Desde a terraza

Terraza

Fran Alonso

Edicións Xerais. Vigo, 2017, 76 páxinas

 

Ollar a vida desde a terraza. Eis a sustancia e o vórtice textual de Terraza, o último poemario de Fran Alonso, autor dunha obra importante tanto en narrativa como en poesía. Un macrotexto no que o escritor vigués se mergulla de cheo nas pucharcas máis desacougantes das sociedades urbanas contemporáneas, para amosarnos a penuria infinita e polimorfa das súas paranoias, miserias, soidades ou escravitudes. Un macrotexto que se prolonga arestora en soportes de sempre, en libros de papel e tamén  no dixital, no twiter ou anexando códigos QR.

A voz poética do seu último poemario, desde a mesa da terraza dun bar, contempla o andar da vida cotiá. Convértese así a terraza nun periscopio privilexiado desde o que o falante lírico, o home do caderno, fai de cronista do que contemplan os seus ollos -un axente dos servizos de intelixencia dun exército literario-, testemuña do cotián: dos grandes desexos e das pequenas satisfaccións; dos “desenganos con sabor mentolado”, da impudicia dos cus narcisos que montan nas motos que corren cara a ningures. Homes solitarios; a espreita indisimulada dun vello; coidadoras de ocasos; adolescentes escravos das teclas dos seus móbiles “como se fosen os fíos das súas vidas”; mulleres con expresión de fastío, xubilados que non saben que facer. Non falta ao reclamo da terraza a vida animal: as pombas teimosas e afoutas, os ácaros nos seus paseos parasitarios, os pardais algareiros, a insufrible contumacia das moscas. No entanto, non acuden as vítimas da crise, os parados. Eles e elas son xente sen terraza.

 

Fran Alonso

 

Poesía realista, da experiencia, mais non itimista. O poeta conta, describe, interpreta, non canta. Con sobriedade e ironía por veces e cunha linguaxe que tende ao coloquialismo. Versos libres, alleos aos vestiarios convencionais, mais sen renunciar á forma, ao ritmo interior ou de significado nos seus múltiples niveis: ideas, tonalidades, imaxes de forte dinamismo expresivo. Metáforas moi suxestivas e orixinais e algunha afortunada instrumentación fonética (“lentes de lenta lentura”, p. 62). Poemas trasidos de expresividade que decorren o veo da realidade, falándonos sinxelamente da vida engastada no tempo que tamén é o que axexan os ollos curiosos desde unha terraza.

 

(Texto publicado no xornal El Correo Gallego de Santiago de Compostela. Para ver o orixinal premer aquí)

Paranoias urbanas

Silencio

Fran Alonso

Edicións Xerais, Vigo, 2014, 89 páxinas.

 

   Ve a letra de molde por terceira vez esta novela breve de Fran Alonso, á que me achego co mesmo pracer dos anos 1995 e 2001, datas das súas primeiras edicións que comentei noutro medio impreso. E con gusto  tracexo esta síntese na que amalgamarei ambos os dous comentarios publicados no seu día. Mais este relato ou novela breve de Fran Alonso chega hoxe ás mans lectoras precedido dunha historia editorial que convén lembrar. Silencio, en efecto, foi publicado no ano 1995 pola Editorial Nigra Imaxe na colección “Tusi-Tala” coa que o pequeno selo vigués non quería deixar estiñar o zume doutra anterior da mesma marca editorial: a serie “Relatos dunha hora”, que, como ten acontecido con tantas outras, feneceu, e á que veu ocupar o seu lugar, Tusi-Tala, non lle coubo mellor sorte. Morreu, en efecto, “Tusi Tala” más sen nos deixar esta pequena alfaia literaria, que anos máis tarde, en 2001, con gran sentido da oportunidade reeditou Edicións Xerais, na súa colección de peto. Nesta nova saída á luz, Silencio completábase con outro breve relato “Veciños”, na miña estima unha versión en pequeno da historia de Silencio. Na nova edición, na colección “Fora de xogo”, a editora viguesa eliminou este  relato.

Silencio é un deses incontables froitos do sistema literario galego que por razóns diversas e malia o seu valor e a regalía que produce a súa lectura, quedaron esquecidos na arca da avoa, pero que paga  a pena reeditar porque seguen a ser produtos literarios capaces de ateigar o noso maxín do deleite da fabulación.

Aquel pequeno “miudallo” que foi Silencio, converteuse no anos 1955 nunha confirmación e á vez nun agoiro. Viña, por unha banda,  a revalidar o labor fabulador dun novo creador que xa por aquelas datas acrecentara as reservas da nosa literatura con títulos como Trailer, Premio Blanco Amor de Novela en 1991, ou A lúa do probador (1992). Anos máis tarde, da pluma e da maxia de Fran Alonso saíron novelas como Cemiterio de elefantes (1994), Males de cabeza (2001) ou Ninguén (2011). Ä marxe fican os títulos das obras poéticas do autor e as súas numerosas incursións na literatura infanto-xuvenil e no eido da reportaxe xornalística.

Fran Alonso é un deses narradores singularísimos e innovadores da literatura galega. Mais como as estimanzas subxectivas precisan da confirmación dos feitos, convido ao lector a botarlle unha olladas as páxinas desta “noveleta”, agora revisada, que Fran Alonso nomeou co título Silencio. Un título certamente moi acaído para reflectir o núcleo diexético da narración: o desamparo e abandono abafantes nos que se ve ensumido o protagonista, como se vivise nun mundo gobernado por demencias kafkianas. En Silencio, en efecto Fran Alonso achéganos un pequeno retallo da existencia dun xornalista galego que de súpeto, por cousa dunha represalia, se ve transferido a Madrid. Alí, fechado nun piso de aluger, como o personaxe central da novela Moon Palace de Paul Auster, empeza a convivir cunha rea de veciños estrafalarios. Enmarcado entre o espírito da paz (a música de Madredeus) e o espíritu da fame (as receitas duns gastrónomos  lunáticos), o protagonista séntese atrapado nunha espiral na que o ruído e o absurdo, os ouveos e o desacougo, en definitiva o reino da extravagancia, deixan paso a un silencio compacto e sepulcral, que actuará como música de fondo da hecatombe final.

Descoñezo se foi intención do autor converter este relato na parábola de algo, como tal, da paranoia da actual vida urbana que é manancial, pola súa propia natureza, de verdadeiras greas de seres aluados, xeradores de rituais, a cabalo entre o esperpento e o espanto. Mais tal parece. Certas referencias textuais (á figura do Papá, á dualidade espírito da paz-espírito  da fame) e esa teima recorrente no autor de facer comparecer na súa escrita o reino inclemente da soidade e da incomunicación, que tampouco falta en Silencio, poden encarreirar a lectura do relato por esta senda interpretativa. Silencio reproduce algunhas da claves do macrotexto da literatura de Fran Alonso: unha visión realista da actual sociedade urbana, o abano infinito e polimorfo das súas tolemias, tanto as oficiais como as oficiosas. Mais, tampouco fai falta apuntarse a ningunha marca alegorizante para gorentar este relato. Abonda con deixarse transportar  polos ingredientes do medo e da intriga para que as prosas, deliberadamente concisas, de Fran Alonso teñan sentido e un universo ricaz e enxeñoso  tiren do lector e lle permitan mergullarse con pracer na lectura desta paranoia urbana.

“Ninguén”, historias de desacougos urbanos

Ninguén

Fran Alonso

Edicións Xerais, Vigo, 2011, 199 páxinas.

 

Mergullarse nas entrañas das sociedades urbanas. Eis a grande inquedanza das propostas narrativas de Fran Alonso, como el mesmo manifesta no Epílogo deste volume. Pola miña parte concordo co escritor no feito de que esta súa ultima incursión narrativa sutúrase de forma moito máis nidia coa súa novela curta Silencio e tamén co seu poemario Persinas, pedramol e outros nervios. Porque Fran Alonso, tanto en prosa como en verso, é un cronista fiel e asemade conmocionado das fendas da posmodernidade e tamén das grandes ou nimias epopeas que aínda fican no noso mundo, como as daquela muller  do poema “Dormirá, meu fillo, tirado en calquera parte”. Unha boa prospección nos miolos das sociedades urbanas aquel poemario do ano 1996 e superlativa se a trasladamos ao presente dos nosos días. Calidoscopio da realidade, así é a poética e o universo de Fran Alonso con independencia  do xénero no que se exprese.

Nesta mesma canle alíñase, en efecto, Ninguén, dirixindo a voz narrativa a súa ollada aos veciños, á comunidade de veciños, axeitada metáfora da convivencia nas sociedades urbanas contemporáneas. Cómpre pois ler a presente escolma inseríndoa no seu berce natural: o macrotexto que é a literatura de Fran Alonso, que procura case que sempre un único obxectivo: as sociedades urbanas contemporáneas, a expresión do abafo infinito e polimorfo das súas tolemias, das súas paranoias, das que forman parte ou ás que alimenta esa manchea de bulos, de “hoax” que nos chegan a través das novas tecnoloxías da comunicación.

Da colectánea de Fran Alonso forman parte dez relatos articulados mediante una sucesión de “hoax”, de lendas urbanas difundidas por Internet. Bota a andar Ninguén co relato “Veciños” que completaba a segunda edición de Silencio (2001), unha gravación literaria do ruído abouxante nunha comunidade de veciños que se proxecta nun fondo aínda más estrondoso e que remata nunha peculiar e paradoxal relación amorosa. “Home Vello e Muller Vella” relata o intento de relación unidireccional entre un home e unha muller que vive no edificio de en fronte, cun final de conto de fadas. En “Estilo de vida”, logo do retrato paródico pero real dunha comunidade veciñal e de que o ruído se converta en categoría absoluta e cada vez máis insoportable, a protagonista aposta por outros estilos de vida en lugares que arrastraban unha carga de soidade, mais non de ausencia de ruído (“o ruído formaba parte irremediable da vida contemporánea”, páxina 52) e de problemas coa veciñanza. Sen mudar o escenario, en “Comunidade literaria” ficcionaliza Fran Alonso, con moitas pingas de ironía, as relacións non sempre beatíficas entre o escritor e o crítico, coa mediación superadora do conflito por parte da figura da lectora. “Vacacións” é un relato paradigmático verbo da escravitude das novas tecnoloxías, capaces de crear situacións abraiantes, desconcertos dos que somos incapaces de saír. O relato que rotula o volume, “Ninguén” é herdeiro ou prolongación directa da noveliña Silencio, e unha cala, enmarcada por unha atmosfera kafkiana, no absurdo da vida urbana na que ata podemos vivir nun edificio no que os veciños se evaporan e só se escoita o silencio e o baleiro de ninguén. De novo unha radiografía descarnada dos habitantes do edificio do Benestar Social, no relato homónimo que reflicte con habelencia as miserias e os dramas sociais do chamado estado de benestar. “Pola boca morre o peixe” é un relato sobre a soidade urbana que pode levar ás toleiras como as de atopar a amizade que ninguén lle brinda ao protagonista, no silencio abisal dos peixes. Tamén é a soidade o que empurra á protagonista de “Esperando” a aceptar unha cita a cegas con alguén ao que coñeceu a través da Rede que soporta todas as mentiras. O último relato, “Lista de correos” é unha reflexión sobre o nivel de mediación que nos impoñen as novas tecnoloxías, ese “océano infinito” que é Internet, tomando como punto de partida a natureza dos “hoax” e a súa capacidade para mentir, transgredir e mesmo para ficcionalizar, pero sen descubrir, a diferenza da literatura, que a súa vocación é o embuste.

Fran Alonso

Prosas, pois, que pretenden non só entreter, senón que reflexionemos sobre as relacións sociais nun mundo cada vez máis individualista, ateigado xa que logo de seres solitarios, engaiolados en contextos urbanos, que de forma discreta ou indiscreta ollan os seus veciños. Cavilación así mesmo sobre as novas tecnoloxías e sobre a súa capacidade de mudar as nosas formas de comunicación e tamén as nosas vidas.

Relatos  nos que, botando man dun galego coloquial, directo e preciso e sen complexos á hora de expresar as realidades urbanas e o mundo das novas tecnoloxías, e co alicerce dunha intelixente intertextualidade nalgúns casos, Fran Alonso reflicte as coordenadas do mundo actual, a soidade,  a incomunicación, “o esparto do silencio” ou os “estraños sons de mudez e ausencia” para dicilo coas palabras poéticas do poemario co que este libro mantén un elo especial. A acuidade e a radicalidade coa que o escritor presenta estas coordenadas e, en xeral, a mestría narrativa do autor son boas razóns para desexar unha presenza máis asidua de Fran Alonso no noso espazo literario.