CARNICERÍAS PATRIÓTICAS

Matar o héroe

Adolfo Caamaño

Editorial Galaxia, Vigo, 2019,439 páxinas.

 

O poeta e narrador Adolfo Caamaño, obtivo con esta novela Matar o heroe o I Premio Villar Ponte, organizado polo concello de Viveiro para honrar os valores cívicos dos irmáns Villar Ponte.Estamos nun tempo no que as vilas e concellos galegos dunha certa entidade organizan premio literarios propios, un feito loable para as nosas letras, como tamén o era a contribución de moitos deles ao premio por antonomasia dos concellos galegos, O Blanco Amor que case desapareceu pola falta de colaboración das nosas entidades locais.

Matar o heroe poderiámola considerar una boa novela se o autor eludise un cento de páxinas na primeira e segunda parte: peripecias e constantes reflexións sobre a identidade do protagonista que non lle engaden nada a historia principal e retardan o se ritmo.

Non resulta doado encadrar Matar o heroe nun subxénero canónico da narrativa. É asemade una novela de aventuras na Güiana francesa que se converte nunha crúa, realista e visceral visión da brutalidade da Gran Guerra, que un combatente lle lembra a un seu amigo, compañeiro e amante nas batallas por medio de cartas. Ao rematar a Primeira Guerra Mundial, na que Charles Bonne-Mort se converte en heroe sen pretendelo, queda feito un fargallo de home -un obús deixouno mesmo sen a súa masculinidade-. Instalado nunha pequena localidade, Ville-Nom-Inconuu exerce o seu oficio de experto taxidermista. Pero pronto sente que alguén o quere envelenar. Nese proceso, pasa por catro fases que marcan a estrutura da novela, segundo a cor que vai adquirindo a súa pel. Será en efecto o obxecto dunha trama de corrupción organizada polo alcalde, o médico e o cabo da vila. Un urdido certamente esperpéntico, descrito case con humor. A única persoa que lle axuda é unha moza indíxena, Sikái, unha experta feiticeira que o convence de que explore os seus camiños e que a morte tamén pode ser outro camiño. A novela é unha incontestable alegación contra a primeira guerra industrializada.

 

                   Adolfo Caamaño

 

Desde o seu altruísmo e véndose como un eunuco, o protagonista describe de xeito realista e vivido en propia en propia carne, a barbaridade da guerra ese “caprichoso meniño da guerra”-, a súa farsa ao gusto dos altos graos militares. Unha guerra acugulada de corpos rebentados na lama. As tropas de choque coloniais usadas como carne de canón;o desprezo da vida dos soldados que amosaban os xenerais galos.  Críticas así mesmo contra o militarismo e o colonialismo. O sarcasmo por parte do protagonista no relato do masacre masivo, a crítica dos heroísmos patrióticos e unhas pingas de humanidade son o mellor da novela.

(Publicado no xornal Faro de Vigo o 21 de novembro de 2019)

DO AMOR POLIMORFO. FÓRA DAS MARCAS DO XÉNERO

As estacións do lobo

María Reimóndez

Edicións Xerais, Vigo, 2019, 387 páxinas.

 

Reitero, máis unha vez, que María Reióndez é unha escritora prolífica, cunha creatividade que semella non ter fin. Neste comentario acoutareime a unha nova achega, de esa súa novela río narrativo para adultos, o seu Ciclo dos elementos, un proxecto creativo moi extenso formado por sete novelas: dúas delas (En vías de extinción e A música dos seres vivos) integran o elemento terra. Dende o conflito e As cosas que non queremos oír forman parte do elemento lume. Outras tres novelas completarán os elementos  auga e aire. Unha delas, As estacións do lobo é a primeira achega ao terceiro elemento. En resumo, un ciclo narrativo, onde se aprecia unha certa unidade, ben sexa pola  historia, ben por compartiren algúns elementos..

   As estacións do lobo é unha novela onde practicamente nada acontece fóra da interioridade dos personaxes. O que de verdade importa nesta peza é a expresión dos pensamentos e emocións máis íntimas dos personaxes. Un xénero pois sumamente vital, literatura pura e dura podiamos dicir.

Mais na novela hai unha trama e hai sobre todo un punto crítico. O argumento xira arredor de Clara, unha rapaza luguesa, sentada e conxelada nun banco de Munic. Por debaixo dela un can que a observa; e no seu pasado unha adolescencia bastante aloucada e subterránea. Leváraa a Munic a relación con Franz, un ser prepotente e aborrecible, da que está ausente o amor, mais non a dominación masculina. Sen saber o idioma e nunha cidade estraña é totalmente dependente. Sostena a axuda de amigas e amigos que xa aparecían noutras novelas; e a súa adición e coñecemento do mundo dos cans, grazas ao que comezará a recuperase ata converterse nunha experta adestradora canina.

 

              María Reimóndez

O mais salientable da novela son as relacións persoais que se establece entre o grupo de amigos, que converte a obra de M. Reimóndez nunha novela contra o amor como convención. Entre eles practican o amor polimorfo, mais iso non significa que se deiten con calquera. Clara, e outros membros do grupo, é bisexual e non monógama. Ese é sen dúbida o punto de maior interese desta novela: a construción dun espazo de amores policéntricos. Fronte as relacións heterosexuais, gais, lesbianas, monógamas que a sociedade teima que son relevantes -as heterosexuais sempre-, a convivencia deste grupo de amigos, opta polo sexo libre e reparador (“o amor non é un espazo con candeados”, di Clara).O amor como respecto pola felicidade allea. Un ideal de vida non doado, ateigado de complicacións. Novela feminina e feminista que postula a conversión do home branco heterosexual, pero que recoñece asemade que entre as lesbianas hai moito que segar.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o 14 de novembro, de 2019)

FEAS NO CENTRO. ANÉCDOTAS QUE NON CADRAN

O páxaro de nácara

Pura Salceda

Editorial Galaxia, Vigo, 2019, 411 páxinas.

 

Pura Salceda, filla de emigrantes, naceu na cidade de México.Mais desde os tres anos reside en Barcelona. Escritora de amplo percorrido que se desenvolve en diversos xéneros e linguas. Debuta arestora na narrativa galega de formato longo con O paxaro de nácara, unha novela que dificilmente ocupará os lugares cimeiros da narrativa galega. Tampouco nos do ano no que andamos, porque, malia ser unha narración con múltiples facianas e participar por igual da novela amorosa e da novela de investigación -isto último soamente na parte final- semella máis unha novela costumista na que retrata a aldea de Feás, no Concello de Boborás, perdéndose no retrato dos veciños, nas relacións  cos chegados cada ano de México; reflectido, iso si, un mundo duro e hostil ao que estaban afeitas as xentes das aldeas, mais faino sen analizalo ni interpretalo criticamente. A novela achéganos centos de anécdotas que pouco tiran da atención lectora.

A novela comeza pola descrición da familia de Nélida, unha muller que estivera e está namorada de Elías, pero que non tivo azos para seguilo na emigración a México. Agora casada, co seu home, vive un amor desgastado. Nélida reside en Barcelona, mais retorna a Feás para asistir ao funeral da avoa Delmira. Alí atopa a Elías, o antigo amante que regresara de México, e axiña o amor renace entre eles.

Boa parte da novela ten como núcleo temático a Feás: as conversas e liortas entre veciños, as rivalidades que se prolongan en México, o sufrimento dunha emigración masiva soportada con tal de erguer na aldea os grandes chalés e exhibir coches de gama alta. Mais o relato pérdese en narrar anécdotas e conversas insignificantes.

Porén, pouco a pouco van xurdindo sospeitas sobre a morte dun tío de Nélida , Gonzalo, e o aforcamento de Nora. Nélida e Elías fedellan  en todo e, sen actuar como detectives, van enchendo moitas lagoas desas mortes matadas. A última parte da novela convértese así nunha historia de traizóns, mortes, amoríos, baixos instintos, abusos sexuais, mentiras, medias verdades…

 

                        Pura Salceda

É esta a única parte da novela que, na miña estima, tira da atención do lector. Pura Salceda sérvese dunha arquitectura construtiva esteada nos diálogos, diálogos quizais sobreabundantes na novela. O  papel do narrador omnisciente limítase case sempre a darlle voz os distintos personaxes, moitos deles prescindibles. Novela non só costumista, senón tamén epocal xa que nos amosa a evolución no rural galego. Mais pouco máis pode agardar o lector: un achegamento minucioso á aldea de Feás  e aos  modos de vida dos seus fillos en México.

(Publicado no xornal Faro de Vigo o día 24 de outubro de 3019)

CUNHA ESCRITA SENSORIAL. DIVERSIDADE AFECTIVA E SEXUAL

As fauces feroces

Emma Pedreira

Baía Edicións, A Coruña, 123 páxinas.

 

Emma Pedreira ten no seu haber unha ampla obra poética. Cultiva asemade como narradora relatos curtos, mais non de forma exclusiva. En As fauces feroces, a autora achéganos as historias de catro mulleres, en situacións e tempos distintos, que compoñen un marco reflexivo sobre a maternidade, a diversidade nos afectos e varias formas de vivir a sexualidade.

Unha filla escritora, a súa nai tamén escritora que enlazan una reflexión sobre a relación nai-filla, suturada coa experiencia vital, e o proceso e condena da monxa lesbiana italiana Benedetta Carlini e a súa amiga Bartolomea. Xa que logo, unha conflitiva  historia de amor, tinxida coas circunstancias particulares de cada tempo: a época actual e a Contrarreforma.

Explora así a autora, mediante catro mulleres con diferentes relacións o que equivale a ser filla e a ser nai, ser amantes, con actos con elas relacionados. Catro mulleres que representan a millentas mulleres que non solicitan ser desculpadas. Soamente que lles permitan vivir a súa vida, non consonte cos desexos e expectativas alleas. E fano como a mellor forma de resistir contra as fauces feroces da vida. Mais, como se afirma no prólogo, neste libro hai diversas dentadas: recoñecerse perigosa para o sistema por querer vivir nas periferias; as segregacións por sexos, os desexos reprimidos, o agachar as pulsións.

Na primeira historia, unha filla escritora recoñece que non coñece a súa nai, a súa calidade materna; só coñece o que cabe nos seus libros. A filla redímese escribindo literatura infantil. Pola súa parte, a nai séntese envasada no baleiro. Pero nunca era o que tiña que ser: a súa nai.

Amalgamada con esta historia, a autora ofrécenos unha ficción histórica:a da monxa Benedetta Carlini e a da súa compañeira Bartolomea.Unha nota final recupera a historia real das dúas. A Beenedetta cómpranlle unha praza nun convento, onde aos trinta anos foi nomeada abadesa. Comeza a ter una serie de visións nas que certos homes trataban de matala.

 

                    Emma Pedreira

 

O papa da Contrarreforma quería silenciar os místicos que amosaban signos de espiritualidade independente, herética naqueles tempos. Moi pronto Benedetta foi confinada na súa cela como louca, e perigosa herética. Bartolomea sérvelle de compañía, e cando a Inquisición a interroga, confesa que eran amantes. No corpo da novela, E. Pedreira achéganos esta historia de represión e dominio do patriarcado, medinte certas imaxinacións de Benedetta e as confesións da súa amante. Desde os nove anos mergullada nunha vida gris no convento onde aprende a ser monxa, libre do desgaste de ter fillos, pero cos ovarios atrofiados, e vivindo en epifanías que lidaban co pecado. O seu amor foi considerado crime contra natura. Dúas historias fundidas pola diversidade afectiva e sexual, reflectidas nunha escrita moi sensorial e ateigada de corporalidade.

 

(Publicado no xornal Faro de Vigo o día 3 de outubro de 2019)

DEFICIENTE CALIDADE. COMO SE CREA E SE ESCRIBE UNHA NOVELA

Mnemea

José Duncan

Editorial Galaxia, Vigo, 2019,184  páxinas.

Xosé Duncan é especialista nos xéneros de fantasía e terror: relatos de misterio e arrepío como Contos Estraños, As Crónicas de Bran ou a distopía  Negruña. Arestora publica Mnemea. A referencia a Mnemea débese a que na mitoloxía grega é a musa da creación, ocupábase en darlle forma concreta ás ideas illadas. Ela é a que lembra (Mnemea, si é a memoria) e deixa plasmado por escrito  o que a súa irmá Meletea tiña matinado con anterioridade. Xa que logo, o mesmo rótulo  da novela indícanos que se trata dun texto no que é importante a reflexión sobre a creación literaria. Non resulta doado atopar unha liña argumental  nesta novela, porque no fondo, non é outra cousa que unha mestura de preocupacións literarias, de capacidades creativas, problemas de edición, con grandes mangados de fantasía, de mundos imaxinarios, coa presenza de Mnemea, algo de relacións humanas e, sobre todo, abondos materiais  para polemizar sobre o mundo literario.

Un narrador omnisciente relata os problemas creativos, editoriais e mesmo sentimentais do pasado e do presente de catro personaxes: Lois  Mourinho, Carla, Anna, escritora que fóra parella de Lois, e Sandra, editora. Lois Mourinho é un escritor de literatura fantástica en horas baixas. A novela intenta contarnos como Lois escribe a súa derradeira novela. El pon as ideas e Carla dálle forma, xurdindo así o problema da autoría, xa que Carla pasa por escribente, por “negra”, aínda que non lle guste ese papel. Ao longo do relato, o lector atopa moitas preguntas e reflexións sobre a fantasía que debe ser maxia inalcanzable, e sobre o lector que mantén o escritor nun espazo de confort. Reflexión asemade sobre os egos dos escritores, verbo dos certames e premios literarios que poden ser dirixidos para que o premiado sexa determinada persoa. Sobre certos editores  que só ceden parte da carne a aqueles que son do seu círculo. Verbo do papel da literatura fantástica: segunda a musa Mnemea remover consciencias, acadar cotas que a narrativa seria nunca conseguirá.

 

 

                 Xosé Duncan

 

Coido que a novela provocará certo desazo a non ser nos seareiros da literatura fantástica, atenuado quizais no desenlace, nas relacións humanas entre varios personaxes e no suspense final. O interese desta novela para lectores afastados dese mundo fantástico e dos problemas da creación literaria, penso que será mínimo. Na miña opinión, estanse a editar produtos de deficiente calidade, tantos pola dúas grandes editoras olívicas como polos contratos de autoedición. E todo iso non favorece a literatura de noso.

 (Texto publicado no xornal Faro de Vigo o 28 de setembro de 2019)

A BELEZA COMO FÍO CONDUTOR DUN CRIME

Beleza vermella

Arantza Portabales  Santomé

Editorial Galaxia,Vigo, 2019, 424 páxinas.

 

No arrinque dunha novela ou dun relato pode haber unha frase que nos engaiola definitivamente. Iso pasoulle á autora desta novela,  Arantza Portabales: “A beleza é vermella como unha cunca de cereixas”. Á autora veulle esa frase á cabeza e xa non houbo volta atrás, malia que, ao longo da súa escrita, a cor vermella acadará unha dimensión ben afastada da fermosura e moi próxima ás contornas da morte. Xa que logo as cereixas -si a súa beleza- non son/e a imaxe que amalgama/m a trama da novela.

A autora non vive da escrita e compón sobre todo relatos curtos. Tivo un notable éxito con Deixe a súa mensaxe despois do sinal. Arestora retorna cunha novela cualificada como negra polo selo editorial, mais o lector debe ser cauto porque se acostuma a vender gato por lebre: novelas que non traspasan os lindes do detectivesco ou da novela policial soen  ser comercializadas como negras.

Con todo o fondo da trama de Beleza vermella é un crime. A trama dá comezo cun corpo atopado nun cuarto de Santiago na noite de San Xoán. Unha rapaza de quince anos, Xiana, envolta nun mar de sangue. Encárgase do caso o inspector Santi Abad e a axente Ana Barroso. Pouco máis se pode revelar da historia se non queremos spoilerizar a trama. Soamente que hai seis sospeitoso: os que aquela noite ceaban no xardín da casa. Alguén asasinou a Xiana e saíu da súa habitación sen deixar unha soa pegada nun chan cuberto de sangue. Unha tía da rapaza, Lía, atopa o cadáver e poucos días máis tarde será ela a que intente suicidarse.

Cunha estrutura baseada no clímax e con dúas voces narrativas, a novela ten a súa parte policial: os policías fan o seu traballo. Son falibles pero moi eficaces; analizan a escena do crime, son sabuxos incansables e intuitivos.

 

Arantza Portabales Santomé

Mais esta novela vai moito máis alá do xénero policial. É unha verdadeira novela negra, unha das poucas que se escriben en galego. Aquí a resolución do enigma non o é todo. O forte da novela de Arantza Portabales é o retrato social e, sobre todo a interiorización na psicoloxía dos personaxes. relacionados co crime, labor que non queda nunha “máquina de pensar”, senón en dous policías que se empeñan en descubrir o asasino, os motivos do crime e o que pasa polo interior dos personaxes: as súas feblezas e desaxustes. Todos eles, sen excluír os policías (maltratador e cunha relación sentimental e sexual entre eles xurdida na investigación). Con grande acuidade, a autora introdúcenos na interioridade destes personaxes confundidos e ateigados de inestabilidade emocional. E iso explica o desenlace do crime. Ao final, o lector comprende que o significado de que a beleza é vermella só se pode comprender cando se descubra a pulsión do sangue.

(Este texto tería de ser publicado hoxe, 11 de xuño no Suplemento Faro da Cultura do xornal Faro de Vigo. Por motivos de programación, aparecerá no mesmo xornal o xoves 18 do mes no que andamos. Adianto a súa publicación nesta bitácora)

NOVELA DE HUMOR. AMORÍOS CUNHA GALEGUISTA DE ESQUERDAS

Os días felices de Benvido Seixas

Eduardo Velasco

Edicións Xerais, Vigo, 2019, 182 páxinas.

 

Todos os sistemas literarios e en todos os seus xéneros son heteroxéneos en canto a súa calidade literaria. As grandes obras  literarias, esas que teñen que ver coas forzas salvaxes e universais non choven todos os días do ceo. Hai pezas mediocres e outras que, sen selo, non acadan a categoría de obras mestras. Mais así ten que ser porque os lectores non son uniformes verbo dos seus gustos, e a literatura entretemento tamén ten unha razón de ser. Novelas ou relatos que se len como divertimento tamén son necesarias. E iso é o que nos ofrece Eduardo Velasco, autor de poemas, relatos e tradutor, neste seu debut na novela de longo formato.

A trama novelesca é a dun acomodado mozo vigués que un día, por casualidade coñece a Mariña, unha activista social que despacha cervexas  nun centro social, pero moi sensibilizada cos valores de esquerda. Case sen o pretender, entre os dous xorde unha relación amorosa. Mariña é vitalista, e ao longo da novela, descubrimos máis cousas: impulsora de comisión de cultura, galeguista, medio vegana e amante da lectura, espelida e sen complexos no feito do sexo. Bienvenido pasa de contado a ser Benvido e, malia ser a antítese de Mariña, abrolla un intenso romance entre eles, esteado nos enganos que Benvido lle fai crer á rapaza, nomeadamente que é o que nunca foi.

Inventa unha familia que nunca tivo para matar o furor proletario da moza, avergoñado de pertencer a unha familia rica. Constrúe unha nova identidade, merca un piso nunha zona proletaria de Vigo, e tamén con enganos pasan un tempo na casa de A Caeira, propiedade de Benvido Seixas. A novela remata, malia os desgustos e o afastamento cun final que se intúe aberto e pouco menos que feliz, mais pouco congruente.

Os días felices de benvido Seixas  é unha novela onde o amor e o humor son as principais fías narrativa deste debut de E. Velasco. A protagonista feminina que non é nada convencional, no fondo provoca que Benvido dea un salto de clase irreal, e na parte máis entretida, realmente non sabemos se o mozo a seguía a ela  ou era ela a que seguía a Benvido; se ben Mariña, a base de preguntas vaino pondo cada vez máis contra as cordas. É salientable nesta novela a homenaxe que se lle rende ao Courel, á tradición oral e as figuras da literatura galega como Uxío Novoneira, María Mariño e a Otero Pedrayo, entre outros. Novela de humor que  recae de cheo no desenvolvemento da trama.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o 4 de xullo de 2019)