UNHA NOVELA VERDADE

Nova Nursia

Héctor Cajaraville

Edición Xerais, Vigo, 2018, 343 páxinas

 

Nova Nursia, a última achega en narrativa de Héctor Cajaraville, é, desde o punto de vista literario, unha fusión de xéneros: biografía e ficción. Un amplo relato no que o autor toma licencias que rebordan o rigor histórico e que non renuncia a ser novela, subxénero do que o autor tira tanto a mecánica, a arquitectura construtiva, como unha manchea de recursos. Unha irrupción da realidade na ficción que xa ten carta de natureza no sistema literario galego e está a ampliar o concepto de novela ata desembocar na novela-verdade. Emporiso, Nova Nursia, o relato  sobre a vida de Frei Rosendo Salvado en Australia e a través dos seus longos periplos por Europa, máis que novela biográfica é biografía novelada, xa que na mesma posúen máis presenza os trazos biográficos do que o fan os narrativos. As bases biográficas verbo do frade bieito son reais, pero sobre elas o autor ergue un relato ficcional.

Esta novela-vedade estéase nas memorias que escribiu o mesmo Rosendo Salvado. O seu propósito é amosar e reivindicar a figura do frade bieito e o seu labor poliédrico, pouco e mal coñecido en Galicia, e case sempre para refungar do mesmo polo asunto dos eucaliptos, esquecendo que as sementes que Rosendo Salvado  enviou a Galicia, non foron as primeiras nin as únicas. Nado en Tui en 1814, optou coma os outros catro irmáns por facerse frade na Orde de San Bieito; e logo de moitos contratempos na súa formación, renuncia a vida de reclusión no mosteiro e marcha de misioneiro a Australia, un territorio apenas poboado e que empregaba o goberno inglés para se desfacer de moitos dos engaiolados nos cárceres da Illa. Rosendo, tras moitos atrancos e, funda a misión de Nova Nursia, convencido da necesidade que teñen os aborixes de seren parte do mato que lles deu acubillo e sustento desde que teñen memoria. Antes que adoutrinar, a prioridade do frade bieito -nomeado tamén bispo dos salvaxes- será darlles alimento e defendelos fronte aos atropelos dos europeos.

Se algún mérito ten o labor de Salvado é o de ser afacer ao estilo de vida dos aborixes: aprende as dúas linguas que empregaban os nativos, foi un experto curandeiro, adopta a cultura da xente que lle rodea, viaxa a Europa para obter  novos cooperadores e axudas económicas. Todo o que matiza e realiza faino a prol dos “salvaxes”, defendendo sempre a prioridade de alimentar antes que adoutrinar.

 

Héctor Cajaraville

Héctor Cajaraville ergue a novela desde una perspectiva reivindicativa do personaxe, e estea a súa escrita nunha estrutura dual: alternan as secuencias onde un narrador en terceira persoa informa dos comezos, progresos e dificultades na creación de Nova Nursia, con outras nas que o protagonista escribe a un seu amigo da infancia, Domingos Pires, misivas nas que describe as súas preocupacións e angueiras, así como as crenzas e costumes dos poboadores do mato. Estas e outras moitas engádegas que achega o autor, converten este libro biográfico e reivindicativo nun engaiolante relato de aventuras arredor dun heroe: Rosendo Salvado, bispo dos “salvaxes”.

(Texto publicado na revista Tempos Novos, número 259 de decembro 2018)

Advertisements

ROSENDO SALVADO, HEROE. OPORTUNA BIOGRAFÍA NOVELADA

Nova Nursia

Héctor Cajaraville

Edicións Xerais, Vigo, 2018, 343 páginas.

 

Este libro de Héctor Cajaraville, Nova Nursia, é unha mostra senlleira de que tamén na literatura galega está a agromar con forza a narrativa baseada en feitos e personaxes reais. Xa que logo, tamén no sistema literario de noso irrompeu sen atrancos a realidade na ficción, irrupción que está ampliando o concepto de novela ata desembocar na novela-verdade, de xeito que na actualidade dicir novela non querer dicir  exclusivamente ficción. Nova Nursia é, desde o punto de vista literario, unha sutura de xéneros: biografía e ficción. Un relato, tal como confesa o autor, no que se toman licencias que van máis alá do rigor histórico, que pretende ser novela, xénero do que se extrae tanto a mecánica como certos recursos narrativos. Con todo, o relato que nos achega Héctor Cajaraville sobre a vida de Frei Rosendo Salvado en Australia e os seus longos periplos europeos, máis que novela biográfica, é biografía novelada, xa que o carácter biográfico posúe maior presenza  que o modo narrativo da novela.

Baseada sobre todo nas memorias de Frei Rosendo Salvado, Nova Nursia pretende reivindicar a figura e o labor poliédrico do frade bieito, pouco e mal coñecido en Galicia, e case sempre co retrouso de “o dos eucaliptos”. É certo que Rosendo Salvado enviou sementes desta árbore invasora, mais non foron as únicas nin as primeiras. Nacido en 1814 en Tui, optou, coma os outros seus catro irmáns, pola vida relixiosa na orde de San Bieito, e logo de non poucos contratempos na súa formación, decide renunciar á vida de reclusión no mosteiro e ir de misioneiro a Australia, un territorio que empregaba o goberno inglés para se desfacer de moitos condenados nos cárceres da Illa; cos aborixes vivindo no mato, outros escravizados e vítimas do alcohol e das enfermidades dos europeos. Tras moitos atrancos e sinistros presaxios, funda a misión de Nova Nursia, tendo sempre como prioridade a necesidade de dar alimento e defender os salvaxes dos atropelos dos europeos antes que adoutrinar.

Salvado afaise ao estilo de vida dos aborixes, aprende a falar os dous dialectos da mesma lingua que empregaban os nativos, foi un experto curandeiro, mergúllase na súa cultura e deféndeos das aldraxes dos occidentais e pretende evitar o seus exterminio. Pódese dicir, xa que logo, que Rosendo Salvado foi un adiantado da Teoloxía da liberación.

 

 

Héctor Cajaraville

 

A novela, abondosamente documentada, relata a creación de Nova Nursia, as loitas sen éxito contra as desfeitas que os europeos provocaban en Australia na cultura dos aborixes, sendo Nova Nursia soamente unha illa dentro doutra illa; os longos periplos europeos en procura de axudas e novos colaboradores, a complexidade da alma humana e o continuo trazado de derrotas arredor do mundo.

O autor estea a novela nunha estrutura dual, con alternancias de capítulos onde un narrador en terceira persoa dá conta dos inicios, progresos e dificultades na creación de Nova Nursia, con outros nos que o protagonista escribe ao seu amigo de infancia, Domingo Pires, misivas nas que lle describe non só as súas preocupacións, progresos e angueiras, senón tamén as crenzas e costumes dos salvaxes do mato. Estas e outras engádegas que achega o autor, converten o libro nun atractivo relato de aventuras, cuxo heroe é o galego Rosendo Salvado, bispo dos salvaxes de Autralia.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 20 de setembro de 2018)

Segredos composteláns. Para unha amena lectura

Once portas

Héctor Cajaraville

Edicións Xerais, Vigo, 2017, 103 páxinas.

    Héctor Cajaraville é un xornalista que irrompeu con paso firme e pouco menos que acelerado na narrativa galega. Desde o ano 2015, leva publicadas seis novelas. Un autor ademais versatil que frecuenta con igual competencia a novela para adultos e aqueloutra que tamén poden ler nenos e nenas. Once portas, a súa última entrega, é unha novela breve que se fixo merecedora do Premio Ánxel Fole de Narrativa Curta do Concello de Lugo, condición que, nos tempos que andamos, non avala nin certifica unha calidade salientable, porque todo o relacionado co mundo dos galardóns literarios, multiplicados desde 1975, é moi relativo.

A noveliña, xurdida como froito dunha investigación persoal sobre a historia de Santiago, baséase, xaora, no artificio que non se fai público ata a morte de seu autor, o mozo Guillerme Cardelle, aínda que nada se nos di sobre cómo chegou ás mans e ao dominio do escritor. No mesmo, a voz narrativa, a de Guillerme Cardelle, retrotráenos ao 9 de maio de 1929, festa da Ascensión. O mozo Cardelle achégase á carballeira de Santa Susana para entreterse cos postos do mercado e as atraccións  que alí se congregaban. Entre elas, o telderete do mago Bunda, con dous personaxes ben exóticos: un navegante escocés e un feiticeiro masai que fai de mago. O mozo Cardelle faralle unha pregunta verbo da historia santiaguesa, nomeadamente que lle revele algún segredo, “Tudo misterio desta cidade é once. Once portas en cidade, once igrejas en recinto, once camiños por bajo la tierra…” E baixo a porta once “ha tres centurias más que se guarda el homem santo Iacobo”.

Malia que todo aquilo lle cheira a calote, Guillerme Cardelle ponse a investigar o número de portas da antiga muralla, as antigas igrexas e sobre todo os túneles  que furaban o subsolo da cidade, xa que pensa que, debaixo da porta once, estaba gardada a arqueta enterrada tres séculos antes, un lugar, xa que logo, distinto do que acreditaba a oficialidade relixiosa. O que atopa é un segredo que non revelará ata despois da súa morte e que, segundo o prologuista Emérito L. Harguindey, de ser real obrigaría a darlle a volta á historia oficial e ortodoxa da cidade.

 

Héctor Cajaraville

Non entanto cómpre que o lector se decate de que a novela, se ben xurdida dunha investigación, é un fundido de historia e ficción e non desentoa con tantas hipóteses que se teñen formulado sobre a orixe dos restos mortais soterrados na cripta da catedral santiaguesa. Héctor Cajaraville conduce o relato desenvolvendo unha trama non carente de intriga,cunha arquitectura compositiva ben construída, unha linguaxe pulcra, áxil, sen ornatos espurios ou fraseos líricos, entreverando, como xa quedou sinalado, realidade histórica e fabulación. Mais coido que se perde nalgúns enredos secundarios, a numeroloxía e o significado do número once, entre outros. Tamén en leccións de historia de interese, xaora, de historiadores da antiga e actual capital de Galicia. Son sobexas igualmente, na miña estima, as esculcas sobre a antigüidade  das igrexas de Santiago, do gusto dos seareiros de lideiras arquitectónicas, mais pouco atraentes para o lectorado común. O desenlace desta pequena peza narrativa é claramente mellorable, xustamente por ser o que o lector está esperando. Non empecen con todo estas eivas unha lectura amena e entretida que é -compre non esquecelo-  un dos obxectivos da literatura, en especial da narrativa.

 ( Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 22 de xuño de 2017)