sucesos que alí aconteceron nun verán que vivirá na illa de Ons.

Serafín Parcero

A outra parte relevante acontece a finais dos anos 40, con Castelao en Bos Aires, coa presenza do sicario franquista, o que fai que Castelao rumie no seu pasado, ata levalo a un tempo no que acorda pasar un tempo na illa de Ons, onde atopa definitivamente a súa vocación de pintor. Mais ambos tempos e escenarios mestúranse ao longo da novela.

O asasino perde de forma inverosímil a súa oportunidade, atraído polos cruceiros de pedra que Castelao debuxara. E a seguir, o autor describe a viaxe de Castelao a Ons como pasaxeiro dunha dorna, a chegada a casa do Fuxido para practicar a súa afección de pintar, tras unha longa conversa co taberneiro da illa que ilustra a Castelao cunha chea de aventuras dos seus devanceiros e de el mesmo. Castelao percorre a illa facendo bosquexos e tomando notas provisionais. Entrementres o relato non esquece a encomenda do sicario franquista.

Unha historia onde abonda a intriga, xa que o autor supón que Castelao exiliado seguía sendo un inimigo do fascismo que cómpre eliminar. Mais tamén é esta unha novela costumista cando o relato se traslada a Ons, onde tanto a paisaxe como as formas de vida dos moradores da illa ocupan a atención do lector. Porén é esta unha novela que cumpriría puír: hai abondos comentarios e descricións que son prescindibles e que pouco lle engaden á novela. A voz dos personaxes non se axusta á condición de cada un, todos transidos de linguaxe culta, malia a súa condición de labregos e mariñeiros. Emporiso a novela constitúe un amoado de historias e  fabulacións que se le con pracer.

(Texto publicado o día1 de abril de 2021 no xornal Faro de Vigo)

“DESHONRA”: UN LIBRO DE GRAN VALOR LITERARIO

Deshonra

J.M. Coetzee

Tradución de Moisés Barcia

Rinoceronte Editora, Cangas do Morrazo, 268 páxinas

   O primeiro que cómpre recoñecer é o acerto co que o editor desta obra en galego traduciu o título. Porque Moisés Barcia verte ao galego con acerto a palabra inglesa Disgrace que non significa Desgracia, senón Deshonra ou Vergoña. Mais recoñecido o mérito do tradutor, volvo á novela. Disgrace (1999) é posiblemente a mellor novela do Premio Nobel J.M. Coetzee. Logo de vinte anos da súa aparición, a novela segue a ser obxecto dunha manchea de interpretación, en boa medida porque toda a obra do Novel surafricano esta rodeada de unha grande ambigüidade que o escritor xamais quixo revelar.

   O protagonista da novela é David Lurie, profesor de universidade, que aos cincuenta e dous anos e divorciado, ten na su estima ben resoltos os problemas do sexo. Cada semana ten encontros cunha prostituta da que remata namorado. E cando ela desparece, entra en escena unha alumna, Melanie. Entrementres as súas clases na universidade son un mero trámite para el e para os seu alumnado. Coido que resulta oportuno ter en conta o que Villoro afirma verbo desta peza: “Poucas novelas indagan  en forma tan extrema nos usos da hipocrisía e  na corrección política como Disgrace”. Porque, como xa deixei sinalado a palabra inglesa  Disgrace significa realmente deshonra, ignominia, vergoña. O lector pode interpretar que ao protagonista, David Lurie, lle ten acontecido varias desgrazas, mais en realidade o que tematiza a novela e algo que ten que ten que ver coa deshonra.

   Para o protagonista, un profesor pouco profesional de literatura inglesa, divorciado dúas veces e pai dunha filla, a sexualidade é fundamental na súa existencia. Unha sexualidade non necesariamente ligada  ao amor nin á afectividade. E enlazo co dito máis arriba: a relación coa súa alumna Melanie. Con ela ten relacións sexuais, emporiso non plenamente consentidas. E chega un momento no que a alumna deixa de existir á clase do profesor. Entón será investigado tras a denuncia da alumna e aparecen outras incorreccións. Pero David Lurie négase a se desculpar, se ben admite todas as acusacións da alumna e da súa familia. Debido a esa negativa a pedir desculpas, fica cesado definitivamente do seu posto de profesor da universidade.

   Ao pouco tempo, viaxa a unha facenda e alí encóntrase  coa súa filla Lucy.Dedícanse á agricultura e ao coidado de mascotas abandonadas e mortas de fame. Mais, ao pouco tempo, uns ladróns penetran na finca, róubanos e violan a Lucy que resulta preñada e rexeita abortar. Fai amizade cunha muller, Ben Shav, que non le gusta, mais coa que ten sexo.

  Esta breve sinopse da novela remata cando Ben Shav lle pregunta a David Lurie se renunciaría ao seu can favorito e este responde afirmativamente.

  

J.M. COTZEE

O libro posúe un encomiable valor literario, ateigado de elementos ideolóxicos que seguen sendo obxecto  de interpretacións e debates, por mor da ambigüide coa que acostuma escribir J.M. Coetzee. Sobre a narración planea constantemente o motivo da violencia: relacións sexuais cunha alumna maior de idade, non rexeitadas, mais tampouco admitidas de xeito explícito, e consentidas por mor dunha certa coacción e abuso por parte do profesor, se ben na novela, o narrador anónimo soamente presenta o punto de vista do profesor, non o da alumna. De todos os xeitos, os profesor emprega certas tretas para crear na alumna unha sorte de sensación de obrigación de deixarse facer; non se lle resiste, aínda que o evita.

   Na segunda parte, a granxa é asaltada por tres homes que violan a Lucy, e encerran e lle prenden lume a Lurie, que resulta ferido levemente. Ti non sabes o que pasou, dirá a filla porque matina que o seu pai non é capaz de se pór no lugar da muller que é vítima, mais si no do home que a viola. A filla non denuncia os violadores cousa que David Lurie non acaba de entender, mais Lucy, que é lesbiana, interpreta a violación como unha sorte de obriga que cómpre pagar por vivir onde vive. Unha especie de “quid pro quo”. Por iso mesmo acepta que os agresores anden polas proximidades e consinte en ter como veciño ao rapaz agresor.

   O lector pode chegar á conclusión de que David Lurie paga os seus erros como violador a través dos sufrimentos das súa filla. Unha novela, en boa medida, parábola do desconcerto que dá lugar a múltiples interpretacións e que ten unha relación directa cos réximes opresores como o aparheid.

MEDOS, PRODIXIOS E ARREPÍOS

O axolote

E outros contos de bestas e auga

Lara Dopazo Ruibal

Editorial Galaxia, Vigo, 2020,124 páxinas.

Lara Dopazo Ruibal é unha escritora aínda moi nova, mais non neófita nas letras galegas. Xornalista de formación,ten publicado sobre todo poemas, e gañado varios premios como o Premio Illa Nova de Narrativa do ano 2020 que obtivo con esta escolma de relatos, cualificados por algún membro do xurado como “un conxunto de relatos orixinais, diversos e de gran altura estética”. A narrativa galega non está orfa de libros de relatos, escritos da man dos grandes narradores coñecidos por todos, algúns sobre todo poetas e autores de relatos en formato breve como Ánxel Fole ou Méndez Ferrín.

Outros, sen tanta fama, pero con achegas moi destacadas neste subxénero. Unha mostra: os trece relatos que nos brinda Lara Dopazo Rial en O axolote e outros contos de bestas e auga. onde se algo reloce é a capacidade fabuladora da autora o que se deixa sentir en cadansúa das historias que nos ofrece. O fío condutor destas trece historias é a presenza do insólito, mesmo do inverosímil, mais non na liña que enche os textos de Tolkien ou da literatura infantil e fantástica de Michael Ende. Neste sentido, o fantástico do que se vale Lara Dopazo ten moito máis que ver coa narrativa galega que se achega ao sobrenatural, como pode ser a de Cunqueiro.

Lara Dopazo Ruibal

Doce textos presentados ao Certame, co engadido dun novo relato “Baleas” que casa perfectamente co resto dos relatos que compoñen a escolma galardoada. O fantástico, os prodixios e arrepíos,  a irrupción do estraño déixase sentir xa no primeiro relato do que toma o título o libro: o protagonista reconta as feridas sufridas na vida e desaparecidas de golpe, agás a derradeira que lle levou dezanove días porque a ferida fóra no corazón. No segundo relato a voz narrativa dá conta da forza do mar nun maremoto, presentido con antelación polos animais. O extranatural deixa a súa pegada en relatos como ”Chispa”: mortos que se laian diante dos vivos e seguen o seu camiño como carnes andantes cara ao inframundo. Noutros relatos é salientable a chamada pola morte, tamén entre un mundo de animais, con finais sorprendentes por exemplo en “As moscas”. Ou un carpincho  cun pau espichado na boca. E malia iso fala e faise pasar polo home morto da voz relatora. Non todos os relatos posúen a mesma gordura diexética. Hainos que relatan historias que, aínda que non desentoen da tonalidade da escolma, as súas temáticas son moi sinxelas e elementais. Outros, pola contra e citaría dous que son precisamente dos máis longos (“A porta verde do río” e “A illa das mulleres”) que penetran no mundo dos misterios, e nos que se mesturan combinacións axeitadas entre elementos.

Relatos escritos con precisión estilística, mais cunha prosa sinxela e que conforman una colectánea merecente de ser tida en conta, nomeadamente en vindeiras entregas da autora.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 11 de marzo de 2021)

UN TEXTO BEN AXEITADO (Novela animalista, novela coral)

Na actualidade no sistema literario galego abundan os narradores  que escriben textos ficcionais de formato amplo, pero son poucos os que adican o seu enxeño creativo ao tratamento de literatura de animais engaiolados en granxas en condición dificilmente imaxinables.Un deles, quizais a excepción, é Xurxo Sierra Veloso que hai unhas semanas publicou nos prelos de Galaxia esta novela que hoxe comento, Benvidos á cidade. O autor, xa cunha ampla experiencia no eido da creación ficcional, agasállanos con esta peza, unha novela “animalista” como ten sido caracterizada.

Xa que logo, a escolla dun narrador experimentado mergúllanos xa de entrada, e aínda sen facer referencia á sinopse da trama, nunha crítica enteiramente xustificada do capitalismo sen escrúpulos  e desapiadado que oprime e escraviza os animais para o beneficio das grandes empresas, interesadas unicamente no lucro  económico, chegando a inxectar sustancias velenosas nos animais que os fai moito máis perigosos para os seres humanos.A trama da novela comeza presentando distintos personaxes que falan das súas vidas e aconteceres, moitos deles  prescindibles para o desenvolvemento da novela, ata que comezan a escoitar na televisión unha nova que informa de que unha granxa de visóns sufriu un asalto e que deixaron ceibes a milleiros de visóns que estaban a ser sometidos a experimentos científicos que os facía medrar a presa e as súas peles brillaban moito máis e de distintas cores. Pero que converte os animais en moi perigosos e agresivos. Intervén a policía para atopar os que liberaron os visóns e evitar o perigo, decidindo que cómpre matar os animais. E como non debo actuar de spoiler e revelar a trama da novela, si me atrevo a aconsellar que paga a pena a súa lectura. Limítome, non entanto, a súa análise.

Xurxo Xierra Veloso

Benvidos á cidade pode ser inserida dentro do subxénero da novela ecoloxista, pois os animais tamén forman parte, parte esencial, da ecoloxía do planeta. É asemade unha novela cunha manchea de personaxes que a converten nunha novela coral, sen que iso supoña ningún atranco para a súa lectura. A habilidade narrativa de Xurxo Sierra  Veloso foi capaz de evitalo.A tonalidade do relato novelesco está en boa parte condicionada polos moitos personaxes que na mesma interveñen e polo mesmo tema da trama. O rexeitamento dos ecoloxistas a ter animais engaiolados para o proveito utilitarista de certas empresas capitalistas. O autor foi capaz de inserir no discurso do narrador principal omnisciente os moitos diálogos dos personaxes secundarios. Ambientes configurados de forma axeitada e personaxes ben delineados. Todo isto,  xunto coa novidade do tema, fai aconsellable a lectura desta novela

(Texto publicado o día 4 de febreiro de 2021 no xornal Faro de Vigo)

Trama complexa. De mulleres, homes e camiños.

Camiño negro

Ramón Area

Edicións Positivas, Santiago deCompostela, 2020, 253 páxinas

   O autor de Camiño negro,Ramón Area é un psiquiatra con abondas publicación no eido específico da súa especialidade. Mesmo obtivo con Psicopatoloxía do retorno o Premio Ramón Piñeiro de Ensaio no ano 2006. Mais Ramón Area non se acoutou a textos e estudos da súa profesión. De feito, Camiño negro é a súa segunda novela, e o seu incipit e toda unha manifestación de intencións. “Toda esta historia vai de mulleres, homes e camiños”.

   Os camiños son os da Ruta Xacobea, que nomea nas primeiras páxinas seguindo a Aymerich Picaud. Mais a novela de Ramón Area non vai co Camiño Xacobeo. A trama, como tal céntrase na procura duns documentos roubados no  Arquivo Nacional; non sabemos qué documentos son, pero para atopalos encárganse tres investigadores: Lucia, garda civil aínda nova, o sarxento rural Fernández afecto aos vellos métodos e cun pasado ateigado de interrogantes, e  Cazale, durante trinta anos profesor de debuxo que recendía a aburrimento, confidente e falsificador.

Deben atopar os documentos axiña e sen publicidade. O escenario é a Compostela de camiños, igrexas, beatas e peregrinos. Dalgún xeito todo isto ten que ver con Camiño Xacobeo. Endalí que o autor non se esqueza do mesmo no título, aínda que agora non é un camiño de estrela, senón negro.

Ramón Area

A trama parte desta situación, e os xefes pensan que o que roubou os documentos non é unha persoa versada e informática, senón un vello que sabía conseguir calquera cousa ilegal. Noutras palabras, un caso dos tempos de antes.O autor describe os investigadores, nomeadamente a Cazale, con ironía e sarcasmo. E lembra os anos de loita nos tempos da reconversión naval en Vigo. Os que daquela eran xuventude rebelde, hoxe son don Manuel, empresario de éxito ou banqueiro. Nunha trama moi complexa porque a novela recala en varios subxéneros, ao final hai unha solución ben construída e consonte con personaxes reconvertidos de ex loitadores  contra a reconversión naval en persoeiros de éxito financeiro ou mundano.

   O principal fío que tira da trama é sen dúbida a investigación policial detectivesca na que cómpre salientar o papel de Lucia Méndez. Mais na novela danse cita outras tramas secundarias. Unha trama relixiosa con Santiago o Maior, Prisciliano e a Catedral de Santiago que enchen moitas páxinas. Un Santiago retranqueiro, e Prisciliano, un home que rematou mal por culpa da súa teimosía, propia desta Galicia de bosques e ríos. Tamén unha novela onde sae á luz o conflito social da reconversión naval, e a delincuencia, tanto marxinal como a que percute nos altos cargos e mesmo no corpo da Garda Civil. Xa que logo, un título Camiño negro que acae co contido da novela.

(Texto publicado no xornal Farode Vigo o 21 de xaneiro de 2021)

PÁXINA DE SOMBRA

Na Neve do lobo da xente (Chaguazoso)

Emilio Araúxo

Editorial Toxosoutos, Noya, 1920, 187 páxinas

A miña salutación para este novo agasallo que de xeito inesperado me fai chegar Emilio Araúxo, ese escritor e home de cultura prolífico e ao mesmo tempo discreto. Porque Emilio Araúxo leva creando unha ampla obra artística en moitos campos da cultura galega: poeta, narrador, editor, tradutor etnógrafo, mitógrafo e un eximio fotógrafo que leva inmortalizando  fitos moi importantes da cultura de noso: o entroido galego e ese macrocosmos de tempos pretéritos da nosa labranza. Grazas os seus poemas, os seus textos, as imaxes tiradas con infinita paciencia e perseveranza, podemos decatarnos do que foi o cultivo da terra en tempos idos. Na neve do lobo sa xente (Chaguazoso), “páxina de sombra” empregando as súas palabras, é o fermoso libro que arestora Emilio Araúxo  edita en Toxosoutos. Así, nesta breve sinopse describe o autor o seu labor neste libro de escritura e de imaxes, acompañado dun glosario, non só acaído,senón tamén necesario: “Na páxina de sombra dunha corna ce cabra, a vida da serra escribíndose coas pisadas de promesa do tempo. O Lobo da Xente. O folión  e as foliadas do entroido e as lardeiras e os lardeiros. Versos que facían chorar as pedras. Unha copla que tiveron. O responso do lobo. En conversación sempre se xera un cariño. Estaos esperando a lúa. Aquela xentiña era digna de querer. A cotovía desfaise cantando. A res rompía aínda que che dése a neve pola cintura. As aldeas quedamos na rexión do esquecemento”.

Un libro que describe e dá, sobre todo,testemuño da vida da xente na serra, nesa serra de San Mamede, que o autor tan ben coñece, coa pequenas aldeas perdidas entre os seus vales. E a mágoa porque o caldo da serra non se fai xa. Non hai mozos nas aldeas. Todo isto ilustrado con ducias de imaxes: cabras, pastores,vacas con nome de seu. Testemuños que Emilio Araúxo recolle de tempos pasados, da boca dos poucos poboadores que aínda resisten na serra e ven marchar as reses cara o monte. Outra historia oral e fotográfica de negruras e soidade.

(Texto publicado no xornal El correo Gallego o 16 de xaneiro de 2021)