ORIXINAL REVISIÓN DUN MITO. DESDE UNHA PERSPECTIVA DE XÉNERO

Besta do seu sangue

Emma Pedreira

Edicións Xerais, Vigo, 2018, 144 páxinas

 

Desde finais dos anos 40 do pasado século, a figura de Manuela/Manuel Blanco Romasanta, coñecido nas aldeas galegas como o “sacauntos”, “sacamanteigas” ou o home lobo de Allariz,  forma parte non só do noso máis tenebroso imaxinario popular, senón tamén do mundo do cine e da ficción, nomeadamente na narrativa galega. A última achega sobre a figura de Blanco Romasanta é a de Emma Pedreira, Besta do seu sangue. Unha orixinal revisión do mito, na que segue de forma non lineal a vida do personaxe desde o seu nacemento, o seus problemas de identidade sexual, a súa nenez, adolescencia, noivado, a súa condición de amadamado  que lle facilita que moitas mulleres lle abran o corazón e tamén os leitos, os seus oficios de tendeiro e quincalleiro, os asasinatos en serie e o seu xuízo e pena de morte. Indultado pola raíña Isabel II grazas a andrómenas psuedocientíficas daquel tempo que lle deron crédito á hipótese que salvou a Romasanta do garrote.

Son outros, non entanto, o enfoque, o punto de vista e a técnica e o modo narrativo cos que Emma Pedreira se achega á figura de Romasanta, seguramente nacido muller. Ficcionaliza a autora a figura de Manuela/Manuel Blanco Romsanta desde unha perspectiva de xénero, intentando reconstruír a realidade silenciada dunha persoa rebordada polas súas contradicións e conflitos internos. Faino a autora dándolle voz ao personaxe, entrando dentro do mesmo, mais desde unha ollada ben distinta da que querían ser a súas “incertas memorias” que lle deron título a outra obra de ficción da narrativa galega verbo de Romasanta.

   Besta do seu sangue prescinde do realismo para centrase en elementos simbólicos e na interiorización da mentalidade asasina por parte do personaxe. Non responde, xa que logo, a novela  ao arquetipo discursivo que desde o século XIX presenta a Romasanta simplemente como un asasino licántropo, apreixado nunha personalidade múltiple e destrutiva que mataba para se enriquecer. Desde as primeiras páxinas, incide a ficción de E. Pedreira nos trazos que fan referencia  á intersexualide e á licantropía do personaxe nacido nena: o peluxe nos ombriños, os ruxidos animais cando se achega a lúa chea que tamén tira do seu sangue; esgana os pitiños cos que xoga, soñaba en vermello e negro, soñaba sangue, arreguizaba os veciños como se fose unha alimaria. Ata que decide ser coma os demais: un home cun pequeno rabo agochado entre os pelos do pube. E asume que ela era Manuela, mais tamén Manuel, se ben con acenos aínda mullerengos soterrados no profundo das súas carnes. Moi pronto a atracción polo souto que agocha o foxo lupario, xa que alí pode sentirse quen é. O relato evidencia en Romasanta  intensos conflitos de identidade de xénero.Son os seus males para os que procura sosego nunha botica de Chaves. Boticarios que vendían mercadoría prohibida pero que tamén a mercaban. Sobrevén a besta ao andar nos camiños e bosques e tamén a excitación que quere racharche a roupa á nena linda para que saía o seu óso agumado. Logo, o golpe e o ouvear. O asasino no sabe por que é así. A maldición pola fada dos lobos e o comercio coa manteiga do corpo da xente despezada: mulleres e nenos sen barbar. Nas derradeiras páxinas abrolla de novo a ambigüidade xenital: borda, cose e séntese Nela, Manuela.

 

Emma Pedreira

Non só o enfoque senón tamén a arquitectura compositiva resultan moi significativos nesta novela. Os seus esteos son un amoado de secuencias narrativas fragmentarias ao xeito de planos dunha cinta cinematográfica, con intervención de diversas voces, forte presenza   de crenzas e lendas populares e o galano dunha prosa primorosa, ateigada de bríos e de expresividade e na que conviven rexistros da lingua culta e da fala popular.

(Publicado no xornal Faro de Vigo o día 8 de novembro de 2018)

“Corazón e demais tripas”: para ler cunha soa man

corazon-e-demais-tripasCorazón e demais tripas

Emma Pedreira

Edicións Positivas, Santiago de Compostela, 2016, 79 páxinas.

 Son contados, e case que sen nome, os templos nos que se lles tributa culto á erótica, esa afección tinguida de desexo, e tamén xénero literario, que ten que ver coa recuperación dunha manchea de cousas. En primeiro lugar, coa recuperación dos corpos silenciados e transgresores que agochan no seu interior todo aquilo que a cultura patriarcal impuxo coas súas prácticas e tamén coas súas prédicas e relatos. Na literatura galega, eses templos ou ao menos pequenas capelas, son practicamente inexistentes, coa excepción de Edicións Positivas que, dunha forma máis ou menos regular, mantén o premio e a colección “Narrativas quentes”.

A literatura erótica segue a ser un terreo certamente difícil e pantanoso en boa medida, que admite opinións encontradas, xa que no é doado fixar os lindes do erotismo, posiblemente o xénero máis borroso e embarazoso á hora de  precisalo. Lembro un dos criterios do xurado dun premio literario, La Sonrisa Vertical, presidido por Luís García Berlanga ata a súa suspensión no ano 2004: os bos libros, susceptibles de se faceren co premio, terán que reunir dúas condicións: tensión erótica e unha satisfactoria elaboración literaria.

Ambos retos supérao este pequeno mundo de relatos de Emma Pedreira co que arestora nos agasalla Edicións Positivas, unha  forma, segundo a definición da autora de “ridiculizar, animalizar, personalizar, ironizar ou des-intimar sobre o desexo”.

Certamente que nos relatos de Corazón e outras tripas flúe lizgairo, achegándonolo sen eufemismos, o mundo do sexo, do amor erótico. E ese correr pola páxinas deste pequeno volume, faino a través dunha ampla diversidade de historias. Amalgámanse entre si para formar un todo continuo, un todo variado? Non, na miña estima, agás dúas excepcións e malia que algúns personaxes aparecen en varias historias. En primeiro lugar porque os temas, non obstante incidir todos eles nas relacións físicas sexualizadas son diferentes. E o mesmo cómpre dicir das fórmulas empregadas que van desde o relato de dúas ou tres páxinas, os microrrelatos, ata poemas de un ou dous versos ao xeito de haikus. Estilo directo, escrita espistolar, recreacións, receitas culinarias, crónicas xornalísticas… Exclúo deste xuízo   dúas series de relatos que a autora nos fai ler en entregas repartidas ao longo do libro: as oito cartas “Ao Ilustrísimo Monseñor Abé de Materviagris” que poderían  ser un fértil e atractivo piar para unha novela breve verbo do erotismo monxil: a dona novicia que, de noite, corre espida polo adral da abadía incitando a condutas lascivas de todas as irmás que empezan a se tocar, malia que saiban que iso é pecado. Tamén os cinco relatos da serie “Words”, unha pescuda de palabras para formar un dicionario de filias ben curioso que vai desde agalmatofilia a ipsofilia.

 

Emma Pedreira

Emma Pedreira

Porén, en ningún dos relatos escamotea a autora unha tonalidade divertida e mesmo desenfadada. Historias temperadas con moito ludismo, suturando sexo e humor; escritas coa forma de expresarse que emprega a xente cando fala do sexo ou o practica. Un xeito de desacralizar a sexualidade e o erotismo devolvéndolle o que realmente é: unha relación humana festiva, aínda que non sexa o mesmo que beber un vaso de auga, mais tampouco beber bágoas.

Non debe ter dúbidas o lector, xa que  nesta ampla compilación de historias eróticas atopará a ballón brincadeiras tan heteroxéneas como desenvoltas, aptas para folgar e mesmo para coller o libro cunha soa man, como recomenda a voz narrativa no relato “Man a man”. A tenrura das tetas da obesa muller serea; acadar o climax cada vez que á poeta lle dá por escribir prosa erótica; coleccionistas de cus ao estilo Guttemberg; follar sen desaproveitar ningún zume; un Señor Don Hamlet absolutamente navegable; o sexo detrás do carriño dos chuches; bragas tecidas con cabelo de anxos, comestibles xa que logo; a muller con catro pernas e dúas conas que, como cortesá, ofrece a variedade do amor a seis patas; peles con peles; rozaduras de coxas; buracos corporais como telescopios; o cu que non se pronuncia pero que se sobreentende…

En fin, un erotismo que integra moitos niveles de experiencia, mais enaltecido grazas á forma estética: Afastado do previsible, do momentáneo, que fai abrollar e engrandecer o desexo. E iso é saúde.