TRES POETAS GALEGOS COMBATEN O VIRUS E O FASCISMO (versión en galego e en español)

Tres poetas en estado de alarma

Carlos Negro, Vítor Vaqueiro, Xosé María Álvarez Cácamo

Limiar de Xavier Queipo.

Edicións Laiovento, Santiago de Compostela, 2020, 106 páxinas.

  

A pandemia vírica que actualmente estamos soportando ou da que morreremos, dará lugar a moitas obras literarias. E non soamente por cousa do confinamento. O virus que nos ataca ten unha gramática particular e sen precedentes. Non é a primeira vez que isto acontece nin será a derradeira. A cacofonía de voces, un ruído enxordecedor,  unha morea de información. Unha enxurrada de noticias, moitas delas contraditorias, seguen a confundirnos,  xa que non sabemos ónde se atopa a verdade. Escoitamos ou lemos o parte das mortes diarias ou dos infectados, pero nada máis.

   Fronte a esta situación, tres poetas galego defenden coa pluma a estirpe, a linaxe dos homes sabios que baixaron das árbores. Do que eles crearon coas súas reflexións aceiradas, salmos, metáforas, alegorías, haikus, pequenos relatos, xorde este libro  que edita Laiovento. Eles son Xosé María Álvarez Cácamo, Vítor Vaqueiro e Carlos Negro.

   Resilencia destes escritores que avanzan cara a luz, nos vieiros dunha lingua que lles é propia, e cunha estética que hoxe é máis necesaria ca nunca: defender a liberdade creadora, a liberdade xeral fronte aos fascismos. Con eles celebramos a lingua, e celebramos a loita  para defender todo aquilo que nos queren arrebatar.

   Fixareime de forma especial nos poemas breves, nos haikus. Lembro que cando millóns de usuarios reclamaban que se ampliara a 280 os carácteres do tuit, aos xaponeses semelláballes algo extraño, unha desafortunada proposta. E preferiron quedar cos 140 orixinais, xunto cos chineses e coreanos. É o resultado da cultura milenaria da contención. Un modo de entender o mundo que se traduce marabillosamente  en tres versos e nas dezasete sílabas do haikus, repartidas desde xeito: cinco, sete, cinco. Hai moitos anos que o haikus, no que o mestre Basho destacou coma ninguén no período Edo, deixou de ser patrimonio exclusivo dos xaponeses. Hoxe tamén xa é casa nosa.

   Sexan canónicos ou non, compartan cos orientais a súa métrica silábica, participan con eles  da súa capacidade de asombro -velaquí a verdadeira esencia do haikus-, os haikus que nos ofrece Carlos Negro na primeira parte deste libro (“Diario de corentena”). Oito relatos superbreves de Vítor Vaqueiro que achegan fantasía. Finalmente o poeta Xosé María Álvarez Cáccamo agasállanos con poesía breve (algún haiku) e poemas curtos que con eles comparten o mesmo nivel de emoción, de alma, e a determinacións de manternos afastados do fascismo.

   Un libro pois contra a ignomia do encerro, sobre todo na súa aplicación, sen ter en conta a dispersión da poboación galega. E un berro para que nos contaminemos da escrita  dos tres escritores, e celebremos a literatura sen  fronteiras, fronte a xelatina dos días, como acertadamente remata o limiar do libro escrito por de Xavier Queipo.

TRES  POETAS GALLEGOS COMBATEN EL VIRUS Y EL FASCISMO (Traducción al español)

   La pandemia vírica que actualmente estamos soportando o de la que morimos, dará lugar  a no pocas obras literarias. Y no solamente por causa del confinamiento. El virus que nos ataca posee una gramática particular y sin precedentes. No es la primera vez que tal cosa sucede ni será la última y definitiva. La cacofonía de voces, un ruido ensordecedor, una inmensa cantidad de información, una catarata de noticias, contradictorias muchas de ellas, nos siguen confundiendo ya que no sabemos dónde hallar la verdad. Escuchamos o leemos el parte de las muertes diarias o de los infectados, pero nada más.

   Frente a esta situación, tres poetas gallegos defienden con la pluma la estirpe, el linaje de los hombres sabios que bajaron de los árboles. De lo que ellos crearon con sus reflexiones aceradas, salmos, metáforas, alegorías, haikus, pequeños relatos, surge este libro que edita Laiovento. Ellos son: Xosé María Álvarez Cáccamo, Vítor Vaqueiro y Carlos Negro.

   Resistencia de estos escritores que avanzan hacia la luz, en la senda de una lengua que les es propia, y con una estética que actualmente es más necesaria que nunca: defender la libertad creadora, la libertad  en general frente a los fascismos. Con ellos celebramos la lengua, y celebramos la lucha para defender todo aquello que nos quieren arrebatar.

   Prestaré especial atención a los poemas breves, a los haikus. Recuerdo que cuando millones de usuarios reclamaban que se ampliase a 280 os caracteres del tuit, a los japoneses les parecía algo extraño, una propuesta desafortunada. Y prefirieron  quedar con los 140 originales, juntamente con los chinos y coreanos. Es el resultado de la cultura milenaria de la contención. Un modo de entender el mundo que se traduce de forma maravillosa en tres  versos y en las diecisiete sílabas del haikus, repartidas así: cinco, siete, cinco. Hace muchos años que el haikus, en el que el maestro Basho destacó como nadie en el periodo Edo, dejó de ser patrimonio exclusivo de los japoneses. Hoy también ya es casa nuestra.

   Sean canónicos o no, compartan con los orientales su métrica silábica, participan con ellos de  su capacidad de asombro  – he aquí la verdadera esencia del haikus-, los haikus que nos ofrece Carlos Negro en la primera parte de este libro (Diario de cuarentena). Con ocho relatos supe breves nos agasaja Vítor Vaqueiro, ofreciéndonos fantasías. Finalmente el poeta Xosé María Álvarez Cáccamo nos regala poesía breve (algún haiku) y poemas cortos que con ellos comparten el mismo nivel de emoción, y la determinación de mantenernos alejados del fascismo.

   Un libro pues contra la ignominia del encierro, sobre todo en su aplicación, sin tener en cuenta la dispersión de la población gallega. Y un grito para que nos contaminemos de la escritura de los tres escritores, y celebremos la literatura sin fronteras, frente a la gelatina de los días, como acertadamente concluye la introducción de este libro  escrito por Xavier Queipo.

Francisco Martínez Bouzas

Novenoites

Brújulas y Espirales

SELECCIÓN DE POEMAS

II

“Outra pandemia:

os que escapan as praias

virus Sangenjo.”

VI

“O envés do andazo

anticorpos do cosmos

contra nós patóxenos.”

X

“Grallan os corvos,

agoiros do pánico.

Enferma como informan.”

XI

“A peste,

outra vez a peste.

A existencia é contaxio.”

XIII

“As formigas

Volven facer ringleira:

Supermercado.”

XV

“Confinamento.

Hiperactividade.

Ningún nirvana.”

XVIII

“A menos dun metro,

boca infecciosa

brada o fascismo.”

XXXI

“Dinlle os  maiores.

Xa non son vellos.

Merecen ser ancians.”

XXXV

“Horario de abrazos.

Normativa de bicos.

Vivir polo BOE.”

Carlos  Negro, Coronahaikus , páxinas 25-59

…..

Os cervos

baixaron a beber nas fontes

da cidade baleira.”

…..

“O mar ser  motore4s.

O agarimo da brisa.

O silencio da noite primeira.”

…..

“Cando volvamos á rúa,

¡ai da mansidade!

¡ai da submisión!

Ai do medo  en unánime

consigna de obediencia.

Ai da vida ancorada

nas brañas lamacentas”

…..

“Sobre o chan da agonía

desfilan  os exércitos do mundo.

E continúa a festa dos depredadores.

A mascarada

de luvas brancas.”

…..

A peste tranparente da pobreza.

A noite acoitelada do Poder.

O estoupido da luz.”

…..

“Remexe una muller no colector do lixo.

Fame sen máscara.

Pasan ao seu carón rostros estúpidos,

Bandeiras imperiais”

…..

“Virán novas marés

silandeiras e xordas.

Iremonosnos disolvendo no mar.”

Xosé María Álvarez Cáccamo, Poemas de confnamento, páxinas 87-106

O ENGANO DO SILENCIO

O que non sabías

Elba Pedrosa

Edicións Xerais, Vigo, 2020, 159 páxinas.

   Aínda que xa tiña algunha experiencia na narrativa  de noso como coautora de Relatos da Rúa II, Elba Pedrosa, tinerfeña denacemento, é unha nova voz que se incorpora á literatura galega cunha novela intimista: de forma eficaz fai abrollar o máis íntimo de cada personaxe, sobre todo dos dous principais actantes do relato: unha nai, Marisa, e o seu fillo, Robert, implicados nunha historia na que se mesturan os habitantes do lugar cos indianos retornados de América.

   Ambientada no rural galego dos anos sesenta, na trama da novela mestúranse amor, segredos e feminismo en doses acaídas; e sobre todo un berro a prol da liberación da muller. Os moitos segredos familiares, os silencios impostos polo prexuízos  da época na que se desenvolve a historia, actúan de xerme para que os personaxes sintan a necesidade de pescudar a verdade.

   A novela dá comezo coa presentación dos dous principais protagonistas e voces da novela: a nai que espera na vía do tren o home que non chega, o que para ela  é un momento de tristura, pero tamén o comezo dunha persoa que chegará a liberarse. E o fillo que só pensa na súa cuadrilla de amigos, e está convencido de que na súa casa lle agochan segredos, especialmente cando se decata da tristeza e dos dores en soidade da nai.

   

Elba Pedrosa

O fillo é consciente da ausencia prolongada do pai, e de que o futuro na vila era fundar unha familia, traballar moito e morrer cedo. Algo lle cheira a misterio, sobre todo ao ver a nai sempre soa, sen home a quen se aconchegar. Unha permanente viúva de vivos, cuxo único territorio e consolo é o silencio. Pero un día a vida comeza a mudar na casa: Marisa transfórmase nunha nova muller, afouta, loitadora e libre. E no fogar empeza outra vida. Co paso da treboada comeza tamén o  rebulir amoroso no corazón do fillo, á vez que a nai tamén sente o espertar do seu corpo.

   A novela, aínda que centrada en dous protagonistas, o que relata é a vida complexa dunha muller que pagou en boa parte da súa vida os erros da mocidade, camuflados cun casamento sen amor, nunha sociedade que non tolera tal escándalo. Na trama encontramos sentimentos encontrados e sobre todo comportamentos cubertos por unha capa de silencio. No remate do libro chegan todas a revelacións, e o lector comprende que o que se consideraba o malo da historia non é tal. A autora xoga con varias voces e sérvese igualmente de recursos epistolares dos que se vale a protagonista para revelar a un terceiro ausente parte da súa intimidade. Una trama en principio atraente, con boa graduación dos segredos que avergoñan o pasado, e con intres por veces dun certo sentimentalismo prescindible.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 2 de xullo de 2020)

REVISITANDO A RICARDO CARBALLO CALERO

Conversas con Ricardo Carballo Calero

Carmen Blanco

Editorial Galaxia, Vigo, 2020, 301 páxinas.

Co gallo do día das Letras Galegas, e por teren pasado trinta anos desde a primeira edición de 1989, Editorial Galaxia reedita Conversas con Ricardo Carballo Calero de Carmen Blanco;   que, nestas datas nomeadamente, nos permite achegarnos á vida máis persoal, intelectual e creativa do gran lingüista, poeta e narrador. Un novo limiar a esta nova edición fai fincapé en que esta, como a edición de 1989, é testemuño dun tempo e dunha obra.

Asemade, esta nova edición chega ás mans do lectorado cunha reportaxe gráfica de Eduardo Ochoa, feita en Lugo en 1986. Hoxe sabemos que Carmen Blanco era unha cativa de ensino primario cando coñeceu a Carballo Calero, entón profesor no Colexio Fingoi de Lugo. Ela mesma recoñece que, desde ese intre, ficou mergullada no maxisterio, na lingua, na literatura, e tamén na vida do mestre, o que nos permite descubrir a verdade que foi Carballo Calero que lle ensino a coñecer e amar o personaxe, a súa sabedoría lingüística. E sobre todo, degustar a súa poesía.

O libro é froito de máis de trinta horas de conversa sostida co profesor entre os anos 1983 e 1989. Na mesma, abrolla o reparo de Carballo Calero para falar da represión fascista, cuxa triste memoria non quere reverdecer. O que fala da complexa personalidade do mestre, da súa absoluta liberdade de criterio, da súa lealdade antifascista, da súa defensa da República, “coas armas da derrota”; da súa renuncia ao exilio exterior, mais non ao interior que padeceu en cárceres de Andalucía.

Carmen Blanco

Nos diálogos con  Carballo Calero, o lector ten noticia da súa vida:nacemento no primeiro núcleo de Ferrol; lembra a algúns profesores, a primeira vez que viu a  Manuel Murguía, a Xohan Vicente Viqueira entre outros moitos dos seus mestres; os primeiros anos na Universidade, ás noxentas lembranzas dos anos de Guerra e o seu longo periplo como prisioneiro en Andalucía; o traballo no ensino privado. As preocupacións políticas no Partido Galeguista, e a súa participación  na redacción do Estatuto, entre outras moitas actividades.

Analiza asemade a formación intelectual do mestre, a súa vocación literaria, especialmente no campo da historia da literatura galega, da crítica literaria. Aparece sobre todo estudado como lingüista. Especial interese teñen as observacións de C. Calero sobre a súa propia creación literaria, quizais un pouco ecléctica, e que abrangue todos os xéneros, mais  sen renunciar xamais a súa primeira vocación como poeta estreada con  Vieiros en galego, o xénero no que se atopou máis a gusto, malia ter escrito catro obras de narrativa e algunha peza de teatro. Para alén doutras consideracións, Conversas con Carballo Calero segue a ser un título imprescindible para coñecer a figura do profesor e escritor.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o 28 de maio de 2020)

NUNHA TÚNICA DE SOMBRA

Co carnaval chamando á porta ou en pleno apoxeo, cómpre lembrar a última publicación de Emilio Araúxo, Nunha túnica de sombra (fío a fío de vida felos), recentemente editada  en Amastra-N-Gallar. A súa achega deste ano a ese tesouro material e inmaterial da cultura de noso, que son os felos do val de Maceda. Hoxe en día, Emilio Araúxo é sen dúbida o máis grande etnógrafo da nosa etnia. Un etnógrafo documentado polo seu labor como fotógrafo.

Máis de media ducia de libros teñen recollido, ao longo dos anos, os miltempos dos homes e mulleres dedicados a labranza ou a troula da festa dos felos, dos entroidos. A vida e a poesía dos mundos dos felos, dos felos de Maceda, distintos, menos finos do que os peliqueiros de Laza ou Verín. Para o horizonte que esmorece ficará como tal o testemuño das voces de murmurio que compoñen o dicionario do Entroido de Laza.

Desta volta, con moitas imaxes e poucas palabras, rescata E. Araúxo do bacío abisal os felos de Maceda, que son os que lle deron ese saibo, á vez simbólico e lendario a miña infancia, porque vestirse de felo e correr polo bulleiro detrás da xente co  traxe e as chocas, alugadas nas aldeas da Serra de San Mamede, supuña ter que fuxir da garda civil. Neste libriño, E. Araúxo inmortaliza para sempre a carantoña (unha careta de madeira cunha lata cravada con figura de mítara e na que se pintan animais salvaxes), a curta chaqueta chea de botóns dourados, as chocas, peduradas dun cinto, as medias negras…) Eles coa morena e os farrumecos enchían de cor os entroidos das aldeas da comarca de  Maceda ou da Limia alta.

 

 

                      Felos de Maceda

 

Eran, e oxalá segan a ser unha reminiscencia, que non debería pasar aos señoritos, dos ritos agrarios dos nosos antergos. Un estralo de liberdade  (“Nos días de entroido no vale a garda civil nin nada”),  que vén moi de lonxe, das sociedades primitivas de Galicia. Neses días tiña cabida unha certa tolerancia na comida e nos costumes para darlle entrada á coresma. Nesta túnica de sombras na que tamén están presentes algúns dos nosos animais totémicos, paisaxes, casas erguidas con pedras e pelouros tan vellas como o mundo, Emilio Araúxo inmortaliza fío a fío a vida dos felos e das doces aldeas que tamén esmorecen.

(Texto publicado no xornal El Correo Gallego de Santiago de Compostela o día 24  de febreiro de 2020)

VIDAS CRUZADAS

Por puntos

Manuel Portas

Editorial Galaxia, Vigo, 2019, 251 páxinas.

 

Foi no ano 2019 cando Manuel Portas debutou na narrativa galega cunha novela de amplo percorrido, Denso recendo a salgado; á que seguiron outras cinco pezas -a última, Por puntos- e  algúns dos premios literarios máis importantes do sistema literario galego; e a mesma calidade que medra, porén, en cada nova peza, como podemos observar en Por puntos, Premio Blanco Amor 2018.

   Por puntos  é unha novela coral, retrato de tipos humanos, esnaquizados polas circunstacias da vida  que se reúnen nun cursiño os fins de semana para recuperaren os puntos do permiso de conducir que perderan por diversas circunstancias da vida, e no pecado vailles a penitencia, como lle di a autoridade que, ao comezo, impón a súa fachenda no curso. Personaxes entrañables como Adela que non gusta de si, agacha as súa incertezas en  desacougo constante. Ou Montse que,malia cumprir cincuenta anos non recibe felicitación; ou o substituto, profesor interino que vai ao curso para recuperar os puntos que vendeu. Persoas cheas de vida, de humanismo; na miña estima, o retrato do mundo condensado nun mangado de mulleres e homes: a perfecta ama de casa que acepta o papel de ser “muller de” ata que pilla o home séndolle infiel; o mozo ao que perde a velocidade; a muller de cincuenta anos, trinta e cinco deles viúva, co alcohol como única válvula de escape; o substituto que tamén exerce de arrebatado poeta, o home que, aos corenta e cinco anos, asume a súa homosexualidade, ou Tupé con fama de matón. Tamén Rosa, a encargada do café.

Estes son algúns dos compoñentes dese protagonismo coral. Manuel Portas fainos saber das súas vidas, angueiras, traballos e problemas. Mais eles, entre si, case sen se decatar, van tecendo unha malla de complicidades para fuxiren da soidade na que se atopan ensumidos, ata chegar ás desavinzas ou desilusións amorosas. Namoramentos case de adolescentes, aloulados e pegañentos, mais polo xeral sempre enganosamente fanados.

Tales son os actantes da novela; seres ateigados de humanismo, da intimidade que vai nacendo entre eles. Manuel Portas o único que fai é contarnos a vida, descartando tanto nesta novela como noutras achegas, o relato de grandes feitos, de grandes persoeiros. E como pano de fondo, un percorrido pola soidade dos protagonistas. O que autor relata nesta novela é a vida cotiá de persoas aliendas na incerteza dunha existencia solitaria.

 

 

                       Manuel Portas

 

Emporiso, a novela avanza a bo ritmo e cunha estratexia narrativa sinalada polo mesmo autor: a teoría do iceberg, omisións, un certo minimalismo, fixándose o escritor nos elementos da superficie, mais, ao meu ver, debaixo desa oitava parte que aparece encol da auga, déixase sentir, sen ningunha dúbida, a posición subxectiva e crítica do autor.

Novela ademais cun plus de aventura, de estratexias para ligar, con sutís doses de humor; e un idioma no que, mais unha vez, domina a frescura, a espontaneidade e o sabido dominio do galego. Eis pois o retallo dun libro de xente que está farta de non ser querida.

(Texto publicado no número 272, xaneiro 2020, da revista Tempos Novos)

A DAS PUTAS, RÚA DA LIBERDADE

Os jean de María

Lois Alcayde Dans

Editorial Galaxia, Vigo, 2019, 105 páxinas

 

Volve á narrativa Lois Alcayde Dans despois de ter gañado no ano 2016 o I Premio Balbino de relatos. E volve cun brazado de contos -dezasete en total- nos que se mesturan situacións cotiás, ateigadas de incerteza e personaxes en situacións límite. O relato breve e, sen dúbida un subxénero de iniciación que é bo cando é capaz de contar historias breves e compactas, nas que se focalizan, sobre todo, os sucesos e detalles máis salientables, omitindo referencias referidas polo miúdo  verbo dos personaxes ou do espazo onde ten lugar a historia. O que dixo Julio Cortázar: “O gran conto breve condensa a obsesión da animalia…, presenza alucinada para enfeitizar o lector”. Ou como tamén se ten repetido: o relato é coma unha coitelada.

Esta é unha escolma de contos urbanos, cuxas historias acontecen na cidade herculina, -algunhas en Madrid-, e as súas tramas son moi variadas.

En case todas elas, os protagonistas ven alustrado o seu vivir cotián por acontecementos fortuítos, algúns incontrolables e outros que forman parte da vida de todos os días: desexos, esperanzas e desesperanzas, feitos fortuítos: o encontro emocionado dunha nena e o seu avó, que ten na súa memoria unha historia dura -a “orografía do medo”- ; as fendas inesquecibles da Guerra; a vivencia dunha enorme treboada por una parella de mulleres e nenos; o estalido da Guerra Civil na Coruña coa camaradería e as balas traidoras -un dos relatos más épicos xunto co que leva por título e llelo da ao libro, “Os jeans de Maria”, no que a entrada dos grises nas aulas, fai que a liberdade estea debuxada con letras vermellas na rúa das putas, e unha promesa de futuro nos vaqueiros azuis que se trocan brancos, dunha rapaza que se lle resiste aos homes de cor de cinza. O desenvolvemento industrial ilegal tapando o fedor do xornalista. Ou a corrupción urbanística á espera de que espiche a vella do cuarto.

        Lois Alcayde Dans, Editorial Galaxia

 

No haber de Os jeans de Maria, saliento a concentración, consubstancial  coa esencia do relato; algunhas tramas argumentais certamente boas; o emprego de poucos adxectivos, o   autor metaforiza dun xeito envexable. Tamén fai bo uso das elipses. As descricións, das que non abusa, son boas . E en xeral o estilo da prosa é moi coidado. E no debe, deste mollo de contos, faría referencia, en primeiro lugar, á mediocridade dalgunhas tramas, cuxos fíos non tiran do lector. Tampouco os comezos, en xeral, non enganchan a quen empeza a ler. Verbo dos desenlaces, hai de todo na miña estima. Xa que logo, unha abondosa escolma de microcosmos literarios, sen dúbida prometedora, e na que o lector vai atopar pracenteiras sorpresas e tramas que non teñen esa categoría.

(Teste texto foi publicado en case toda a súa totalidade e con outro título no xornal Faro de Vigo do día 6 de febrero de 2020)

NOVELA DE DOADA LECTURA E BARATEIRA

Camiño de paixóns

Carlos Meixide

Editorial Galaxia, Vigo, 2019, 138 páxinas.

 

Estase a cumprir a premonición que no ano 1994 fixera X. González Millán de que, a partir de anos 1975, se multiplicaría a aparición de premios e concursos literarios. Unha das últimas confirmacións é o Premio de Novela Camiño de Santiago, obtido na súa primeira edición por Carlos Meixide coa novela Camiño de paixóns, convocado pola Academia . Detrás dalgúns hai xa unha longa tradición; outros fenecerán pronto, ou o tempo dirá se  consolidan ou non e estimulan a creación, ou acontece que a literatura galega está mergullada nunha inflación de premios, como tamén xa se afirmou hai abondos anos. Ou o que sucede é que hai poucos manuscritos premiables, por moito que os xurados falen da alta calidade das obras presentadas.. Todos os que temos participado en xurados literarios sabemos que esa non é a realidade.

Carlos Meixide, un popular autor de libros de aventuras atravesados polo humor, autocalifica  a súa novela como de entretemento  e evasión, vencellada á literatura pulp. De ser así Camiño de paixóns, estamos diante dunha narrativa de tipo  extravertido, centrada na acción mesma. Verbo da literatura pulp houbo e hai distintos estilos. Mais o que si é verídico é que a novela que comento, baséase no Camiño de Santiago,como resorte non para obter un certificado, senón para coñecer a natureza humana, ou como brincadeira de todo o que o rodea,  a “trapallada do Xacobeo”, cun intento de atentado internacional por medio.

Dúas mulleres, as dúas en crise matrimonial, comezan o Camiño en Piedrafita. Son Olalla e a xaponesa Hiromi. Fanse amigas e amantes. Ningunha ten moi claro  por que fai o Camiño. Intenta xustárselles Josema, que o fai por evasión, por ter lido o Peregrino a Compostela de Paulo Coello. Superan as inclemencias que van xurdindo no Camiño, á vez que se atopan co erotismo e con historias de alta intensidade macabra. Ata que a xaponesa perde o seu diario. E a partir de aquí comeza o que esta novela pode ter de pulp: a trama entra nunha fase cuxa única intención semella entreter e provocar sensacionalismo, neste caso co descubrimento de que Hiromi, experta química, forma parte de Seita da Verdade Suprema e que vén a Santiago para cumprir unha misión terrorista, semellante a do atentado do gas sarín no metro de Tokio en marzo de 1995, cometido polo grupo de Shoku Ashara. A novela remata co final desexado: con triunfo do amor.

 

 

                     Carlos Meixide

 

Carlos Meixide escribe unha novela que certamente serve para coñecer a natureza humana, e a súa trama daría un bo guión para unha película. Escritura lineal, de doada lectura, con altas doses de contido erótico, personaxes actuais, pero pouco más: un argumento que tira da lectura, pero mais ben barateiro.

CON BOA AMBIENTACIÓN. UN TRIÁGULO DE MORTES MATADAS

Veleno en familia

Rocio Leira

Baía Edicións, A Coruña, 2019, 164 páxinas.

                                     

 

Aínda que o relato está centrado nunha soa familia, o xurado do I Premio de Novel Vilar Ponte (2018)  considera a novela de Rocío Leira como “unha radiografía da sociedade galega actual”. E abofé que o é.Directamente  dunha familia moi mal avida na que todos os seus membros conviven á forza nun espazo en un tempo marcados pola dificultades, pola miseria moral e tamén polos comportamentos da familia e o emprego da violencia verbal e física ata chegar a morte de máis dun deles. Mortes non naturais, senón violentas. Forman parte do clan familiar Dosinda, unha vella rosmona, egoísta, que altera a realidade por mor dos seus problemas mentais. A filla Carme, apoucada e sufrida que atura con todo, mais só de xeito aparente. Ramón, o home de Carme,brután e infiel. E Rosa Mari, sobriña de Dorinda,abusada de pequena por un primo e que,  sen ser pendanga de maneira oficial, de cando en vez bota foguetes con máis de un.

A novela reflicte na voz de cada un destes protagonistas as relacións que manteñen entre todos eles: tentativas de envelenamento con matarratas, discriminación de xénero , ser de familia pobre, o gusto do poder sobre os homes. Rosa Mari, muller liberada, fai o que quere co seu corpo. E a rutina de todos os días. Vidas como rodas de muíño, adobiadas con nubes na cabeza, lerchas e queixas. Ata que sobrevén as  primeiras mortes. Algunha semella un accidente; outras mortes matadas nun triángulo que o lector descubrirá no desenlace.

 

                       Rocío Leira

 

A novela focaliza o máis noxento dunha relación familiar. É sen dúbida o principal mérito de Rocío Leira. Son as mulleres as que sofren abondos abusos, moitos deles da autoría delas mesmas. Abusos e submisión que veñen de sempre, e dos que elas mesmas so culpables nalgúns casos. Saliento na novela a polifonía de voces. Cada membro do clan familiar achéganos o seu punto de vista, amosa as envexas, os silencios tépedos que o abranguen todo. En definitiva, a toxicidade da vida familiar cando sos seus membros son rosmóns, teimudos e mesmo asasinos. Ambientada no rural galego, a novela reflicte os cambios dos costumes co paso do tempo, e pouco a pouco a autora vai introducindo no texto o veleno da intriga, que o lector descubrirá no desenlace desta peza breve, mais ben ambientada.

( Publicado no xornal Faro de Vigo o día 16 de xaneiro  de 2020)

INNOVADORA ESTRUTURA. “INFLAMANDO AS IMAXES DA INTENSA MORTE”

Shanghai a Barcelona

Amador Castro Moure

Edicións Xerais, Vigo, 2019, 193 páxinasShangai a Barcelona.jpg REDUDICDOOOOOOOOOOO

 

 

Por maioría, Amador Castro Moure, coa súa obra Shangai a Barcelona, foi declarado gañador da última edición do Premio Xerais de Novela, un aval que amosa que algo hai tras esta novela, como tal o que sinala o xurado: “orixinal emprego das voces narrativas, fiadas unhas con outras con afán de continuidade,…a viveza e naturalidade dos diálogos, a efectiva creación dunha atmosfera abafante,…alén da fusión dun rexistro coloquial nos personaxes cunha lingua lírica presente en forma de haikus… O constraste de espazos urbanos… e outros situados no rural galego, sen esquecer o retrato singular da emigración galega a Barcelona…”

Cada lector xulgará se esta valoración do xurado se axusta á realidade da súa lectura dun libro dun escritor que se considera un aprendiz da lingua e que bota man do dicionario.

O nome do mítico tren que durante boa parte dos anos 80, 90 e parte do actual século uniu Barcelona con Galicia, pode facernos pensar que esta e unha novela da emigración. Porén, aínda que a emigración está presente, non é o tema central da peza de Castro Moure.

O relato desenvólvese en varios espazos  vitais: Barcelona, a aldea que na novela recibe o nome de Trasmundi – en realidade é un lon lugar-, o mítico tren Shangai, que se alternan e presentan tres aspectos distintos da obra. Cada un destes espazos ten a súa voz narrativa, dúas delas son en realidade unha sorte de desdobramento do protagonista. Xa que logo, un único narrador a tres voces.

Shangai a Barcelona é a novela de Orlando, e desenvólvese nunha acronía que vai desde o ano 1994 ata o 2016, con distintas analepses e prolepses; e en lugares de transitoriedade que non teñen demasiada importancia para seren considerados lugares. Trasmundi unha aldea situada na Ribeira Sacra, Barcelona e o tren Shangai con distinta paradas:Monforte, Horta, Estacións de Sants, Barrio de Gracia. Orlando viaxa a Barcelona en tren e aséntase e Trasmundi.

arpt

Amador Castro Moure

Ao longo destas viaxes e estancias, o protagonista, hedonista e despreocupado, non describe lugares. senón acontecementos, costumes, mais o rural non é para el o paraíso nin se lle parece -o de ser paraíso é cousa de avogados- Non entanto, retratan a vida da emigración. Na novela reflíctense acontecementos que suceden na vida do protagonista que non é un fío continuo das súas andanzas. Shangai a Barcelona remata cada capitulo cun haiku que nos inducen a reflexionar sobre a secuencia. Con parte dun deles de Clara Vidal rotulo este comentario. Shangai a Barcelona é un Premio Xerais innovador en canto a súa estrutura. Non é dos peores, mais tampouco dos mellores premiados nas trinta a seis edicións.

(Texto publicado no xornal Faro de Vivo o día 19 de decembro de 2019)

BRILLANTE FRESCO. DA TRAXEDIA VITAL DE GALILEO

Galileo no espello da noite

Xabier Paz

Edicións Xerais, Vigo, 2019, 324 páxinas.

  

Coa cavilación na noite da súa vida sobre a súa existencia, descubrimentos e desgrazas de Galileo remata a triloxía coa que  Xabier Paz reconstrúe o fresco da Italia barroca, constrinxida polo Gran Teatro Renacentista, herdado do turbillón dos días trentinos, ese vento glacial e rigoroso chamado Contrarreforma.  Renacer e Anibal e a Pintora son os dous chanzos que preceden á noite de Galileo, no que máis que en ningún outro se espella a Contrarrforma e a interpretación das Escrituras como libro de ciencia.

A novela ten como protagonista principal a Galileo. Endalí que se empregue a primeira persoa -é Galileo quen cavila sobre as súa a súa vida e as súas desgrazas, aínda que teñen cabida outras voces-. Un argumento desenvolvido en tres grandes capítulos. A través dos mesmos, o autor é capaz de reconstruír a biografía de  Galileo desde os seus anos novos, denunciado pola súa propia nai, máis alguacil que muller, ata que foi perseguido pola inculta intransixencia dos defensores da física aristotélica e da Igrexa que consideraba as Escrituras como un libro de ciencia. Todo iso acrecentado polo vento xélido da Contrarreforma tridetina. Todo por defender e demostrar os resultados da observación e experimentación: que a terra xiraba arredor do sol.

Galileo, o principal protagonista, aparece retratado como filósofo natural, como astrónomo defensor do copernicanismo, investigador e sabio, e un dos puntais do método científico. Pero tamén as súas persecucións polo Santo Oficio Precisamente o libro comeza cun interrogatorio onde se escoitan estas palabras terribles: “E pedíuseme que dixera a verdade ou, do contraio, habería que recorrer á tortura”. Prosegue Galileo coas súas as súas idas e vidas por Italia, coa súa actividade na corte dos Medici; e remata coa súa morte, coa prohibición papal de que se ergan monumentos funerarios á memoria do sabio. O relato presenta un personaxe que viviu entre carencias económicas e co medo sempre no corpo que fai que Galielo se vexa forzado a violentar a súa propia conciencia no lance decisivo da súa vida.

 

 

                               Xabier Paz

 

O mellor da novela é ese gran fresco, rigorosamente documentado da Italia barroca, atenazada, porén polo poder eclesiástico; o retrato da vida científica de Galileo, sen esquecer a dimensión familiar e sentimental do personaxe, nomeadamente coa súa filla, sor Celeste coa que puido manter un intercambio epistolar que forneceu ao sabio atribulado  de conforto e afecto.

O libro elabora materiais históricos convertidos en ficción; inxectando así o marcador semántico da ficción nun contexto histórico. Unha grande riqueza lingüística coa que o  autor retrata a época. Un excelente libro que recolle a paixón e a traxedia vital de Galileo e co que X. Paz pecha con brillantez a súa triloxía da Italia barroca.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 19 de setembro de 2019)