REVISITANDO A RICARDO CARBALLO CALERO

Conversas con Ricardo Carballo Calero

Carmen Blanco

Editorial Galaxia, Vigo, 2020, 301 páxinas.

Co gallo do día das Letras Galegas, e por teren pasado trinta anos desde a primeira edición de 1989, Editorial Galaxia reedita Conversas con Ricardo Carballo Calero de Carmen Blanco;   que, nestas datas nomeadamente, nos permite achegarnos á vida máis persoal, intelectual e creativa do gran lingüista, poeta e narrador. Un novo limiar a esta nova edición fai fincapé en que esta, como a edición de 1989, é testemuño dun tempo e dunha obra.

Asemade, esta nova edición chega ás mans do lectorado cunha reportaxe gráfica de Eduardo Ochoa, feita en Lugo en 1986. Hoxe sabemos que Carmen Blanco era unha cativa de ensino primario cando coñeceu a Carballo Calero, entón profesor no Colexio Fingoi de Lugo. Ela mesma recoñece que, desde ese intre, ficou mergullada no maxisterio, na lingua, na literatura, e tamén na vida do mestre, o que nos permite descubrir a verdade que foi Carballo Calero que lle ensino a coñecer e amar o personaxe, a súa sabedoría lingüística. E sobre todo, degustar a súa poesía.

O libro é froito de máis de trinta horas de conversa sostida co profesor entre os anos 1983 e 1989. Na mesma, abrolla o reparo de Carballo Calero para falar da represión fascista, cuxa triste memoria non quere reverdecer. O que fala da complexa personalidade do mestre, da súa absoluta liberdade de criterio, da súa lealdade antifascista, da súa defensa da República, “coas armas da derrota”; da súa renuncia ao exilio exterior, mais non ao interior que padeceu en cárceres de Andalucía.

Carmen Blanco

Nos diálogos con  Carballo Calero, o lector ten noticia da súa vida:nacemento no primeiro núcleo de Ferrol; lembra a algúns profesores, a primeira vez que viu a  Manuel Murguía, a Xohan Vicente Viqueira entre outros moitos dos seus mestres; os primeiros anos na Universidade, ás noxentas lembranzas dos anos de Guerra e o seu longo periplo como prisioneiro en Andalucía; o traballo no ensino privado. As preocupacións políticas no Partido Galeguista, e a súa participación  na redacción do Estatuto, entre outras moitas actividades.

Analiza asemade a formación intelectual do mestre, a súa vocación literaria, especialmente no campo da historia da literatura galega, da crítica literaria. Aparece sobre todo estudado como lingüista. Especial interese teñen as observacións de C. Calero sobre a súa propia creación literaria, quizais un pouco ecléctica, e que abrangue todos os xéneros, mais  sen renunciar xamais a súa primeira vocación como poeta estreada con  Vieiros en galego, o xénero no que se atopou máis a gusto, malia ter escrito catro obras de narrativa e algunha peza de teatro. Para alén doutras consideracións, Conversas con Carballo Calero segue a ser un título imprescindible para coñecer a figura do profesor e escritor.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o 28 de maio de 2020)

PROFUNDA ACHEGA. DE QUE FALAMOS AO FALAR DE FILOSOFÍA

Anatomía do pensar

O Discurso filosófico e a súa interpretación ,volume primeiro

Marcelino Agís Villaverde

Editorial Galaxia, Vigo, 2020, 639 páxinas.

 

Marcelino Agís Villaverde, catedrático  de Filosofía ten sido, sen dúbida, o docente que, ao longo dos anos, máis ten feito en Galicia por divulgar o pensamento filosófico nos medio de comunicación, especialmente na prensa. E sempre o fai cunha linguaxe sinxela e axeitada a todo tipo de lectores. Pero o seu labor non se limita a iso: durante máis de dez anos leva analizando, en tratados de amplo  recorrido e non menor profundidade, o discurso filosófico e a súa interpretación. A mediación mediante a palabra escrita que se lles permite aos “amantes da sabeduría”, e así poder transmitir o seu pensamento. O proxecto  constituirá  unha obra de máis de mil páxinas, das que arestora Galaxia publica a primeira parte. Marcelino Agís, discípulo do filósofo francés Paul Ricoeur deu ao prelo o primeiro volume da análise da mediación discursiva, concibida dunha forma ampla e na que en oito capítulos revisa unha manchea de aspectos relacionados coa creación filosófica e cos seus complementos: a lectura e a interpretación dos  textos escritos ao longo dos séculos e materializados en conceptos e nun xénero literario axeitado.

O seu labor nesta primeira entrega comeza polo máis sinxelo: de que falamos cando falamos  de filosofía? Con análises da figura do filósofo: un ser humanos coma outro calquera, afectado polos acontecementos macabros; exemplo Husserl que fixo ver como o “eu” transcendente se ve condicionado pola historia. O milagre da linguaxe filosófica con referencias a Heidegger (“a linguaxe é a casa do ser”)  e a outros moitos pensadores. Séguenlle outras amplas secuencias como “As metáforas do discurso”, onde afonda no discurso  como acontecemento da linguaxe. E moitos outros temas. “As herdanzas evolucionadas”: a lingua dun filósofo pode conformar o seu modo de filosofar? Cómo inflúe a palabra escrita ou simplemente falada no discurso filosófico).

 

             Marcelino Agis Villaverde

 

Analiza igualmente noutro capítulo, con cita inicial de Max Black,  en que consiste pensar e as relacións entre as palabras e as ideas. Mais quizais a parte máis interesante queda reservada  para os últimos capítulos. Baixo o talismán de Paul Ricoeur e Roland Barthes, o autor entra de cheo na parte máis filosófica da publicación: cómo penetrar na “alma” do texto. Cuestións de profunda hermenéutica na que Marcelino Agís é un recoñecido especialista. Un texto filosófico amplamente documentado no seu conxunto, cunha linguaxe apropiada  para calquera lector interesado no celme de este primeiro volume: as relacións entre texto e interpretación e na primordial vocación da filosofía: no só amor á sabedoría, senón tamén ler e interpretar acertadamente os textos nos que esa sabedoría nos é comunicada.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o 7 de maio de 2020)

APOSTA POLA UTOPÍA. CONTRA TAMBORES E VERDUGOS

Tantos anos de silencio

Francisco Castro

Editorial Galaxia, Vigo, 2020, 244 páxinas.

 

Non son poucos os autores que teñen recreado episodios da Guerra Civil. Pero non abondan porque aínda quedan moitas mortes terribles e inxustificadas, de ignominia que a xustiza non reparou. Faino a literatura  mediante ensaios e pezas de ficción como esta de Francisco Castro.

O autor recrea nas páxinas da novela unha época de escuridade, de sangue vertida nas cunetas, pero tamén de incomparables soños de cambio cara a unha sociedade mellor. Entre 1936 e a actualidade, período no que se desenvolve a novela, Francisco Castro rescata, un tempo de escuridade, de vinganzas, de paseos ao abrente e tiros nas cunetas, mais tamén de loitas e esforzos titánicos por unha vida mellor..

A autor achéganos na novela a un tema e a un período no que o fascismo consegue que, mediante a represión e o medo, a realidade se torne invisible. Falando xa da trama, cómpre sinalar  que é a súa primeira escavación, pero Ánxela foi escollida para dirixila  en fosas comúns no Pazo de Vila Flavia, onde se sabe que a comezos da Guerra tiveron lugar terribles execucións. Faino, en boa medida, para fuxir dunha experiencia de malos tratos da que vítima por parte do seu home. Aparecen os ósos de seis persoas asasinadas, e tamén o esqueleto dunha muller e entres os seus brazos, un libro  dun poeta  que ninguén coñecía. Nunha analepse retrocedemos a 1936 e coñecemos ao que fóra o seu propietario, o tenente Darío Rocha, un personaxe sanguinario que se dedicara a reprimir nos primeiros días do golpe de Estado. Ánxela e o tenente atópanse en 2006. El semella un cabaleiro formal, no final da súa vida, mais agacha un pasado arrepiante que Ánxela vai descubrir.

E  comeza a esculca e revisións do acontecido logo do levantamento. Tiros ás mañás como música fúnebre. O autor recrea unha época de medo, pero tamén de utopías e de desexos de cambio, representados polos esforzos do doutor,dono  do pazo, tamén preso que lles dicía á xente que a cultura e a educación son o lévedo para facernos mellores e máis libres.

 

 

 

Mais eses soños e esperanzas remataran repentinamente o 18 de xullo de 1936. Ese día, Dario Rocha, rexeitado por Ana, a filla do médico, comeza a matinar unha terrible vinganza. Unha estrutura fragmentaria con saltos no tempo para rescatar os acontecementos brutais acontecidos en Flavia  no ano 1936 e na actualidade, os pensamentos de Ánxela acostumada á violencia de xénero, a historia de amor entre Ana e Ramón e un desenlace, na miña estima sorprendente e pouco crible, sérvelle de estadas a esta novela de martirio, de pánico, de resistencia a tambores e verdugos. E tamén de utopía dos que cren nun mundo mellor, froito da educación.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 16 de abril de 2020)

UNHA NOVELA DE FORMACIÓN. SUPERMULLER SEGUNDO NIETZSCHE

A casa xunto ao volcán

Xosé Ricardo Losada

Editorial Galaxia, Vigo, 2019, 197 páxinas.

 

O autor, profesor de Filosofía no ensino medio ten o propósito de amosar que a filosofía ten repercusións na vida real. Por veces, alguén pregunta para que serve a filosofía. Abondaría co replicar como fixo Montaigne: “Que a filosofía é aprender a morrer”. Mais sen chegar a situacións límites, Xoxé Ricardo Losada replica neste libro, a proposta narrativa coa que o autor gañou o Premio Viaductos de novela, e que vai dirixida a un amplo abano de lectores: adolescentes e público adulto, se ben, esta é unha novela de aprendizaxe que xurdiu co ánimo de experimentar desde a ficción a teoría nietzscheana do superhome, protagonizada desta volta por unha rapaza que desexa marcar os seus propios vieiros vitais.

A protagonista é unha rapaza de familia acomodada, pero esnaquizada, que, tras pasar toda a vida en Ourense, o novo destino laboral da nai obrígaa a vivir en Rianxo. Escríbelle ao que foi o seu profesor de Filosofía para contarlle o seu pasado de atrapada polas persoas que a rodean e o comezo do seu rexurdir, pero tamén a obriga de recompoñer os seus ideais vitais partindo da nada. En Rianxo comeza a facer voluntariamente cousas que lle custaba facer. O seu comportamento no instituto e enigmático e aquiescente case que ata o patolóxico. Ata que as explicacións verbo de Nietzsche do vello profesor de Filosofía, co que se relaciona de xeito epistolar, falando do home novo, do superhome, fai que experimente a evolución camelo, león, supermuller. Comeza un período insubmiso e rebelde. É o disfrace de leona. Fai mil falcatruadas, mais chega un intre, no que se metaforsea e se sente segura de mi mesma para construír. Comeza a fase de nena con trazos que Nietzshe lle atribúe, tirados do superhome: rapaza dunha grande madurez, unha supermuller.

Como más arriba anotei, esta é una novela de formación, dirixida fundamentalmente a adolescentes, pero que poden gorentar todo tipo de lectorado. Baseándose en Nietzsche, asistimos ao proceso de maduración dunha adolescente, percorrendo a diversas fases que no fondo atravesa a meirande parte dos adolescentes.

 

                    Xosé Ricardo Losada

 

O autor coñece á perfección  o ambiente académico e convivencial  dos institutos e non deixa de criticar o sistema educativo  que induce acertos profesores a impartir as súas clases como máquinas.  Mais non por iso aplaude as fases evolutivas da protagonista, se ben o lector tende a identificarse con ela cando se rebela contra as inxustizas. Na novela hai un claro rexeitamento do machismo. Escrita cun estilo de prosa que se axusta á forma de expresarse a xuventude, con personaxes ben perfilados. Unha novela que xoga a súa maneira co teoría nietzscheana do superhome.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 12 de marzo de 2020)

CARNICERÍAS PATRIÓTICAS

Matar o héroe

Adolfo Caamaño

Editorial Galaxia, Vigo, 2019,439 páxinas.

 

O poeta e narrador Adolfo Caamaño, obtivo con esta novela Matar o heroe o I Premio Villar Ponte, organizado polo concello de Viveiro para honrar os valores cívicos dos irmáns Villar Ponte.Estamos nun tempo no que as vilas e concellos galegos dunha certa entidade organizan premio literarios propios, un feito loable para as nosas letras, como tamén o era a contribución de moitos deles ao premio por antonomasia dos concellos galegos, O Blanco Amor que case desapareceu pola falta de colaboración das nosas entidades locais.

Matar o heroe poderiámola considerar una boa novela se o autor eludise un cento de páxinas na primeira e segunda parte: peripecias e constantes reflexións sobre a identidade do protagonista que non lle engaden nada a historia principal e retardan o se ritmo.

Non resulta doado encadrar Matar o heroe nun subxénero canónico da narrativa. É asemade una novela de aventuras na Güiana francesa que se converte nunha crúa, realista e visceral visión da brutalidade da Gran Guerra, que un combatente lle lembra a un seu amigo, compañeiro e amante nas batallas por medio de cartas. Ao rematar a Primeira Guerra Mundial, na que Charles Bonne-Mort se converte en heroe sen pretendelo, queda feito un fargallo de home -un obús deixouno mesmo sen a súa masculinidade-. Instalado nunha pequena localidade, Ville-Nom-Inconuu exerce o seu oficio de experto taxidermista. Pero pronto sente que alguén o quere envelenar. Nese proceso, pasa por catro fases que marcan a estrutura da novela, segundo a cor que vai adquirindo a súa pel. Será en efecto o obxecto dunha trama de corrupción organizada polo alcalde, o médico e o cabo da vila. Un urdido certamente esperpéntico, descrito case con humor. A única persoa que lle axuda é unha moza indíxena, Sikái, unha experta feiticeira que o convence de que explore os seus camiños e que a morte tamén pode ser outro camiño. A novela é unha incontestable alegación contra a primeira guerra industrializada.

 

                   Adolfo Caamaño

 

Desde o seu altruísmo e véndose como un eunuco, o protagonista describe de xeito realista e vivido en propia en propia carne, a barbaridade da guerra ese “caprichoso meniño da guerra”-, a súa farsa ao gusto dos altos graos militares. Unha guerra acugulada de corpos rebentados na lama. As tropas de choque coloniais usadas como carne de canón;o desprezo da vida dos soldados que amosaban os xenerais galos.  Críticas así mesmo contra o militarismo e o colonialismo. O sarcasmo por parte do protagonista no relato do masacre masivo, a crítica dos heroísmos patrióticos e unhas pingas de humanidade son o mellor da novela.

(Publicado no xornal Faro de Vigo o 21 de novembro de 2019)

A BELEZA COMO FÍO CONDUTOR DUN CRIME

Beleza vermella

Arantza Portabales  Santomé

Editorial Galaxia,Vigo, 2019, 424 páxinas.

 

No arrinque dunha novela ou dun relato pode haber unha frase que nos engaiola definitivamente. Iso pasoulle á autora desta novela,  Arantza Portabales: “A beleza é vermella como unha cunca de cereixas”. Á autora veulle esa frase á cabeza e xa non houbo volta atrás, malia que, ao longo da súa escrita, a cor vermella acadará unha dimensión ben afastada da fermosura e moi próxima ás contornas da morte. Xa que logo as cereixas -si a súa beleza- non son/e a imaxe que amalgama/m a trama da novela.

A autora non vive da escrita e compón sobre todo relatos curtos. Tivo un notable éxito con Deixe a súa mensaxe despois do sinal. Arestora retorna cunha novela cualificada como negra polo selo editorial, mais o lector debe ser cauto porque se acostuma a vender gato por lebre: novelas que non traspasan os lindes do detectivesco ou da novela policial soen  ser comercializadas como negras.

Con todo o fondo da trama de Beleza vermella é un crime. A trama dá comezo cun corpo atopado nun cuarto de Santiago na noite de San Xoán. Unha rapaza de quince anos, Xiana, envolta nun mar de sangue. Encárgase do caso o inspector Santi Abad e a axente Ana Barroso. Pouco máis se pode revelar da historia se non queremos spoilerizar a trama. Soamente que hai seis sospeitoso: os que aquela noite ceaban no xardín da casa. Alguén asasinou a Xiana e saíu da súa habitación sen deixar unha soa pegada nun chan cuberto de sangue. Unha tía da rapaza, Lía, atopa o cadáver e poucos días máis tarde será ela a que intente suicidarse.

Cunha estrutura baseada no clímax e con dúas voces narrativas, a novela ten a súa parte policial: os policías fan o seu traballo. Son falibles pero moi eficaces; analizan a escena do crime, son sabuxos incansables e intuitivos.

 

Arantza Portabales Santomé

Mais esta novela vai moito máis alá do xénero policial. É unha verdadeira novela negra, unha das poucas que se escriben en galego. Aquí a resolución do enigma non o é todo. O forte da novela de Arantza Portabales é o retrato social e, sobre todo a interiorización na psicoloxía dos personaxes. relacionados co crime, labor que non queda nunha “máquina de pensar”, senón en dous policías que se empeñan en descubrir o asasino, os motivos do crime e o que pasa polo interior dos personaxes: as súas feblezas e desaxustes. Todos eles, sen excluír os policías (maltratador e cunha relación sentimental e sexual entre eles xurdida na investigación). Con grande acuidade, a autora introdúcenos na interioridade destes personaxes confundidos e ateigados de inestabilidade emocional. E iso explica o desenlace do crime. Ao final, o lector comprende que o significado de que a beleza é vermella só se pode comprender cando se descubra a pulsión do sangue.

(Este texto tería de ser publicado hoxe, 11 de xuño no Suplemento Faro da Cultura do xornal Faro de Vigo. Por motivos de programación, aparecerá no mesmo xornal o xoves 18 do mes no que andamos. Adianto a súa publicación nesta bitácora)

VIDAS CRUZADAS NUN CURSIÑO POR PUNTOS

Por puntos

Manuel Portas

Editorial Galaxia, 2019, 251 páxinas

 

O debut na narrativa de Manuel Portas foi unha das grandes novidades da literatura de noso no ano 2010. Desde entón, outras cinco pezas narrativas e dous dos premios literarios máis importantes do sistema literario galego; e a mesma calidade acrecentada se cadra en cada nova peza. Tal é o caso de Por puntos, Premio Blanco Amor 2018. Unha novela coral que reúne nun cursiño a un conxunto de seres humanos quebrados por varias circunstancias da vida. Acoden os fins de semana para recuperaren os puntos do carné de condución que perderon por diversas circunstancias, e no pecado vailles a penitencia, como lles di a autoridade chulesca do curso.

Persoas cheas de vida, de humanismo; na miña estima, o retrato do mundo nunha clase de recuperación de puntos: a perfecta ama de casa que acepta o papel de “muller de” ata que pilla o home séndolle infiel; o mozo ao que perde a velocidade;  a muller de cincuenta anos, trinta e cinco deles viúva co alcohol como única válvula de escape; o substituto que tamén exerce de arrebatado poeta, que vai para recuperar os puntos que vendeu, o home que aos corenta e cinco anos asume a súa homosexualidade, ou Tupé con fama de matón. Tamén Rosa a encargada do café. Estes son algúns dos compoñentes dese protagonismo coral. Manuel Portas fainos saber das súas vidas, angueiras, traballos e problemas que entre si, sen se decatar , van tecendo unha malla de complicidades para fuxiren da soidade na que se atopan ensumidos, ata chegar ás desavinzas ou ilusións amorosas. Namoramentos case de adolescentes, aloulados e pegañentos, mais case que sempre enganosamente fanados.

 

Manuerl Portas

Tales son os personaxes da novela, ateigados de humanismo, da  intimidade que vai nacendo entre eles mais Manuel Portas o único que fai é contarnos a vida, descartando tanto nesta novela como noutras achegas, o relato de grandes feitos, de grandes persoeiros. Emporiso a  novela avanza a bo ritmo, cunha estratexia narrativa sinalada polo mesmo autor. A teoría do iceberg: omisión, un certo minimalismo, fixándose o autor nos elementos da superficie, mais, ao meu ver, debaixo desa oitava parte que aparece encol da auga, déixase sentir, sen ningunha dúbida, a posición crítica e subxectiva do autor.

Novela ademais cun plus de aventura, de estratexias para ligar, con sutís doses de humor; e un idioma no que, mais unha vez, domina a frescura, a espontaneidade e o sabido dominio do galego. Eis o retallo dun libro de xente que está farta de non ser querida.

 

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o 5 de xuño de 2019)

DEMORADA NOVELA NEGRA

O último barco

Domingo Villar

Editorial Galaxia, Vigo, 2019, 794 páxinas

 

No ano 2006 Domingo Villar facía a súa a súa estrea na novela policial con Ollos de auga e inventaba o policía Leo Caldas que pronto se convertería nun dos detectives máis famosos da novela policial de noso. Tres anos máis tarde volve cativar o lector co mesmo personaxe. Moi agardado desde entón, pasaron nove anos tecendo e destecendo esta macronovela O último barco. Sexa como for, as novelas de Domingo Villar son moi agardadas polos seareiros do subxénero. Por O último barco, nas súas case que oitocentas páxinas, circula unha ampla panoplia de personaxes,  a desaparición dunha muller nunha das beiras da  Ría de Vigo, e unha trama policial que vertebra a historia dirixida polo inspector Leo Caldas. Unha trama que se desenvolve nomeadamente a través de moitos diálogos que permiten que o lector se achegue á ampla nómina de personaxes. E que cada lector teña a posibilidade de refacer a historia.

Leo Caldas enfróntase á desaparición de Mónica Andrade que non acude ao seu traballo e na súa vivenda non se atopan pegadas de violencia. Todo fai pensar que se trata dunha desaparición voluntaria. Mais para que exista novela policial o caso ha de irse envurullando por moito que discorra en augas mainas na superficie que poden agachar un temporal no que nada é o que parece. D. Villar amósase na súa novela un autor moi esixente e perfeccionista, preocupado non por ofrecernos “novelas negras, brancas nin vermellas”.A súa é unha aposta por unha boa historia e abofé que esta o é.

E como o labor do crítico non é facer de spoiler, aconséllolle ao lector que cunha lectura demorada descubra pola súa conta os enigmas desta novela. Limítome a facer algunha anotación sobre as teselas, o tempero do inspector Caldas, referirme a tonalidade  e resaltar bondades e posibles defectos. Trátase en primeiro lugar dunha historia ganduxada no mar de Vigo, pero mira e conta o mundo aínda que teña ben pouco que ver coa trama. Basease en todas as convencións do xénero pero tamén hai moito suspense e un desenlace plausible.

 

Domingo Villar

 

O inspector amosa o amor a súa terra ata o punto que recrea con paixón as paisaxes, e a idiosincrasia galegas. Leo Caldas é un personaxe perfeccionista, reflexivo e ata compasivo. E sobre todo perfila retratos sociais dos seus personaxes máis que aventuras criminais. A tonalidade é a propia das novelas policiais: observación, dedución, rastrexo de vestixios. Mais que carencias,  a novela peca pola excesiva amplitude:secuencias, capítulos enteiros que nada engaden a trama, son sobexos. Porén, na miña estima, esta é a mellor novela de D. Villar.

(Texto publicado no xornal Faro de Figo, 18 de abril,2019)

NOVELA EN CONSTRUCCIÓN

Dezanove badaladas

Anxo A. Rei Ballesteros

Editorial Galaxia, Vigo, 2018, 179 páxinas.

    Anxo A. Rei Ballesteros, un autor fundamental na narrativa galega dos anos noventa,deuse a coñecer con Dos anxos e dos mortos (1977) e sobre todo con Loaira (1992), unha novela “constelación”, múltiple,  totalizadora da existencia. Mais a primeira novela en galego do autor foi escrita con dezasete anos. Unha novela de formación e aprendizaxe na que, xaora, xa se bosquexa a potencia catárquica e liberadora que leva ao escritor a inventar mundos, consciente porén -son as súas palabras- de que todo auténtico escritor arela, non escribir máis libros, senón calar.                Mais neste libro primeirizo xa latexan algúns dos temas que máis tarde constituirán os alicerces do macrotexto narrativo de Rei Ballesteros, como son a presenza da noite fría e chuviosa e nomeadamente a morte, o medo á morte sen ter vivido. Daquela que, como se afirma na presentación editorial, Dezanove badaladas poida ser lida como o preludio esencial á obra dun autor maior, aínda que por si mesma careza seguramente de transcendencia literaria.

A trama novelesca fainos lembrar a A esmorga en intensidade e ton menor, porque Dezanove badaladas é certamente  a crónica, por veces esperpéntica, dunha noite de troula na cidade,nunha  Compostela de rúas e calexóns sempre mollados por unha chuvia miúda. Nolo, o principal protagonista, sae da casa con azos de se divertir aquela noite, probar todos os pracedes que existen na urbe. Divertirse ata fartar el e os seu tres amigos, gastando a paga dos mes, a primeira paga que acaba de recibir logo de chegar da tobeira da aldea. Experimentar todos os praceres da cidade, malia que os consellos a advertencias da familia lle resoen constantemente como ruído de fondo. Será unha noite de viños e putas polo Pombal, de bebedelas. De un ir a vir en procura de acougo de fin de semana dun mozo que se está a abrir á vida.   Mais o protagonista séntese alleo ao transcorrer da troula nos recantos da noite, como tantos homes e mulleres en noites frías e orfos de amor. E así o protagonista vai andando coa sensación estraña cara á desorde. Ten que cambiar as catro cousas que trouxo da aldea, cambialas por nada, por unha desorde progresiva. Ao final, a anarquía e a morte. A vida e a morte sempre correndo en parella, un tema central na narrativa do autor.

 

Anxo Rei Ballesteros

No plano técnico, Dezanove badaladas é unha novela en construción. Novela de aprendizaxe da vida e de aprendizaxe do proceso escritural. Escrita no limiar dos anos 1969 e 1970, a presente edición, que non pasou polo rolete da normativización, achéganos a unha lingua tan orixinal que semella un galego inventado  polo daquela mozo sen formación lingüística. Prosas cheas de vida, con descricións con tinguiduras carnavalescas, ateigadas de castelanismos, enxebrismos e un peculiar vocabulario tirado da oralidade ou da propia inventiva daquel rapaz de dezasete anos. Reitero, novela en construción con capítulos nos que o mesmo autor anota que cómpre axeitalos máis, antesala, porén, dunha obra narrativa importante.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o 20 de decembro de 2018)

PROTEICA E ABERTA. UNHA HISTORIA EN ESPIRAL

A través do fume

Antonio Piñeiro

Editorial Galaxia, Vigo, 2018, 126 páxinas

 

Antonio Piñeiro non soamente é un escritor plenamente asentado na literatura de noso, senón tamén un narrador versatil. Con naturalidade transita do relato dun triángulo afectivo feminino e unha trama inquisitorial no século XIX, e da crónica novelada do cóctel hedonista da estudiantada santiaguesa na década dos oitenta, a unha novela complexa e ricaz esteada no fluxo de conciencia. En efecto, se algún obxectivo aparece claro e preciso é a evocación da corrente de pensamentos de Nina, a protagonista de A través do fume. O fluxo ininterrompido de pensamentos e sensacións que aparecen sen encadenamentos lóxicos. Como pano de fondo, a migración e a separación das familias nos anos setenta en Europa, olladas dunha forma tan crúa como esperanzada. Esas lembranzas que lle achegan á cativa todo o que lle dixera a súa nai, “sempre a medio dicir ou  a medio calar ou  a medio ver”.O  narrador reproduce coa súa propia voz a vida psíquica da protagonista, sen diálogos,sen interrupcións, sen puntos porque os recordos, os momentos da emigración non rematan.

Así na corrente de conciencia de Nina cobran vida as viaxes a Vigo nun autobús Celta ata Padrón. Logo no tren. A espera na estación, os semáforos, a calor da cidade. Todos os consellos da nai, a vida cotiá no barrio, nas rúas, todas as sensacións, mesmo o son da cisterna a acción de pór a cuspe nos selos das primeiras cartas, os sorrisos,os bicos ao pan, a dozura dos beizos imaxinarios do primeiro amor mastigado, o recendo da coliflor con bacallau que no Nadal azucabra a casa. As cartas ao pai, cos selos pegados ás mesmas, a branda severidade da nai, os Nadais nos que non vén o pai, a choiva cálida das oracións polas noites na cama, as cartas sen abrir, as lámpadas e panxoliñas do Nadal…ata as cinsas xuntas e mesturadas  da derradeira páxina que, en boa medida lle imprimen sentido a esta historia en espiral que se abre cara a dentro e forma parte dese fluír da conciencia. Unha corrente mental que reconstrúe non só a vida dunha familia, en espera sempre do pai,senón tamén os aconteceres dunha época, dun tempo pasado.

 

Antonio Piñeiro

A novela cun número incontable de fiestras, de imputs, é o reino da liberdade, escrita proteica e aberta, sen regras que non poidan ser transgredidas. O experimento literario que nos achega Antonio Piñeiro, percorre esta canle narrativa alicerzada certamente na liberdade de contido e de forma, mais non carente dunha longa e ricaz tradición. Se algún lector pregunta onde se atopa a trama argumental de A través do fume,  cómpre responderlle que nese fluxo de conciencia que demanda a súa implicación para atoparlle sentido, así como para descubrir o simbolismo de moitos obxectos que aparecen na mesma. Un fluxo de conciencia estruturado de forma precisa e vestido co meiró dunha linguaxe literaria de moitos e puros quilates.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 13 de decembro de 2018)