Un pulso coa morte. Con prosa ferinte e fragmentada

Luns

Eli Ríos

Edicións Xerais, Vigo, 2017, 149 páxinas

 

Eli Ríos atesoura un bo número de galardóns literarios tanto en poesía como en narrativa para adultos e para un lectorado infantil. Entre outras achegas, Luns, a súa primeira novela para adultos que foi galardoada co Premio “Torrente Ballester” de narrativa en lingua galega 2016 e que, sobre todo pola súa técnica compositiva e estratexia narrativa, converte a autora nunha narradora afouta e prometedora. Salienta, en efecto, a habelencia da Eli Ríos tanto por agasallarnos cunha historia talvez non inédita pero abondo orixinal, como pola forma de contala. Unha forma que se estea especialmente no fluxo de conciencia e na súa formulación verbal, o monólogo interior. A visceralidade e dramática crueza  coa que a autora escribe esta ficción chouta xa na primeira páxina: Nerea, a protagonista, quince anos casada, trinta e sete anos de idade, dous préstamos, unha hipoteca, dous fillos, un coche, recibe un 18 de marzo un imprevisto e infernal diagnóstico de cancro de mama de tipo IV, con case que segura metástase noutros órganos do corpo. Esperanza de vida, apenas dous meses.

A partir deste intre repite freneticamente que vai morrer, mais non consegue que lle importe. Dá comezo así unha sufocante conta atrás co horizonte do mes de maio. Despois, o nada. Pero non se derrea. Compaxinará o coidado do fogar co seu traballo de funcionaria fóra da casa. Esa era e será o seu día a día antes e despois de que o cancro roia o seu corpo, coa certeza de que vai morrer  antes do que pensaba; e seguirao sendo ata o punto de que esa vida cotiá enxordecedora bate certamente no lector. Continuará traballando, coidando os fillos, un marido ruín e celoso que nin sequera acredita no seu mal, experimentando no seu interior sentimentos contrapostos, coa preocupación de deixar amarrado o futuro máis inmediato. O tempo anticípase alíxero e , aínda que quere fuxir e escaparlle á morte, apunta no seu iPad as cousas que ten que facer antes dese intre: mercar roupa e material escolar para o colexio dos nenos no próximo curso, pedir presuposto do seu enterro e mesmo emparellar o seu home para que non quede viúvo tan noviño. Nesta voráxine e con probas médicas ás que é sometida os luns e cun desenlace insospeitado, pon cabo Eli Ríos a súa historia.

 

Eli Ríos

 

Na miña estima, coido que moi poucos narradores de noso teñen empregado con tanta destreza estratexias narrativas coma o fluxo de conciencia e o monólogo interior. Eli Ríos revela con habelencia os pensamentos máis íntimos, próximos ao subconsciente, antes de toda organización lóxica, de xeito que non parecen controlados polo o autor. Insire así no relato as experiencias emocionais da protagonista mentres están acontecendo a nivel consciente e inconsciente. Endalí que a protagonista semella estar pensando os seus pensamentos. A formulación verbal desta corrente de conciencia verbalízase  mediante un monólogo interior alicerzado en frases directas, reducidas e nunha sintaxe elemental. Frases moi curtas que se espetan na sensibilidade lectora como se fosen bátegas furiosas da enfermidade que reflicten, porén a cotidianeidade  da protagonista e dan a impresión de que o discurso é desordenado e caótico. Esa prosa ferinte e fragmentada  muda nunha linguaxe continua  cando o monólogo interior deixa ver o que pensa o marido. Escrita, xa que logo, rachadora, na que non falta o humor,  a ironía, a crítica social, un certo onirismo erótico e unha salientable perspectiva de xénero, derivada especialmente da visión cos ollos dunha muller dunha doenza feminina.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 26 de outubro de 2017)

Advertisements

A contumacia do pasado

Demos de verán

Miguel Vázquez Friere

Edicións Xerais, Vigo, 2017, 292 páxinas.

 

O autor de Demos de verán, Miguel Vázquez Freire, é coñecido sobre todo polos seus traballos de didáctica da filosofía, así como polas súas publicacións para o lectorado infantil. Mais tamén para o público adulto ten publicado varias novelas. Demos de verán é a súa quinta achega no subxénero narrativo para esta clase de lectores. Unha peza narrativa, unha novela de intriga, mergullada na miña estima en abondosos e quizás excesivos compoñentes eruditos que empecen por veces unha lectura pracenteira.

Unha estrutura tripartita -un limiar e dúas partes- sérvelle ao autor para desenvolver unha trama sen dúbida interesante, na que entroncan nazismo, masonería, esoterismo e pedofilia. O comezo da historia data de xullo de 1962, mais xa no limiar, presenta o autor os dous principais protagonistas: Doroteo Acuña, un policía xubilado, un home sen amigos, agás Francisco Bouzón que vive en Roma desde hai seis anos. Desde a capital italiana recibe o ex policía unhas enigmáticas postais con estrañas mensaxes e carta dunha monxa na que lle comunica que o seu amigo está en perigo. A seguir, a acción retrocede ata 1962. Doroteo Acuña e Francisco Bouzón coinciden nunha praia do concello de Corne para investigar, o primeiro como policía e o segundo como enviado especial dun xornal galego, o afogamento dun rapaz de doce anos que participaba nun campamento da OJE, no que tamén estaba presente ou interviña dalgún xeito Radia Ludescu, un profesor romanés refuxiado en España, e protexido pola Falanxe, así como o cego Luís Ruzo e Paco, un falanxista invertido. Hai xente importante interesada en despachar o asunto como un simple accidente, mais a rumoroloxía vilega atribuía o falecemento violento do rapaz á condición de “mago” do romanés e a certas prácticas que agochaban no fondo abusos sexuais.

Os principais personaxes atópanse en Roma corenta anos despois, e será Doroteo Acuña o encargado de descubrir, coa axuda dunha peculiar monxa motorizada, a arañeira que tecían Radia Ludescu, os seus adeptos galegos e outros membros da sociedade italiana, e que aclaraban a morte do adolescente arquivada como accidente e outros falecementos. O relato deriva entón, nun ambiente contextual de intrigas políticas, satanismo, anticristos, amalgama entre fascismo, masonería e gnosticismo, cara a un mundo de intriga do que forman parte conxuros masónicos, con vítimas que semellan morrer soas, crenzas no poder dos número, seitas como a do Círculo da Luz e os Cabaleiros do Absoluto, códigos esotéricos, encontro dun papiro que cambiaba o texto bíblico canónico. O vello ex policía pensa que naquel envurullo podía estar a chave para desenguedellar a vella historia do neno afogado. É a contumacia do pasado que sempre retorna. Todo se resumía no amor dun vello por un neno, con sexo pedófilo adobiado “con especiados prebes de altas misións espirituais”.

 

 

Miguel Vázquez Freire

O autor tematiza unha historia interesante que reflicte o poder da Falanxe  no tardofranquismo e achéganos unha ficción de verdadeira intriga, relatada con estilo claro e preciso, alleo a luxos e amavías verbais. Unha novela lastrada, ao meu ver, pola abundancia de secuencias demasiado eruditas, poño por caso o relato dos símbolos do dragón e da serpe. Seméllame así mesmo dificilmente sufrible o longo parrafeo do primeiro epílogo: a confesión do cego que soamente ao final confirma a pista da rede pedófila camuflada de esoterismo.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 5 de outubro de 2017)