“O soño das cores”: aposta pola imaxinación e polo mito

O soño das cores

O soño das coresRamón Caride

Ilustracións de Jaime Asensi

Edición de David Cortizo

Maquetación de Tomás González Ahola

Urco Editora, Santiago de Compostela, 2016, 42 páxinas

    Na colección Urco infantil, publica Ramón Caride a tradución feita por el mesmo dunha fermosa xoia bibliográfica, que aparecera no ano 2010 na Editorial Almadía (Oaxaca, México). Unha insólita versión bilingüe na que o castelán convive coa tradución ao zapoteco ou distee. Dende ese soño de pombas que, segundo Álvaro Cunqueiro, é a vila de Cambados e atravesando a infinda extensión oceánica  e o dilatado país mexicano, o escritor galego recreou  esta fermosa alfaia literaria, El Pájaro Arcoiris (Le Mbind Mbi’j), rotulada na nova edición de Urco Editora como O soño das cores. Mais en ambas publicacións, Ramón Caride rescata da tradición oral zapoteca-mixteca, unha lenda pertencente a súa tradición mítica. O amor polas palabras consubstancial a todas as tradicións autóctonas primitivas, e  a destreza no se uso, propia do escritor galego, son capaces de ergueren novas realidades: o nacemento das cores, mais tamén o xurdir da ambición e da cobiza que fan que a negrura e a escuridade convivan coa luz e coas cores.

A lenda zapoteca-mixteca, recreada por Ramón Caride, retrotráenos ao tempo das orixes, no que os homes vivían na escuridade dunha terra lóbrega e ninguén, nin os paxaros nin  a xente, posuían cores. Mais neste mundo no que os ollos soamente vían sombras, unha rapariga soña que, alén da fronteira do horizonte, existía un paxaro ateigado de cor. É o Paxaro Arco Iris. Cóntalle o soño ao o seu amado, Cohiztli, ao que lle pide que consiga sete plumas dese paxaro para encher de cores o mundo. Logo de camiñar durante moitos días e seguir pola auga  a senda soñada, Cohiztli acada a terra da luz. E alí estaba efectivamente o Paxaro Arco Iris, vestido co cromatismo de plumas abraiantes. Coas sete plumas que lle dá o paxaro, o feliz namorado retorna a súa terra, e o mundo negro e lóbrego vístese de cores: a violeta que lle dá nome á flor que leva o mesmo nome…aos solpores sobre o mar. A pluma azul escuro que tingue o ceo estrelado e o mar profundo. E así ata as sete cores do arco iris, encarnadas e cadansúa pluma.

Deste xeito,  a perfección e a luz estendéronse por toda a terra. Ata que a cobiza fixo que Cohztli arrancase a oitava pluma que era negra coma o chapapote. E nese mesmo intre, todo tornou a ser negro de novo. Mais o froito do amor que latexaba no ventre da moza, fixo que o Paxaro Arco Iris suspendese unha parte do seu anoxo, e dende entón o mundo ten unha metade luminosa e outra escura. Ten día e ten noite.

 

Ramón Caride

Ramón Caride

Esta exquisita e saborosa fabulación chega ás mans dos lectores co engadido dun plus editorial que nos permite gorentar unhas extraordinarias ilustracións de Jaime Asensi capaces de nos mergullar nese mundo de cores e escuridades. Un paratexto cromático que tingue cada páxina coa respectiva cor encerrada na pluma. Unha aposta, pois logo, pola imaxinación e polo mito como realidades superiores, capaces de liberar aos homes e mulleres do labirinto da súa existencia, propias das tradicións primitivas, ofrecidas arestora nunha lingua culta pola pluma de Ramón Caride, que é capaz de reducir o mítico ao cotián. Xa que logo, unha fermosa publicacións ateigada de cor e de sabedoría que gorentarán por igual pequenos e grandes.

“O frío azul”: un percorrido polas lendas e pola historia

O frío azulO frío azul
Ramón Caride
Edición e revisión: David Cortizo Conde e Tomás González Ahola
Fotografía da capa e do autor: Sara Caride
Deseño da capa: Denís Fernández Cabrera
Urco Editora, Santiago de Compostela, 2015, 129 páxinas

Se cadra por un proceso de “deslocalización” editorial, Urco Editora acaba de publicar, nunha edición definitiva e cunha capa de Realidade Aumentada, a novela breve de Ramón Caride, ganadora no ano 2007 do Premio Lueiro Rey de Novela Curta e editada ese mesmo ano por Sotelo Blanco Edicións. O autor é un escritor todoterreo cunha ampla e consolidada obra literaria en todos os xéneros, e como tal está recoñecido pola crítica e os lectores. Poeta destacado, autor dunha ampla e variada produción de literatura infantil e xuvenil, (Ari e o Minotauro é a súa última achega), marcada case que sempre polos problemas ecolóxicos. Porén, na miña estima é na literatura para adultos onde Ramón Caride é capaz de lucir todos os seus bríos fabuladores e unha grande riqueza como expresión da lingua. Unha narrativa que se concentra principalmente na súa triloxía De sombras e lumes. Con todo, moitos lectores entre os que me inclúo, séntense engaiolados por algúns dos moitos relatos breves, ou non tan breves, que ten publicado Ramón Caride. Por eses desenlaces inesperados e cortantes, por esas historias profundas e doentes nas que se insiren as súas dúas grandes teimas: a continxencia da felicidade e a imposibilidade de acoutar no determinismo das leis e teorías o mundo ateorizable dos seus heroes e personaxes. Unha obra, xa que logo que reborda trama, fabulación, máxima comprensión, nomeadamente no relato curto, finais inesperados nos que o autor non agocha a súa fascinación polas trampas do azar.
Na mesma liña cómpre adscribir O frío azul, se ben nesta novela breve aborda o autor unha temática ata entón inédita na súa produción literaria: a novela histórica. No ano 1985 escribía Manuel María como parte da Portaleira, para un dos primeiros poemarios de Ramón Caride unhas liñas que nos pon nas pegadas do que moitos anos despois rematou sendo esta novela breve. Di así: “CEA DAS PANADEIRAS é unha terra sobria, fermosa, contida, amparada pola sombra tutelar da Serra Martiñá e pola lenda monástica de Oseira”. E en efecto, O frío azul é unha novela histórica, mais soamente no sentido de que está ambientada no século XVI, pero nada ten que ver con esa caste de novela histórica, produtos de consumo masivo dalgunhas editoriais, pero que non son outra cousa máis que banalidades comerciais.
O escritor mergúllase, no seu percorrido ficcional, na lenda e na historia. As lendas do Mosteiro de Oseira no medio dunha mesta nevarada. Desde o comezo o lector percibirá que hai un misterio, un enigma que se irá desvelando, como ao tirar do novelo, a medida que avanza a lectura. A amalgama de historia e lendas e a vontade de desvelar a misteriosa bagaxe, fai do relato unha novela itinerante que transcorre en distintos lugares da xeografía peninsular, e de maneira moi significativa, sobre todo polo seu valor simbólico, en Estremadura, nos pobos da fala do Val de Ellas.

Ramón Caride

Ramón Caride

Non son poucos os temas recorrentes da produción literaria anterior do escritor que están presentes en O frío azul. Nomeadamente a intolerancia e os abusos do poder, a postergación da muller e mesmo a destrución da natureza, fenómeno representado pola presenza invasora do poder eclesiástico. Xa que logo, coido que lexítimo concluír que nesta novela o autor bota man de vestimentas históricas e lendas que sobreviven, para achegarnos historias reais, verdadeiros dramas, insólitas desventuras, corazóns mancados e persoas de carne e óso, cunha biografía por detrás e un futuro aberto que, como a dita, nunca é sinxelo nin unidimensional. Atópase, pola contra, ateigado de sombras, de misterio, de inquéritos de difícil resposta.
Saliento entre os haberes da novela o alto valor literario da súa prosa, a coidada construción dos personaxes, a tensión dosificada dunha trama que viaxa a séculos pasados, a correcta contextualización do argumento na filosofía e na teoloxía (platonismo e epicureísmo sobre todo). E a homenaxe que o texto e o desenvolvemento da trama lle fai ao galego exterior, neste caso ao galego de Estremadura, á fala dos Tres Lugaris (valverdeiru, lagarteiro e mañegu). Velaquí algúns dos engados de O frío azul, unha pequena pero moi gorentosa peza literaria.

“Os días escuros”: a loita pola supervivencia

Apocalipse Z. Os días escurosApocalipse Z; Os días escutros
Manuel Loureiro
Tradución de Tomás Gonzáles Ahola
Revisión de Raquel Vila Amado e David Cortizo Conde
Capa de Denís Fernández Cabrera
Maquetación de Sacauntos Cooperativa Gráfica
Urco Editora, Santiago de Compostela, 2014, 365 páxinas

Os días escuros é o segundo volume da triloxía de literatura apocalíptica e temática zombi que o pontevedrés Manuel Loureiro escribiu e publicou en español. Nos pasados meses Urco Editora fixo que a novela vira a luz na lingua de noso en tradución de Tomás González Ahola.
A triloxía Apocalipse Z deu comezo en 2005, cunha estrutura que imitaba primeiro un blog e logo un diario no que un avogado aínda mozo contaba en tempo real unha invasión zombi. O avogado pontevedrés, logo de quedar viúvo, vive na súa casa na compaña de Lúculo, o seu gato, e ten noticia de que un grupo de guerrilleiros islámicos asaltaran una antiga base soviética, liberando un virus que se propaga de xeito veloz por todo o planeta. Os contaxiados morren de contado, mais resucitan ás poucas horas e arremeten de forma adoecida contra as persoas que atopan, coa finalidade de conseguir alimento a calquera prezo. A pandemia dos mortos viventes chega a Galicia e peta na porta da casa do protagonista. Este, acompañado por un grupo de xente, foxe fóra da Península na procura de salvación ou na prolongación do inferno apocalíptico.
Nesta segunda parte actúan os mesmos personaxes e outros novos que cobran relevancia no desenvolvemento da acción. O relato novelesco comeza cun breve resumo xeral da primeira parte, Apocalipse Z. O comezo da fin, co obxectivo de refrescar a memoria lectora ou posibilitar que os novos lectores non teñan problemas para coller o fío da trama da triloxía. A seguir, toma corpo a historia narrada neste segundo volume. Os superviventes de O comezo da fin voan en helicóptero para se poñeren a salvo nun dos puntos xeográficos que aínda están libres dos non mortos: as illas Canarias. Porén, o que alí atopan é un estado militar sumido nunha guerra civil, cunha poboación famenta e privada de recursos para sobrevivir. Entón os altos mandos de Tenerife pídenlle ao protagonista que, xunto cun equipo de soldados, leven a cabo unha acción suicida: saquear o hospital La Paz de Madrid, un dos Puntos Seguros que primeiro caeran, e onde se gardan toneladas de medicinas, necesarias para os superviventes. Xa que logo, deberán dicir adeus á seguridade da illa, e o protagonista terá que deixar a súa querida Lucía e o seu gato Lúculo e retornar a un inferno inimaxinable, un Madrid apocalíptico, ateigado de zombis belicosos que porán de novo a proba a intrepidez e a carraxe dos protagonistas.
Ä marxe da trama, bosquexada nesta sinopse, sen spoilerizar, espero, o argumento, Os días escuros achégannos unha fonda reflexión: a demostración de que o ser humano é capaz de facer calquera cousa na loita pola vida, mesmo nas situacións máis complexas e perigosas e con medios inverosímiles.

Manuel Loureiro

Manuel Loureiro

Manuel Loureiro presenta a trama dun xeito vibrante e ao mesmo tempo crible. Por iso mesmo, Os días escuros, sen superar a O comezo da fin, é unha boa continuación da triloxía, xa que humaniza os personaxes. Amosa as limitacións ás que está sometido o ser humano, como individuo e como membro dunha colectividade. De por parte, Manuel Loureiro acerta de cheo ao entremesturar co desenvolvemento da acción algúns compoñentes imprescindibles nunha novela te terror: o mal, o ben, o valor, o desacougo, a exasperación.
Cómpre salientar un cambio importante na estrutura deste segundo volume. O autor abandonou o formato blog/diario, esquema estrutural da primeira parte, e acolle nesta segunda un desenvolvemento compositivo máis clásico: narración dos acontecementos en primeira persoa, con numerosos diálogos. Un ritmo así mesmo máis pausado, menos acción e un papel secundario por parte dos zombis que semellan ser o pretexto para que o autor conte a historia de supervivencia dos protagonistas nun medio hostil e envurullado. Un estilo da prosa semellante ao da primeira parte da triloxía: tan gráfico como “gore”, alleo a calquera enfeite literario. Unha forma de escribir clara e directa que pon máis fácil a lectura para os seareiros da novela de terror dentro do subxénero dos mortos viventes.

Dúas novidades de Urco Editora

Como nalgunha outra ocasión, o comentario de hoxe será soamente informativo: para dar conta de novidades editoriais. Non é o que máis gorenta este comentarista porque do mesmo estará ausente aquilo que é precisamente a esencia da crítica literaria: o xuízo de haberes e deberes dunha obra literaria. Será noutro momento, logo da lectura repousada, destas dúas novelas de Urco Editora, cando neste caderno darei conta da miña valoración persoal das mesmas. Hoxe limítome a informar de xeito sumario e externo, baseándome, sobre todo, nas presentacións que a casa editora fai destes dous libros.
Como xa teño sinalado, Urco Editora é un selo editorial louvable por varios motivos: en primeiro lugar porque enche un oco de forma sistemática dentro do sistema literario de noso: a publicación de literatura fantástica, ciencia ficción e terror. Engádase a ética profesional e o esforzo cooperativo dos que traballan ou cooperan con Urco Editora, cuxo labor é recoñecido. Criterios de edición, como tal, un traballo editorial baseado no software libre e o emprego de licenzas “Creative Commons” en moitos casos. O que permite que o lectorado poida copiar e distribuír estas obras, sempre cando se cite a fonte e se faga sen ánimo de lucro.
Mérito pois dos editores e recoñecemento por parte dos lectores. Dou conta, xa que logo, de dúas das últimas novidades da editora santiaguesa especializada, nas súas sete coleccións (Gótica, Fantástica, Ciencia Ficción Alcaián, Biblioteca Niké, Urco Xuvenil e Urco Infantil), en facernos pasar medo ou en contar en transmitir lendas, mitos, elementos fantásticos ou proxectarnos en mundos futuros.

Sangue 12Sangue 12 en JPG
Cristina Pavón
Edición: David Cortizo Conde
Revisión: Raquel Vila Amado
Deseño da capa: José María Picón
Maquetación: Xiana Iglesias Villaverde
Urco Editora (Colección Alcaián), Santiago de Compostela, 2014, 201 páxinas.

A autora, Cristina Pavón (A Coruña, 1962) aborda na súa narrativa, mediante argumentos realistas ou fantásticos, a construción e o esboroar da identidade, a erosión do eu, e o papel que neses procesos xogan a memoria e a linguaxe. Ten no seu haber varios premios literarios, entre eles, o Premio no Certame Nacional de narracións breves Modesto Figueirido 2013, ou o Primeiro Premio de relato da Asociación de Mulleres Progresistas de Vigo do ano 2009. Na contracapa do libro, a seguinte sinopse achéganos a temática de Sangue 12: nesta novela de feitura bizarra, onde se mestura o real e o fantástico dacabalo entre os séculos XIX e XXI, preséntasenos unha fábula vampírica que conxuga fíos de feminismo, tecnoloxía e literatura para tecer a historia do delongado transo adolescente da protagonista, unha rapaza que asume os propios devezos e constrúe unha identidade vista como aberrante polos demais.

Apocalipe Z. Os días escuros en jpgApocalipse Z
Os días escuros
Manuel Loureiro
Tradución: Tomás González Ahola
Revisión: Raquel Vila Amado e David Cortizo Conde
Deseño da capa: Denís Fernández Cabrera
Maquetación: Sacauntos Cooperativa Gráfica
Urco Editora (Fóra de colección), Santiago de Compostela, 2014, 365 páxinas.

Este volume ocupa o segundo lugar da triloxía de literatura apocalíptica e temática zombi que inaugurou Manuel Loureiro con Apocalipse Z. O comezo da fin. O autor, nado en Pontevedra (1957), escribe porén en español. Os seus libros están acadando un salientable éxito internacional, con traducións a diversos idiomas e centos de miles de lectores, en especial na versión dixital.
En Os días escuros, o protagonista, na compañía dun grupo de xente, que fuxiran dunha pandemia zombi con numerosos mortos viventes e que chegara tamén a Galicia, consegue finalmente acadar as Illas Canarias, unha das últimas zonas libres de Non Mortos. Mais o que alí el e os demais superviventes van atopar é un estado militar nun ambiente de pre-guerra civil e ademais cunha poboación sen apenas recursos para sobrevivir. Os altos mandos acordan pór en marcha unha misión case que suicida: voar ata Madrid para se fornecer de medicinas no hospital La Paz, un dos primeiros “Puntos Seguros” en caer e onde se almacenan por milleiros. Para levar a cabo esta arriscada misión deberán contar coa habilidade do piloto Pritchenko.
O avogado protagonista, ao verse na obriga de acompañar o impredicible piloto ucraíno para garantir o éxito da misión, terá que abandonar a súa querida Lucía, así como o seu gato Lúculo. Deste xeito perderá a relativa seguridade da illa para volver a se enfrontar aos zombis ataviado novamente cun traxe de neopreno.

Entretida narración. Terror zombi entre nós

 

Apocalipse Z: O comezo da fin

Manuel Loureiro

Traducción: Tomás González Ahola

Maquetación: Raquel Vila Amado

Capa: Denís Fernández Cabrera

Urco Editora, Santiago de Compostela, 2013, 386 páxinas.

 

   O autor de Apocalipse Z: O comezo da fin é un pontevedrés que escribe en español. A súa novela que acadou na versión orixinal un grande éxito internacional, é o primeiro volume dunha triloxía de literatura apocalíptica e temática zombi.Este best seller, inquire sobre as consecuencias que acontecerían se un día descubrimos que a nosa civilización se está esfarelando por culpa dunha pandemia zombi. Iso é o que lle ocorre  ao protagonista, un avogado pontevedrés que ve alterada a súa vida por un  incidente que acontecera nun arredado país do Cáucaso, ao ser liberado nunha antiga base soviética un virus letal que mata, mais as súas vítimas transfórmanse en mortos viventes. Unha pandemia que chega tamén a Galicia.

   Novela pois de Non Mortos, na que se mestura o xénero de terror con brochadas de thriller, alicerzada  nos tópicos das historias zombis. Mais con certos trazos positivos: narración en primeira persoa, estruturada ao xeito dun blog-diario o que lle outorga ao relato un ton realista. Historia entretida e ao mesmo tempo terrorífica, cun final aberto para facer posible a triloxía. Ritmo, o meu ver desigual: pausado ao comezo pero vertixinoso a medida que se vai desenvolvendo a acción. Un estilo tan gráfico como “gore”, directo e preciso, sen concesións ás ouriverías literarias. Acción, aventura e moito terror zombi tamén entre nós.

(Texto publicado o día 3 de abril de 2014 no Suplemento Faro da Cultura do xornal Faro de Vigo)

Narrativa apocalíptica e terror zombi

 

Apocalise Z: O comezo da fin

Manuel Loureiro

Tradución: Tomás González Ahola

Corrección: Raquel Vila Amado

Capa: Denís Fernández Cabrera

Urco Editora, Santiago de Compostela, 2013, 386 páxinas.

    Manuel Loureiro (Pontevedra, 1975) é un deses escritores nados en Galicia, mais non un escritor galego, xa que escribe en español. Co seu debut no xénero narrativo, Apocalipsis Z. El principio del fin (2009), acadou un grande éxito internacional, con tradución a diversos idiomas e lectores en todo o mundo. Centos de miles sobre todo na versión dixital. A tradución inglesa de Apocalisis Z, logrou, na categoría de narrativa de horror, un número de vendas superior ás do mesmo Stephen King. Best seller, libro de culto nomeadamente en internet, enceta unha triloxía de literatura apocalíptica e temática zombi, que continúa con Apocalisis Z. Los días oscuros e Apocalipsis Z. La ira de los muertos. Urco Editora achéganos arestora, en tradución ao galego, o primeiro volume da triloxía que se completará proximamente coa edición das outras dúas partes.

   Tracexo a trama desta primeira parte. Apocalipse Z: O comezo da fin alóxase nunha estrutura que imita primeiro un blog e despois un diario que un avogado aínda mozo escribe precisamente en Pontevedra. Neses medios escritos anota os acontecementos que observa nun período temporal que corre desde un 30 de decembro ata mediados do mes de setembro do ano seguinte, que todo indica que é o 2009.A través das súas anotacións en entradas case que diarias, o protagonista, que escribe en primeira persoa, achéganos unha cumprida historia apocalíptica que dá comezo cunha pandemia zombi. O avogado pontevedrés que, logo de quedar viúvo, vive na súa casa na compaña do seu gato, ten noticia de que un grupo de guerrilleiros islámicos asaltaran unha antiga base soviética situada en Daguestán liberando un virus que se propaga de xeito veloz por todo o planeta. A enfermidade mata os contaxiados, mais os mortos resucitan ás poucas horas e arremeten de forma adoecida contras as persoas que atopan co único obxectivo de conseguir alimento a calquera prezo. As medidas que toman as autoridades non abondan para frear a pandemia, xa que os mortos viventes son moi numerosos. O desastre deixa de acontecer ao lonxe, chega a Galicia e acaba por petar nas portas da casa do protagonista. Na procura dun lugar seguro, este atravesa o territorio antes coñecido como Galicia e na compañía dun grupo de xente, foxe fóra da Península cara á salvación ou á prolongación dese inferno apocalíptico.

   Novela de Non Mortos;  a primeira ambientada en España, que se converte nunha xenuína historia apocalíptica, na que se mestura o xénero de terror con pinceladas de thriller, alicerzada nos tópicos das historias de zombis. Mais con certos aspectos positivos, como o feito de que  a narración ten lugar en primeira persoa ao xeito dun blog-diario, o que lle outorga ben de veces un ton realista que se incrementa para o lectorado galego por mor das descricións de  lugares do noso país e tamén pola proximidade de ambientes e persoeiros de todos coñecidos.

Manuel Loureiro

   Historia entretida e ao mesmo tempo terrorífica, cun final aberto para facer coherente a publicación do resto da triloxía. Ritmo, ao meu ver desigual: pausado ao comezo, mais vertixinoso segundo se vai desenvolvendo a acción. Con intres de elevada tensión, como o do recorrido do protagonista e algúns dos seus acompañantes por Vigo, un Vigo morto e devastado, e a incursión no Hospital Meixoeiro. E tamén con certos decaementos da acción, como tal, cara á metade do libro e no seu remate, intres nos que proliferan os tópicos do xénero e a narración perde o frescor orixinal. Un estilo tan gráfico como “gore”, con todo o aparato propio do xénero. Alleo a calquera caste de ourivería literaria, co imperio absoluto dunha forma de escribir directa e sen ningunha concesión aos galanos estilísticos. Un libro atullado de acción, aventura, terror, zombis, que fará que os amantes ou seareiros do xénero disfruten e o pasen mal e que, secasí, sigan lendo.

No corazón da selva

 

Contos de amor, loucura e morte

Horacio Quiroga

Tradución: Rodrigo Vizcaíno Bravo

Corrección: Raquel Vila Amado

Capa: Paulo Rico Panceiras

Maquetación: Tomás González Ahola

Urco Editora, Santiago de Compostela, 2013, 294 páxinas.

 

   Horacio Quiroga foi considerado xa durante a súa vida como “o primeiro contista en lingua castelá”. O desprezo co que Borges xulgou a obra de Quiroga reflicte, porén, un dos grandes méritos do escritor como contista: introducir na literatura en español o zume renovador de autores dos que aprendeu a tradición moderna do relato. O volume de Urco Editora permítenos gorentar en galego unha colectánea de dezaoito contos que Quiroga publicara en 1917. O tema da morte está presente na meirande parte dos relatos, se ben en paralelo coa mesma conviven outras

Horacio Quiroga

fías temáticas, como a humanización dos animais e a animalización do home que se deixa gobernar por instintos primitivos.

   A tolemia e o amor amalgámanse así mesmo, mais coa morte como destino inexorable que actúa como liberación da tensión abafante que vai medrando ao longo dos relatos. Os personaxes destas historias acostuman ser vítimas da hostilidade e da bárbara grandiosidade dos escenarios da selva de Misiones onde Quiroga viviu e almacenou historias, situacións e personaxes.

   Pequenas alfaias narrativas que reproducen atmosferas opresivas, entre as que hai pezas mestras que ilustran de xeito convincente unha narrativa breve que retrata algúns dos trazos máis estraños da natureza, tinguindo de enfermidade, sufrimentos e arrepíos para os seres humanos que moran no corazón da selva que é cega, mais sempre xusta nos seus ataques.

(Texto publicado o día 20 de marzo de 2014 no suplemento Faro da Cultura, páxina VI, do xornal Faro de Vigo)

O ciclo onírico de Lovecraft

 

Contos do Ciclo do Soño

Biblioteca Lovecraft, volume VII

H. P. Lovecraft

Tradución e Introdución de Tomás González Ahola

Revisión: Raquel Vila Amado e David Cortizo Conde

Deseño da capa: Denís Fernández Cabrera

Maquetación: Sacauntos Cooperativa Gráfica

Urco Editora, Santiago de Compostela, 2013, 233 páxinas.

 

   En tradución de Tomás González Ahola, Urco Editora publica o volume VII da Biblioteca Lovecraft, no que se recollen algúns dos relatos de Howard Philips Lovecraft. O autor, Lovecraft  (Providence, 1890-1937) está considerado como o gran innovador da narrativa de terror, á que aportou unha mitoloxía propia vulgarmente coñecida como “Cthulhu Mythos”. A súa obra é estimada como un verdadeiro paradigma do terror cósmico, afastada da temática tradicional do terror sobrenatural, á vez que incorpora elementos de ciencia ficción.  Desenvolveu á perfección a función literaria da narrativa de medo, con acertada sutura de contido e expresión, e na que todos os compoñentes formais están ao servizo do factor terrorífico. Así pois, unha literatura que se xustifica a si mesma, como apuntou Todorov.

   A crítica, como escribe Tomás González  Ahola, autor da tradución e dunha ilustrativa introdución, acostuma seccionar  a coitelo tres grandes bloques da produción literaria do escritor de Providence: as “Historias macabras” (1905-1920); o chamado “Ciclo do Soño” (1920-1927), e en derradeiro lugar, o “Ciclo de Cthulhu” (1925-1935). Esta taxonomía semella ser máis propia “dun profesional do despece” que do estudoso dos feitos literarios. Existe, porén e para alén desa taxonomía parcial e insuficiente, un Lovecraft onírico, o dos relatos en “terras de soños” (“Dreamlands”), nos que Lovecraft recibiu a influencia de Lord Dunsany.

   O volume de Urco Editora recolle doce dos relatos máis significativos do escritor que amosan un forte compoñente onírico, que os achega á literatura fantástica, tal como hoxe en día é entendida.

   Sen pretensións de exhaustividade, xa que algúns dos contos da narrativa onírica lovecraftiana xa foran publicados noutros volumes da Biblioteca Lovecraft, a colectánea que arestora nos ofrece Urco Editora, pretende amosar na lingua de noso ese outro Lovecraft, afastado dos grandes mitos e dos grandes horrores da cripta ou do cosmos. Contos, porén, que non deixan de amosar os medos que a través do mundo dos soños alagan con frecuencia a nosa vida diaria. Son relatos que nos mergullan nesa largacía dimensión alternativa, á que podemos ter entrada mediante os soños, porque Lovecraft coidaba que os soños son portas ou pasaxes para accedermos a unha realidade moito máis complexa e sutil: a das profundas e insondables simas da mente. Con todo esta “terra de soños” está dividida en catro rexións extremas e xustapostas e no medio delas atópase o Inframundo.

  

H. P. Lovecraft

A antoloxia de Urco Editora permítenos ler en galego os seguintes relatos. “Polaris”, “A nave branca”, “Os gatos de Ulthar”, “Celephaïs”, “Ex Oblivione”, “A procura de Iranon”, “Os outros Deuses”, “Hypnos”, “O que trae a Lúa”, “A estraña casa alta na néboa”, “A chave de prata” e “Máis aló das portas da chave de prata”. Relatos que nos achegan á culpa atávica, á memoria racial da nosa civilización, ao mapa do mundo dos soños, á vinganza cósmica contra os perversos, á marabilla do mundo onírico contraposto ao da vixilia, á perda da xuventude e ao deterioro dos seres humanos co correr dos anos, á insignificancia do mundo da vixilia, á necesidade de camiñar por territorios oníricos a lugares irreais, poboados por terrores como a cidade dos mortos. Ou presentan ese triángulo (vida, soño, morte) ao que estamos suxeitos os seres humanos.

   Mundos, xa que logo imaxinados, ateigados de brétemas, pero seguramente os máis humanos dos que describiu o solitario de Providence, posiblemente o maior e mellor escritor do xénero do horror no século XX, tal como afirmou Stephen King.

Contos de amor, loucura e morte

 

Contos de amor, loucura e morte

Horacio Quiroga

Tradución: Rodrigo Vizcaíno Bravo

Corrección: Raquel Vila Amado

Capa:Paulo Rico Painceiras

Maquetación: Tomás González Ahola

Urco Editora, Santiago de Compostela, 2013, 294 páxinas.

 

   Horacio Quiroga (Salto, 1878 – Bos Aires, 1937) foi considerado xa durante a súa vida como “o primeiro contista en lingua castelá” e un dos creadores do subxénero tal como hoxe o coñecemos. Influído por Edgar Allan Poe, Guy de Maupassant, Rudyard Kipling, está considerado asemade como representante dos movementos naturalista e modernista nas súas versións latinoamericanas, se ben na súa obra apreciamos o abrollar das vangardas. É por iso que a obra de Horacio Quiroga soe ser valorada como un antecedente do realismo máxico. Autores como Borges e Cortázar débenlle moito á narrativa do escritor uruguaio, malia a velenosa displicencia coa que foi xulgado polo primeiro.

   Moito se ten escrito sobre a importancia das vivencias existenciais do escritor na súa literatura. En efecto, a traxedia que rodeou sempre a súa vida, a marxinalidade na que viviu parte da mesma, o seu carácter  salvaxe e teimudo, o desprezo do que foi obxecto por parte da xeración de escritores que o suceden, contribuíron a crear e a agrandar o mito persoal dun escritor marcado pola traxedia: o pai que morre nun accidente de caza, o suicidio do padrasto e da súa primeira muller, o mesmo Quiroga que mata accidentalmente o seu amigo Federico Ferrando. En 1906 decidiu establecerse na selva, na provincia de Misiones, onde entre outras tarefas ensinou castelán e literatura, retornando porén varias veces a Bos Aires. A partir de 1932, Quiroga estableceuse de maneira definitiva en Misiones, xunto coa súa segunda muller, case que unha adolescente, que será o seu derradeiro e definitivo amor, se ben tres anos máis tarde ela e a súa filla abandonárono, deixándoo so e doente na selva. O 19 de febreiro  de 1937, Horacio Quiroga puxo fin a súa vida bebendo un vaso de cianuro en Bos Aires tras serlle comunicado  que  padecía un cancro incurable.

   O desprezo co que Borges xulgou a obra de Quiroga (“escribiu contos que xa escribiran mellor Poe e Kipling”) reflicte, porén, un dos grandes méritos de Quiroga como contista: introducir na literatura en español e, nomeadamente na latinoamericana, o zume renovador dos autores dos que aprendeu: Poe, Kipling, Maupassant, Conrad ou Chejov. Con Quiroga, xa que logo, xermola na narrativa latinoamericana a tradición moderna do conto, subxénero no que soubo empregar con habelencia as leis internas da narración, coa procura dunha linguaxe que lle permitiu transmitir o que desexaba narrar, en especial, a violencia e o arrepío que se agocha detrás da aparente tranquilidade da natureza.

   Urco Editora permítenos gorentar por primeira vez en galego esta colectánea de dezaoito contos que Quiroga publicara en 1917 co título Contos de amor loucura e morte (sen coma por decisión expresa do autor). O libro aparece publicado na colección temática Gótica de Urco Editora . Os responsables da edición recoñecen que os relatos de Quiroga non se poden clasificar propiamente como literatura gótica. Con todo, a atmosfera opresiva, ameazante e fortemente cargada do saibo da morte, están vencellados coa sensación agoniante da literatura gótica do século XIX. Son esas as razóns da inclusión.

  

Horacio Quiroga

O tema da morte está presente na meirande parte dos relatos, se ben paralelamente con ela conviven outras fías temáticas como a humanización dos animais e a animalización do home que se deixa gobernar po instintos primitivos. Todas elas mergulladas no misterio e con tramas que acontecen en situacións cotiás. A tolemia e o amor sutúranse así mesmo, mais coa morte como destino inexorable que acostuma actuar como liberación da tensión asfixiante que vai medrando ao longo do relato. Así mesmo os personaxes actantes  nestas historias  soen ser vítimas da hostilidade e bárbara grandiosidade dos escenarios da selva de Misiones, no norte de Arxentina, onde Quiroga almacenou historias, situacións e personaxes. Son os relatos clasificados polo mesmo autor como “contos de monte”, contos escritos “a puño limpo” que contrapón aos que chama “contos de efecto”. O libro contén mostras xenuínas de ambas as dúas categorías, mais son os primeiros os que semellan ter un ton máis rechamante e actual.

   Pequenas alfaias narrativas, con variedade de rexistros, entre os que saliento verdadeiras pezas mestras como “A galiña degolada”, “O almofadón  de pluma”, “Yaguaí”, “Os pescadores de vigas” ou “O mel silvestre”, que ilustran de xeito moi convincente unha narrativa breve que retrata algúns dos trazos máis estraños  da natureza, tinguidos de enfermidade, sufrimentos e arrepíos para os seres humanos, acostumados ao risco e aos perigos da selva que non perdoa, porque a natureza é cega, mais sempre xusta e os seus ataques (un yacaré, un enxame de abellas enfurecidas, unha serpente, a enchente dun río, un parasito avícola que adquire proporcións xigantescas…) son simples instrumentos dun xogo arregizante co que a natureza intenta defenderse fronte a tolemia humana.

Catro novidades de Urco Editora

 

       (En lembranza de Horacio Quiroga que finou tal día como hoxe hai        setenta e seis anos)

 

   Urco Editora é un selo editorial galego eloxiable e non por un so motivo. En primeiro lugar porque enche un oco de xeito sistemático ou monográfico dentro do sistema literario galego: a publicación de literatura fantástica, ciencia ficción e terror. Un oco non cuberto por outras editoriais que, dunha forma transversal ou no formato da literatura xuvenil, publicaban de cando en vez libros destes subxéneros. Outras razóns para gabar a aparición e a continuidade deste selo son o esforzo cooperativo, e a ética profesional  reflectida en criterios de edición como son o uso de licenzas “Creative Commons” para as traducións de textos sen dereitos, porque xa se atopan liberados dos mesmos. O traballo editorial baseado no emprego do software libre e o recoñecemento do labor de autores e colaboradores cos correspondentes pagamentos; práctica editorial non tan frecuente no mundo da edición galega.

   Son catro as coleccións nas que diversifica o seu traballo editorial Urco Editora: Gótica, Fantasía, Ciencia Ficción e Alcaián. Esta última destinada a publicar textos de escritores noveis capaces de continuar, no ronsel desa ricaz literatura galega, tanto oral como escrita, caracterizada por contar e transmitir lendas, mitos e elementos fantásticos.

   Dou conta hoxe de catro novidades de Urco Editora que acabo de recibir, baseándome nas correspondentes presentacións editoriais. Logo dunha lectura detida, emitirei nos vindeiros días e semanas o meu xuízo valorativo.

 

 

Apocalipe Z.

O comezo da fin

Manuel Loureiro

Tradución de Tomás González Ahola

Urco Editora, (Fóra de colección) Santiago de Compostela, 2013, 386 páxinas.

 

   Manuel Loureiro (Pontevedra, 1975), que escribe polo xeral en español, acadou con esta obra un grande éxito internacional, con centos de miles de lectores en todo o mundo, xa que a novela está traducida a diversos idiomas. A tradución inglesa de Apocalipse Z acadou o número un de vendas na categoría de narrativa de Horror por diante de Stephen King. En Estados Unidos superou a barreira dos douscentos mil exemplares vendidos, números que moi poucos escritores en español teñen logrado.

   Este bestseller e libro de culto en Internet inquire sobre as consecuencias que acontecerían se un día ao nos erguer descubrimos que a nosa civilización se está esfarelando, caendo en cachos. Iso éo que lle acontece ao protagonista de Apocalipse Z. O comezo da fin, un avogado que ve alterada a súa vida tranquila e rutineira en Pontevedra por un escuro incidente que acontecera nun afastado país do Cáucaso e que provoca unha pandemia de proporcións devastadoras que ameza con aniquilar toda a humanidade, A enfermidade vai devorando país tras pais, provocando o caos e achegándose tamén a Galicia. Novela pois de terror zombi que se completará coa publicacións das seguintes partes: Apocalipse Z. Os días escuros e Apocalipse Z. A ira dos xustos.

 

 

Contos de Amor, loucura e morte

Horacio Quiroga

Tradución de Rodrigo Vizcaino

Urco Editora (Colección Gótica), Santiago de Compostela, 2013, 294 páxinas.

 

   Horacio Quiroga naceu en Salto, Uruguai, o 31 de decembro de 1878 e finou de forma tráxica o 19 de febreiro de 1937, logo dunha existencia que é unha verdadeira aventura marcada  sempre pola traxedia que marcou a súa literatura. Está considerado como un dos mestres do conto en castelán e un dos creadores deste subxénero tal como hoxe se entende, xunto con Allan. Poe e Guy de Maupassant. Como escritor tivo una un importante éxito xa na súa vida e deixou unha profunda pegada na literatura latinoamericana. Autores como Borges e Cortázar débelle moito ao escritor uruguaio.

   O volume é unha colectánea que reúne dezaoito relatos breves, con tramas que, vistas cos nosos ollos europeos, semellan que tivesen acontecido nun mundo fantástico onde todo é, á vez exuberante, ameazante e abraiante. Porén, nas contornas amazónicas isto pode ser simplemente a vida cotiá.

   Relatos modernistas e realistas, antecedente do que décadas máis tarde sería coñecido como o “Realismo máxico”. A morte, omnipresente na obra de Horacio Quiroga, a intensa relación coa natureza,  a deshumanización do ser humano e a humanización da flora e a da fauna caracterizan esta escolma de pequenas alfaias narrativas do pasado século, verdadeiras parábolas tráxicas da vida do seu autor. Nos relatos de Horacio Quiroga, o misterio está case que sempre presente, se ben mergullado en situacións cotiás. O autor amalgama a tolemia e o amor de forma constante para levar indefectiblemente á morte. Contos ateigados dunha gran violencia implícita, cargados de tensión que soamente se libera co desenlace final.

 

 

Contos do Ciclo do Soño

H. P. Lovecraft

Tradución de Tomás González Ahola

Urco Editora (Colección Gótica), Santiago de Compostela, 2013, 233 páxinas.

 

   H. P. Lovecraft (Providence, EEUU, 1890-1937) está considerado como o grande innovador da narrativa de terror, á que aportou unha mitoloxía de seu (os mitos de Cthulhu). A súa obra  acostuma a ser valorada como o paradigma do “horror cósmico”, afastada das temáticas tradicionais do “terror sobrenatural” (fantasmas, satanismo), á vez que incorpora elementos de ciencia ficción.

   Urco Editora ofrécenos arestora o volume VII da “Biblioteca Lovecraft”,  coa versión galega dos “Contos do Ciclo do Soño”, que recolle as historias de H. P. Lovecraft comprendidas entre a súa etapa máis temperá na que predominan os “contos macabros”, inspirada por Poe e toda a tradición romántica norteamericana, e o  seu apoxeo como escritor que acada co “ciclo Cthulhu.

   Os contos do Ciclo do Soño soen ser relatos breves na súa meirande parte e nos mesmos xa se observa unha especial sensibilidade polo “terror cósmico” que culminará nos amentados mitos de Cthulhu. Paisaxes oníricas salpicadas de horrores inexplicables e un fermoso ton poético leva o lector a outro mundo, onde a única fronteira é a nosa imaxinación, ou eses medos  que asexan tras do mundo da vixilia.

 

 

Teoría do tempo imaxinario

Eduardo Santiago

Urco Editora (Colección Alcaián), Santiago de Compostela, 2013, 192 páxinas.

 

   O autor, Eduardo Santiago (O Casal,Pontevedra, 1964), deuse a coñecer no ámbito cultural, no ano 2012 en Vigo onde publicou a novela de ficción científica 2044. Mais xa con anterioridade, no ano 1982, un  traballo seu centrado na utopía, entendida no sentido clásico: como modelo alternativo afastado da realidade á que critica, foi seleccionado para participar na Segunda Conferencia das Nacións Unidas sobre a exploración e utilización do espazo extraterrestre con fins pacíficos. A teoría do tempo imaxinario é seu segundo chanzo no eido da ficción científica.

   Nunha breve sinopse, pódese dicir que  a novela  sitúanos no ano 2050. Mara, vive nunha cidade universitaria pechada e autosuficiente, o ECAS. Existe unha rede mundial de realidade virtual que fai posible que os seres humanos poidan viaxar a calquera parte do mundo en tempo real. Susana convida a Mara para probar un novo sistema de seguridade virtual no Smithsoniam, onde Mara coñece dous mozos que farán cambalear a súa apracible vida dun xeito insospeitado. Amor e desamor, desexo e paixón, ciencia a tecnoloxía… mestúranse nesta novela que descubre ata que punto os protagonistas poden saír da ficción e achegarse á realidade.