Luís Seoane para pequenos e grandes

Luís Seoane para as nenas e nenos galegosLuis Seona de Loli Beloso
Loli Beloso Neira
Limiar de Xosé Neira Vila
Introdución de Lino Lago
Debuxos portada e interior de Rubén Calles Lijó
Deseños de Loli Chan Beloso
Finis Terrae Ediciones, Santiago de Compostela, 2014, 60 páxinas

Despois do éxito do libro, editado e reeditado en 2013, que Loli Beloso lle dedicou a Isaac Díaz Pardo, proxectando a súa figura e a súa obra para os noso cativos, as nenas e os nenos galegos, e seguindo o seu ronsel, a autora, “muller de aguda sensibilidade” como escribe Xosé Neira Vila, no limiar (“Entrañable Seoane”), e testemuñan todos os que a coñecen, sorpréndenos dun xeito moi oportuno e favorable con este novo libro, Luís Seoane para as nenas e nenos galegos, editado hai uns meses. Unha escolla moi acertada -remítome de novo ás palabras de Neira Vila- debido á amizade que uniu aos dous persoeiros, e ás iniciativas e proxectos que puxeron en pé tanto en Galicia como en Arxentina.
O libro é froito de amor desta muller pola cultura galega e da admiración por aqueles que se involucraron activamente na súa medra. Mais tamén dun bo coñecemento vivencial da figura de Luís Seoane, e sobre todo das súas obras, pois Loli Beloso tivo a oportunidade de contemplar recentemente a manchea de murais e obra gráfica que Luís Seoane deixou en Bos Aires, e de conversar na Magdalena (Arxentina) con amigos e compañeiros de escritor e artista plástico..
A autora reproduce a traxectoria vital de Luís Seoane e analiza a súa obra como escritor, artista plástico e difusor cultural, seguindo, como dixen, o modelo da súa anterior publicación dedicada a Isaac Díaz Pardo. En formato dun conto no que seis nenas e nenos, actuando como verdadeiros protagonistas e mesmo descubridores, pescudan a vida de Luís Seoane e achéganse a súa obra: A emigración dos país a Arxentina por culpa da miseria daqueles tempos; o nacemento do pícaro e o regreso con seis anos a Galicia; os seus estudos, o avezamento coa tradición cultural galega, nomeadamente coa Galicia campesiña; coñecemento e amizade cos artistas galegos (Colmeiro, Eiroa, Maside); as súas primeiras experiencias coas artes gráficas na imprenta Nós; o namoro con Maruxa; a fuxida a Bos Aires na Guerra Civil; a voda accidentada mais fermosa no porto bonaerense; os numerosos colegas e amigos en Arxentina; fundación de selos editores e revistas, con especial referencia a “Galicia Emigrante”; bibliografía de Seoane; as súas facetas como artista plástico (gravados, murais, óleos); a colaboración con Díaz Pardo na fábrica de porcelanas da Magdalena (Arxentina). E finalmente, o retorno a Galicia e a cooperación con Díaz Pardo no Laboratorio das Formas, na recuperación de Sargadelos e creación doutras iniciativas a prol da cultura como Ediciós do Castro e o Museo de Arte Contemporánea Carlos Maside, en conxunto, un dos proxectos más sobranceiros de restablecemento da identidade e memoria histórica galega.

 

Loli Beloso, X. Neira Vila e I. Díaz Pardo

Loli Beloso, X. Neira Vila e I. Díaz Pardo

Unha pequena publicación canto as súas páxinas, percorrida por unha clara intención didáctica, froito do amor á escritura dunha persoa “non profesional” da mesma (se así se pode falar dalgún ou dalgunha escritor ou escritora galego ou galega!).. Non entanto, a monografía de Loli Beloso amósalle ás nenas e aos nenos galegos, mais non só a eles, a humanidade, a creatividade e a dedicación a Galicia dun dos seus fillos máis dignos e preclaros do século XX.
A autora dá no albo cos saltos cronolóxicos ao tracexar a aventura vital de Luís Seoane, saltos enteiramente acaídos á mentalidade infantil e á estrutura contista da publicación, que sae á luz co valor engadido de numerosas ilustracións, algunhas delas fotografías do seu home, Xesús Chan, tiradas non hai moitos meses en Arxentina. Libro, de por parte, solidario, xa que a autora dedica unha parte do recadado na venda do mesmo á Fundación de Medicina Xenómica de investigación e loita contra o cancro que dirixe o Doutor Angel Carracedo en Santiago de Compostela.
Pola miña parte, desde a modestia destas liñas, parabenizo a autora por este novo chanzo na difusión da cultura galega e no seu fermoso mergullo na traxectoria vital e cultural dun dos galegos más ilustres.

Esperando o leiteiro

Esperando o leiteiro

Xosé Neira Vilas

Editorial Galaxia, Vigo, 2012, 108 páxinas.

 

 

O protagonista da última novela de Neira Vilas, Esperando o leiteiro, é un mozo campesiño que nos anos cincuenta do pasado século pretende emigrar a Buenos Aires. Sae da súa casa para coller o “coche de liña”, pero pérdeo e daquela camiña sete kilómetros coa maleta ao lombo para esperar o leiteiro  e viaxar con el ata Santiago a onde espera chegar con tempo para subir ao tren que o leve a Vigo e alí poder embarcar con destino á Arxentina. Sentado na maleta de emigrante e acompañado por unha vendedora de figos e un home que leva o seu fillo ao oculista, cavila e recorda, nun monólogo en segunda persoa, unha práctica narrativa pouco habitual na narrativa de noso. Así dá comezo Esperando o leiteiro, a novanovela de Neira Vilas na que volve deitar unha ollada sobre a emigración e retrata asemade con verosimilitude  a realidade social e política do país naqueles anos de miseria.

A novela é  a radiografía dun universo hoxe desaparecido, o da aldea coas súas prácticas e vezos, os seus traballos e abafos, a súa fala, presentada dun xeito en boa medida experimental: un

Xosé Neira Vilas

monólogo sen interrupcións, sen capítulos nin puntos aparte, porque, así o xustifica o escritor, o pensamento non ten capítulos, flúe como un regueiro e, mentres o protagonista cavila temeroso de que non chegue a tempo o leiteiro, calquera asociación de imaxes ou ideas sérvelle de motivo para rebobinar a súa existencia, despedirse do mundo miserento que o acollera ata entón e proxectar a súa imaxinación, inquedanzas ou esperanzas sobre Buenos Aires, fronte á rachadura da emigración, ao abandono da vida familiar nos días da infancia e tamén á miseria material e moral da posguerra. Amalgama Neira Vilas anécdotas e circunstancias autobiográficas ou históricas (o primeiro baile, a confesión por escrito, a explotación do volframio, os traballos agrícolas, a violencia de fondo sobre todo contra as mulleres…) cun amplo material ficcional, servíndose axeitadamente do humor, como o mellor aliado para retratar un universo ateigado á vez de miseria e de soños, descrito cunha lingua sinxela e accesible. Con esta novela, Neira Vilas segue profundando literariamente no feito migratorio que tan ben coñece por ter sido el mesmo testemuña do mesmo durante moitos anos.

(Texto publicado o día 24 de agosto de 2012 no xornal El Correo Gallego de Santiago de Compostela. Para ver o orixinal pinchar aquí)

Máis literatura do eu de Neira Vilas

Cadernos Ramón  Piñeiro (XXII): Correspondencia de Xosé Neira Vilas con Valentín Paz Andrade e Celso Emilio Ferreiro.

Edita: Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades, Santiago de Compostela 2012, 169 páxinas.

 

 

Hai agora por volta dun ano que Xosé Neira Vilas publicaba o seu segundo libro de memorias (Penúltimo dietario, Xerais, 2011), no que daba conta das actividades e encontros que el e a súa parella Anisia Miranda tiveron desde xaneiro de 1993 ata outubro de 2009. Libro memorialístico  que o autor xustificaba como una forma de amor a súa terra. Non toda a crítica acolleu aquelas memorias de forma positiva. Páxinas que non teñen ningún interese para o lector, que se escriben cando non se ten nada que dicir, chegou a escribirse. Desde esta mesma bitácora opinei que  a meirande parte das anotación do dietario de Neira Vilas eran prescindibles, porque nada lle engadían a historia social da nosa literatura.

Xosé Neira Vilas

Chégame arestora a última entrega de Neira Vilas -cómpre non esquecer que é un clásico da literatura galega contemporánea- á chamada “literatura do eu”, a través das páxinas dun novo volume dos Cadernos Ramón Piñeiro. A publicación que dirixen Luís alonso Girgado e Ramón López Vázquez, recupera parte da correspondencia do escritor con Valentín Paz Andrade e Celso Emilio Ferreiro. Non é a primeira vez que o autor de Esperando o leiteiro fai pública o seu epistolario con Paz Andrade, Celso Emilio Ferreiro e outros persoeiros e amigos (Cartas de vellos amigos, Galaxia, 2010), mais a novidade desta nova edición é que non soamente inclúe esas cartas remitidas polos dous amigos, senón tamén as misivas que Neira Vilas lles enviou, co que se completa para o lector interesado o diálogo en ambas direccións. Neira Vilas, confésao el mesmo exercía o oficio ou o lecer de escribir cartas moito máis do que os seus correspondentes lle escribían a el. E xustifica esta publicación porque unha carta é literatura, é historia, abarca moitas cousas. Nefeuto, na súa correspondencia con Paz Andrade e Celso Emilio Ferreiro fanse referencias a acontecementos da política, da historia e da literatura galega na segunda metade do pasado século, ademais de permitir que nos acheguemos ás vivencias e afectos das tres persoas, amigos entre si, malia térense visto en moi poucas ocasións.

Publicación, xa que logo oportuna, non pola súa carga de vivencias e afectos, nin tampouco pola actualidade mediática no ano 2012 de Paz Andrade e Celso Emilio Ferreiro, senón porque esta correspondencia é narrativa referencial ou autorreferencial, que traduce vivencias, testemuños de amizade, pero tamén novas, proxectos, ideas, inquedanzas que son historia, no dicir de Neira Vilas. Un corpus epistolar, pois,  que supera o anecdótico e que permitirá enriquecer, non só as biografías dos tres persoeiros, senón sobre todo esa futura historia social da literatura galega, se algún día chega a escribirse.

A axenda de Neira Vilas

Penúltimo dietario

Xosé Neira Vilas

Edicións Xerais, Vigo, 2011, 309 páxinas.

 

A crítica literaria recoñece que a chamada “literatura do eu” forma unha parte imprescindible do presente e do futuro da literatura. Mais eu refírome a un instrumento literario que non é autobiografía nin diario nin memorias en sentido rigoroso. É, porén, todo iso, é narrativa autorreferencial que pode ramificarse en distintas modalidades: narrativa ficcional, á que Vila-Matas cualifica como “autobiografía baixo sospeita”, ou diarios onde se traducen vivencias como no seu día xa apuntara Marcel Proust, un dos creadores da “literatura do eu”.

Edicións Xerais vén de editar o segundo libro de Memorias de Neira Vilas, Penúltimo dietario. Ollando o se título, este lector cavilou que no seu interior atoparía quizais un exercicio solipsista, ou neste caso a dúo ou en parella con Anisia Miranda, de experiencias novidosas ou do común de cada día, mediante actos de individualización da lingua como experiencia formal. Mais Neira Vilas, un clásico de literatura contemporánea de noso, autor dunha inxente obra literaria, lévanos por outros camiños: un libro no que anota e comenta, non gastos e ingresos, senón os sucesos e actividades diarias. Dá conta en efecto das actividades e encontros que el e Anisia tiveron desde xaneiro de 1993 ata o 22 de outubro de 2009, data do falecemento de Anisia.

Xustifica o autor  a publicación deste dietario porque a manchea de actividades culturais de natureza moi variada ás que atenderon desde a chegada definitiva a Galicia no ano 1992, é unha forma de amor a súa terra. Percorréndoa cos pés, ese ir e vir, permitiulles coñecer o corpo físico de Galicia, a idiosincrasia  das nosas xentes, o noso xeito de ser. Unha memoria, pois, dos últimos dezasete anos. Un propósito certamente meritorio e gabable, mais, aberto o libro, encóntrome con outra cousa, agás en raras ocasións: unha transcrición case que literal da axenda de Neira Vilas e Anisia Miranda. A meirande parte das anotacións deste dietario son prescindibles. Nada lle van engadir a esa historia social da nosa literatura esa relación de encontros, visitas a colexios e institutos, viaxes, agasallos… E moi pouco á biografía completa, e non só divulgativa, de Neira Vilas que está por escribir. Pregunto, como tal,  a quén lle interesa, como non sexa á mestra Sabela Díaz,  a anotación que enceta o libro: “2 de xaneiro ( 1993): Encontro con nenos e nenas da escola unitaria de Pantín (Ferrolterra) e coa mestra Sabela Díaz. Entrégannos exemplares da revista escolar Percebeiros”. ¿É relevante para esa futura biografía de Neira Vilas saber que desde o ano 1997, de xeito case que ininterrompido, agardaban a entrada do Ano Novo en Campelo (Poio) coa familia Regueira?

A maioría das anotacións son desa mesma natureza: un peregrinar por Galicia, por algunha outra rexión de España, por Cuba ou Arxentina, visitando colexios, aceptando convites (participaron, por exemplo nun concurso de bailes para a terceira idade), atopándose con amigos, asistindo a homenaxes.

Xosé Neira Vilas

Hai, porén, anotacións que, na miña estima, forman parte desa “literatura do eu” e achegan materiais importantes, moi vivenciais, a esa futura historia social de literatura galega. Rexistro, entre elas e a título de exemplos, as que se refiren ao encontro en Pontevedra con Aleida Guevara, filla do Che; a lembranza das súas relacións co mesmo Che no Ministerio de Industria do que era ministro; as reflexións que escribe o 26 de xaneiro de 1998, data na que o invisten Doutor Honoris Causa pola Universidade da Coruña; a visita en Buenos Aires ao fogar no que fundaron a editorial e distribuidora Follas Novas; as visitas a Cuba, de xeito especial  a realizada co gallo da Feira Internacional do Libro da Habana dedicada a Galicia no ano 2008. E dunha maneira moi singular, sobre todo porque é testemuño dunha memoria emocional e conmocionada, as páxinas do Epílogo que reflicten o derradeiro día e parte da rutina diaria da súa dona Anisia Miranda. Rexistros pois, aínda que son os menos, que superan o anecdótico dun libro no que, xa que logo, non todo é prescindible.