“Salmo 44”: a banalidade do mal

Salmo 44 de Danilo KisSalmo 44
Danilo Kis
Tradución de Luisa Fernanda Garrido e Tomás Pištelek
Acantilado, Barcelona, 2014, 125 páxinas
Desde o ano 2006 o selo barcelonés Acantilado está a publicar as obras completas do escritor serbio Danilo Kĭs, coñecido sobre todo por Una tumba para Boris Davidovich. Foi de pouco que Acantilado puxo nas librerías Salmo 44, unha pequena obra mestra que concentra, nas súas escasas páxinas, unha historia terrible que inquieta sen dúbida as coordenadas intelectuais e morais dos lectores. Sostiña Danilo Kĭs que a literatura é a destrución do propio suxeito, porén, grazas a a súa capacidade de conservar a memoria e facelo ademais desa maneira, con escintilacións estéticas, axuda a sobrevivir ou a liberarnos dos infernos da aniquilación do dome polo home.
Baseándose en personaxes inspirados nos prisioneiros e gardas de Auschwitz, o autor serbio bríndanos un relato da rutina cotiá dun grupo de prisioneiros do lager nos días previos á fuxida colectiva que están a planear, cando na distancia xa se escoitaban os canonazos dos aliados. Logo das primeiras páxinas, estarrécenos o autor cunha escena pavorosa: o “laído babilónico”: un convoi de vagóns ateigados de prisioneiros que asomaban as súas caras fantasmais polos fachinelos e murmuraban en todos os idiomas de Europa a palabra auga, como se fose a mesma encarnación da vida. Virá a continuación o relato da face máis espantosa de Auschwitz. Por medio da voz vicaria de Marija, D. Kĭs enfronta ao lector con aqueles intres non que xa non só morre o animal, tamén o fai o home. E agroman as lembranzas: os primeiros días no lager, as mulleres espidas, coa cabeza rapada, seleccionadas as máis fermosas para serviren de distracción aos oficiais alemáns .

Danilo Kis

Danilo Kis

Outras elixidas para os experimentos euxenésicos nazis. A violación dunha rapaza, á que, logo da aldraxe, esmáganlle a meixela e esgázanlle a boca. Non entanto, mesmo na crónica máis pavorosa fica un lugar para a esperanza. A banalidade do mal non será quen de impedir que os protagonistas lle transmitan ao fillo nacido en Auschwitz a felicidade de aqueles que da morte e do amor puideron crear unha vida.
Unha lingua sinxela, mais con luzadas de fondo lirismo, arroupa unha crónica arrepiante, a cabalo entre a realidade histórica e a ficción, cuxo final proba que non se trabucan os editores españois de Salmo 44: si, despois de Auschwitz segue sendo posible a poesía.

(Texto publicado o día 14 de febreiro no xornal El Correo Gallego. Para ver o orixinal facer clic aquí)

Vinte e cinco anos de “La lluvia amarilla”

 

La lluvia amarilla (Libro máis DVD sobre Ainielle)

Julio Llamazares

Editorial Seix Barral, Biblioteca Breve, Barcelona 2013, 165 páxinas

       Transcorría o ano 1988 cando un  narrador novo daba ao prelo a súa segunda novela, “La lluvia amarilla” que consagraría a Julio Llamazares como un dos máis importantes narradores da recente literatura española. A novela, a máis lida e traducida do escritor leonés, é unha verdadeira xoia da literatura española do pasado século; unha novela de culto, unha narración poética que ennobrece a un idioma. Con motivo do vinte e cinco aniversario da primeira edición, Seix Barral acaba de publicar unha excelente edición conmemorativa que inclúe un limiar do mesmo autor e un DVD documental, “Ainielle”, coa intervención de José Sacristán, o escritor e con escenas da adaptación teatral que convidan, máis unha vez, a perdernos neste presado de historias de soidade, abandono, loucura e morte.


Julio Llamazares


Tense escrito que a obra de Julio Llamazares é un gran dicionario da soidade. Pola miña parte, ousaría afirmar que “La lluvia amarilla” é o calidoscopio  que a reflicte e proxecta de xeito simétrico e axigantado ata o infinito. Porque o abandono, o desamparo,  a tolemia e a morte, entre ese vento maino que vén do río e asolaga coas amarelas follas de outono a aldea deserta do Perineo aragonés, e o conxela coa eterna albura da neve invernal, teñen nesta novela a máxima expresión, un verdadeiro paradigma convertido en arte literaria.

   O derradeiro morador de Ainielle, Andrés de Casa Sosas, personaxe-narrador, achéganos, ás portas da morte e nun impoñente monólogo, a esas historias de desolación e loucura. Na súa casa de Ainielle, enlagada a súa memoria na bategada amarela de follas caídas no outono, na xistra xeada que ateiga o lugar de silencio e desamparo, e no po e  no óxido dos anos, constrúe, sobre  a memoria, as pesadas paredes do esquecemento. Novela, de por parte, que aborda moitas cousas esenciais: o universo rural e o seu abandono, o fluír inexorable do tempo como un río á vez equívoco, melancólico e impetuoso, o mito dos espectros do pasado,  a irrevogable condición social do ser humano. E faino, Julio Llamazares, botando man dunha formidable carga alegórica que nutre todo o contorno narrativo sobre todo de amarelo, e orlando as páxinas do libro cunha verdadeira greca lírica, un estilo de prosa moi ricaz e elaborado que incitan de novo a súa lectura.

 (Texto publicado o día 8 de agosto de 2013 no xornal El Correo Gallego de Santiago de Compostela. Para ver o orixinal, pinchar aquí)