Derrotados pola vida*

O imposible de desatar

Iván García Campos

Editorial Galaxia, Vigo 2010, 2010 páxinas.

    Por veces os premios literarios descobren e fan posible a publicación de propostas narrativas novidosas, rachadoras, que doutra maneira, seguindo as canles habituais, dificilmente atoparían editores dispostos a apostaren por elas e asumiren os retos de sacalas á rúa. Tal é o que acontece con esta achega de Iván García Campos, un outsider practicamente na literatura galega. O Premio Blanco deste ano a súa novela O imposible de desatar, permítelle o seu debut e fai posible que a nosa narrativa se nutra con voces novas e novidosas. A novela é unha proposta que pode ser lida por variadas vías e modos. Na miña estima, porén, trátase dunha peza narrativa  á vez realista e alegórica. O autor, nunha estrutura tripartita, retrata o cotián vivir dunha familia na primeira e na terceira parte. Entremedias, na segunda, catro historias colaterais que nos transmiten a mesma mensaxe: as derrotas da vida ou a imposibilidade de acadar a felicidade como horizontes dos seres humanos.

Iván García Campos

Hoxe as relación familiares poden ser cálidas e acolledoras, mais tamén cabe a posibilidade de que se atopen ateigadas de insatisfaccións, conflitos, mutismos e hostilidades. Iván García Campos radiografa as rutinas dunha familia urbana: pai, nai e dous fillos durante unha semana. Todos innominados, caracterizados unicamente polo rol que desempeñan. Un relator en terceira persoa vai punteando por días e horas  o que sucede na casa, o que din, o que pensan. Pero alí, alén das rutinas diarias, dos solitarios da nai e do fedellar en reloxos por parte do pai, nada acontece. Só o silencio. Silencio e portadas reflectidos constantemente en frases como esta: “Vas para a cama?, preguntou a muller. O marido non contestou”. Os mesmos solitarios aos que xoga a muller, son elocuentes metáforas da incomunicación intrafamiliar. A trama remata como tiña que rematar: na conclusión de que estarían máis cómodos durmindo cada un nunha cama, feito confirmado polo “Extra” co que nos agasalla o autor que é á vez contrapunto e contraste. No relato de García Campos non existen ruídos enxordecedores que impidan unha instalación pracenteira destas relacións familiares, pero existe o silencio – outra forma quizais de comunicación – que aínda é moito máis estrondoso.

Saliento os aspectos formais, xa que nos mesmos áchanse os elementos realmente novidosos e innovadores da novela. A forma de escribir de García Campos aseméllase moito ás maneiras daquela corrente evidencialista que agromou entre nós a finais  dos 90. Cun rexistro lingüístico aséptico e nu de calquera enfeite estilístico, o autor limitase a relatar colmos, obviedades. E faino con frases concisas e repetitivas, como se fose un pedreiro que pica na pedra. Resulta así un relato monocorde que chega a producir canseira. Outras veces o texto ilumínase con pequenas doses de retranca e finísimo humor; e certos elementos paratextuais, como tal  os riscos encima de textos que falan de Franco ou do bilingüismo e que fan máis pracenteiro este retrato da cara oculta da sociedade e das cotiás derrotas que na mesma se incrustan.

* Este texto, con leves modificacións, foi publicado o día 13 de xaneiro de 2011 no Suplemento “Faro da Cultura” do xornal Faro de Vigo, con outro título, responsabilidade exclusiva do xornal.

 

Catro personaxes sen nome e o silencio

   Non lera nada igual desde grupo abeliano de Cid Cabido, aquela novela insólita, transgresora, de colmos inesquecibles. Aseméllase e moito a primeira parte de O imposible de desatar coa que Iván García Campos fai o seu debut na narrativa de formato longo. Gañadoras as dúas do Premio Blanco Amor. Nas páxinas que levo lidas, atópome cun universo propio no que non acontecen cousas inauditas, mellor dito, non acontece nada. Só a presenza de catro personaxes sen nome de seu, identificados unicamente polo rol familiar, privados pois de identidade, coma os membros do personaxe grupal de grupo abeliano. Non fan nada. Pensan, fan solitarios, fedellan por veces en reloxos, pero non se comunican entre si. Ninguén contesta a ninguén. Só o silencio. Tampouco é a de Iván García Campos a escrita dun poeta. Nada pois de requintes estilísticos, pero si pequenas doses de humor retranqueiro. Pero dá igual porque esta primeira parte transmite con grande fidelidade o que pretende ser: metáfora da incomunicación da sociedade actual. Volveremos sobre O imposible de desatar. Polo de agora esta breve escolma de fragmentos para abrir o apetito:

   “A nai facía os encrucillados do xornal contando cos dedos. De cando en vez soletreaba en alto algunha palabra, cousa que irritaba o marido, que seguía a ler… Así que fuches ti?, preguntoulle a muller. O marido ergueu a ollada do fascículo e mirouna en fite. Logo seguiu a ler en silencio. Ela sorriu fregando un pé contra o outro, coma un grilo que grila, e pensou; así que fuches ti”. ( páx. 20 )

……………………………………………………………………………………………………………………………

O fillo, na cama, riu, sacudindo todo o corpo, e logo fixo o mesmo que Onán. Adiviñaron, efectivamente adiviñaron”. ( páx. 43 )

……………………………………………………………………………………………………………………………

O marido entrou na sala e comezou  a comer afirmando coa cabeza. Que parvada tan grande, pensou a nai. Está bo, dixo o marido. A nai non contestou. Comeron en silencio como criaturas”. ( páx. 48 )

……………………………………………………………………………………………………………………………

A casa ficou en silencio toda a tarde, latente coma un cabalo negro”. ( páx. 51 )

……………………………………………………………………………………………………………………………

“ De seres bo, caes mal, seguía o pai; de seres mediocre, tamén. E se es malo, dás pena, así que hai que aceptalo, o mellor é ser mediocre como a maioría da xente. A nai volveu tusir. A filla pareceu reprimir un salouco. Lostregou e escoitouse o vento. A chuvia pegaba nos vidros”. ( páx. 54 )

Galaxia: vizosa colleita de narrativa no remate do ano ( I )

   Se alguén, alleo ao sistema literario galego e de maneira especial ao noso mercado editorial, ollase por primeira vez os andeis de novidades de calquera librería e tivese a ocorrencia de contabilizar as novidades que no eido da narrativa vén de poñer na rúa a Editorial Galaxia nas últimas semanas, sentiríase tentado a negar calquera indicio de crise no mercado editorial. Pensaría seguramente que as voces que diso falan entre os editores, non son outra cousa que infundados laios xeremíacos, sen base real. Porque, en efecto, nas últimas semanas, a Editora viguesa que cumpriu sesenta anos neste 2010, ofrécelle aos lectores galegos nada menos que nove títulos de narrativa nas súas dúas grandes coleccións de referencia: Literaria e Biblioteca Compostela. E tal cousa acontece nun intre no que editoriais como Anagrama, cun amplo prestixio en todo o mundo hispánico e cunhas expectativas de mercado, xa que logo, moito maiores, non ousan sacar a rúa máis ca catro títulos.

A relación de novidades en narrativa da Editora viguesa son por orde de numeración as que seguen:

Colección Literaria:

 *Futuro imperfecto de Xulia Alonso Díaz. Un relato a primeira vista sentimental e emotivo, pero que supón o reencontro, proxectado no futuro, coas experiencias  vitais dos mozos e mozas nas décadas dos 80 e 90  e as súas gozosas ou tráxicas consecuencias: o amor e a droga.

 *O imposible de desatar de Iván García Campos. Con este título o autor obtivo o Premio Blanco Amor deste ano e significa practicamente  o seu debut no relato de formato longo. A historia dunha familia, historia nutrida de accións, silencios e contradicións. Heroes anónimos nun tempo de crise como o actual.

 *Sunset Park de Paul Auster. Un chanzo máis na prolífica carreira do escritor de Brooklyn, o mestre das coincidencias azarosas. En Sunset Park  atopámonos de novo co mellor  Paul Auster, despois de certos baixóns de calidade nalgunhas das súas últimas entregas. Unha radiografía da vida socio – política de EE.UU e a súa crise económica actual, como pano de fondo dunha historia de amor e perdón, co béisbol como metáfora da América do presente século. Grazas, unha vez máis, aos responsables literarios de Galaxia por nos permitir gorentar en galego libros como os de Auster.

 *Obediencia de Antón Lopo. Case dez anos despois daquel exquisito e para moitos heterodoxo meiró literario que foi Ganga, retorna o xornalista de  Galicia Hoxe á narrativa cunha novela futurista na que a aventura, a ciencia ficción e os efectos perniciosos do control das mentes corren da man. Premio García Barros 2010 e sobre todo, cobiza e afouteza no deseño e planificación narrativa.

 *Cabalo de ouros de Víctor F. Freixanes. O regreso á narrativa do autor logo dun demorado silencio de máis de dezasete anos, cun proxecto cobizoso, unha envexable madurez narrativa e unha incursión  en novos rexistros. A memoria e o mundo de Vilanova de Alba nos anos duros do wolfram, ao compás dos cantares de cego.

 *Os fíos de Xurxo Sierra Veloso. Narrativa breve, mais non carente de intensidade na escrita dun autor que domina como poucos esa capacidade de tecer historias intensas en breves capítulos. Velaquí a historia de tres personaxes, que se acerca á intriga psicolóxica e na que o xogo de azares, ten un papel sobranceiro. Premio narrativa Breve Respsol 2010.