NOVELA DE HUMOR. AMORÍOS CUNHA GALEGUISTA DE ESQUERDAS

Os días felices de Benvido Seixas

Eduardo Velasco

Edicións Xerais, Vigo, 2019, 182 páxinas.

 

Todos os sistemas literarios e en todos os seus xéneros son heteroxéneos en canto a súa calidade literaria. As grandes obras  literarias, esas que teñen que ver coas forzas salvaxes e universais non choven todos os días do ceo. Hai pezas mediocres e outras que, sen selo, non acadan a categoría de obras mestras. Mais así ten que ser porque os lectores non son uniformes verbo dos seus gustos, e a literatura entretemento tamén ten unha razón de ser. Novelas ou relatos que se len como divertimento tamén son necesarias. E iso é o que nos ofrece Eduardo Velasco, autor de poemas, relatos e tradutor, neste seu debut na novela de longo formato.

A trama novelesca é a dun acomodado mozo vigués que un día, por casualidade coñece a Mariña, unha activista social que despacha cervexas  nun centro social, pero moi sensibilizada cos valores de esquerda. Case sen o pretender, entre os dous xorde unha relación amorosa. Mariña é vitalista, e ao longo da novela, descubrimos máis cousas: impulsora de comisión de cultura, galeguista, medio vegana e amante da lectura, espelida e sen complexos no feito do sexo. Bienvenido pasa de contado a ser Benvido e, malia ser a antítese de Mariña, abrolla un intenso romance entre eles, esteado nos enganos que Benvido lle fai crer á rapaza, nomeadamente que é o que nunca foi.

Inventa unha familia que nunca tivo para matar o furor proletario da moza, avergoñado de pertencer a unha familia rica. Constrúe unha nova identidade, merca un piso nunha zona proletaria de Vigo, e tamén con enganos pasan un tempo na casa de A Caeira, propiedade de Benvido Seixas. A novela remata, malia os desgustos e o afastamento cun final que se intúe aberto e pouco menos que feliz, mais pouco congruente.

Os días felices de benvido Seixas  é unha novela onde o amor e o humor son as principais fías narrativa deste debut de E. Velasco. A protagonista feminina que non é nada convencional, no fondo provoca que Benvido dea un salto de clase irreal, e na parte máis entretida, realmente non sabemos se o mozo a seguía a ela  ou era ela a que seguía a Benvido; se ben Mariña, a base de preguntas vaino pondo cada vez máis contra as cordas. É salientable nesta novela a homenaxe que se lle rende ao Courel, á tradición oral e as figuras da literatura galega como Uxío Novoneira, María Mariño e a Otero Pedrayo, entre outros. Novela de humor que  recae de cheo no desenvolvemento da trama.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o 4 de xullo de 2019)

UNHA NOVELA VERDADE

Nova Nursia

Héctor Cajaraville

Edición Xerais, Vigo, 2018, 343 páxinas

 

Nova Nursia, a última achega en narrativa de Héctor Cajaraville, é, desde o punto de vista literario, unha fusión de xéneros: biografía e ficción. Un amplo relato no que o autor toma licencias que rebordan o rigor histórico e que non renuncia a ser novela, subxénero do que o autor tira tanto a mecánica, a arquitectura construtiva, como unha manchea de recursos. Unha irrupción da realidade na ficción que xa ten carta de natureza no sistema literario galego e está a ampliar o concepto de novela ata desembocar na novela-verdade. Emporiso, Nova Nursia, o relato  sobre a vida de Frei Rosendo Salvado en Australia e a través dos seus longos periplos por Europa, máis que novela biográfica é biografía novelada, xa que na mesma posúen máis presenza os trazos biográficos do que o fan os narrativos. As bases biográficas verbo do frade bieito son reais, pero sobre elas o autor ergue un relato ficcional.

Esta novela-vedade estéase nas memorias que escribiu o mesmo Rosendo Salvado. O seu propósito é amosar e reivindicar a figura do frade bieito e o seu labor poliédrico, pouco e mal coñecido en Galicia, e case sempre para refungar do mesmo polo asunto dos eucaliptos, esquecendo que as sementes que Rosendo Salvado  enviou a Galicia, non foron as primeiras nin as únicas. Nado en Tui en 1814, optou coma os outros catro irmáns por facerse frade na Orde de San Bieito; e logo de moitos contratempos na súa formación, renuncia a vida de reclusión no mosteiro e marcha de misioneiro a Australia, un territorio apenas poboado e que empregaba o goberno inglés para se desfacer de moitos dos engaiolados nos cárceres da Illa. Rosendo, tras moitos atrancos e, funda a misión de Nova Nursia, convencido da necesidade que teñen os aborixes de seren parte do mato que lles deu acubillo e sustento desde que teñen memoria. Antes que adoutrinar, a prioridade do frade bieito -nomeado tamén bispo dos salvaxes- será darlles alimento e defendelos fronte aos atropelos dos europeos.

Se algún mérito ten o labor de Salvado é o de ser afacer ao estilo de vida dos aborixes: aprende as dúas linguas que empregaban os nativos, foi un experto curandeiro, adopta a cultura da xente que lle rodea, viaxa a Europa para obter  novos cooperadores e axudas económicas. Todo o que matiza e realiza faino a prol dos “salvaxes”, defendendo sempre a prioridade de alimentar antes que adoutrinar.

 

Héctor Cajaraville

Héctor Cajaraville ergue a novela desde una perspectiva reivindicativa do personaxe, e estea a súa escrita nunha estrutura dual: alternan as secuencias onde un narrador en terceira persoa informa dos comezos, progresos e dificultades na creación de Nova Nursia, con outras nas que o protagonista escribe a un seu amigo da infancia, Domingos Pires, misivas nas que describe as súas preocupacións e angueiras, así como as crenzas e costumes dos poboadores do mato. Estas e outras moitas engádegas que achega o autor, converten este libro biográfico e reivindicativo nun engaiolante relato de aventuras arredor dun heroe: Rosendo Salvado, bispo dos “salvaxes”.

(Texto publicado na revista Tempos Novos, número 259 de decembro 2018)

MOVIE ROAD DE NOSO

 Tres pintores

Cid Cabido

Edicións Xerais, Vigo, 2018, 101 páxinas.

 

  1. Cid Cabido é un dos poucos escritores da narrativa de noso que se fai agardar. Unha obra narrativa pouco prolixa e o convencemento dos lectores de que do seu enxeño pode rebentar en calquera intre algo distinto, converte cada nova entrega do escritor nado en Xunqueira de Ambía nun festín gorentoso e moi especial, en algo distinto. Cando o lector penetra nun libro de Cid Cabido, debe sospeitar que se inmisce nas contornas do humor, da retranca, da esmorga, ou nunha escrita alimentada en evidencias que, polo feito de selo, acostuman chamarnos a atención. Mais o propósito do escritor non deixa dúbidas: o desenmascaramento social, estrullar os significados velados e proxectalos diante dos lectores,rescatando mesmo o valor da incoherencia, como se o escritor lle quixese facer un caneo ao lector.

En Tres pintores Cid Cabido foxe máis unha vez  da macronovela, do relato narrativo, entendido como “un país  para instalarse” e vivir no mesmo con desafogo e confort. E aínda que en menor medida que en Grupo abeliano, alicerza a novela nas raiceiras subversivas  do evidencialismo e na carallada, se ben con pouco ruído. A novela narra a aventura de tres amigos, tres  vigueses bohemios por excelencia das Travesas que, nunha noite na que se atopan sen se citar coma sempre, deciden saír de viaxe, unha viaxe errática cara a París por exemplo, nun vello Renault-8, financiando a mesma desde a súa economía de supervivencia, procurando a vidiña como puidesen. Auténticos viaxeiros que, como din os taoístas, non saben cara a onde van. En Santiago  esquecen os poucos cartos que un deles pensaba apañar. Chegan a Ovieu e alí despregan unha habelenciosa batería de recursos de supervivencia para casos extremos, sen descartar algunhas pillerías, para continuar a súa accidentada viaxe para ver mundo, pero de retorno a Vigo.

A novela reflicte os ambientes nos que estaba instalada a xeración invisible que nos anos oitenta xa se sentía afastada das ideoloxías militantes e das loitas contra a ditadura, e se asenta comodamente nunha vida bohemia, pseudo intelectual e esmorgante. Malia a súa brevidade, achéganos unha imaxe crítica dese tempo xa afastado e dalgúns dos seus personaxes.

 

Cid Cabido

Emprega de novo o autor o truco de humor e da ironía, se ben sen tantas paridas  graciosas ou grandilocuentes coma noutros libros. Personaxes planos que viven o día a día sen programación, arrastrando a súa desenfadada realidade polas páxinas do relato.Non é este un libro de prédicas, senón da narración duns  feitos máis ou menos novelescos. Emprego da primeira persoa que aveciña a historia ao lector. Un rexistro coloquial neutro e monocromo. Cid Cabido foxe á mantenta do intimismo, do lirismo, dos requintes estilísticos, das descricións de ambientes, espazos e persoas. O autor empuxa a ficcionalidade ata o límite, sen alienarse na linguaxe. Eis algúns dos trazos desta “novela breve de tipo breve”, con todas as marcas do escritor ourensán.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o 17 de agosto de 2019)

 

ORIXINAL REVISIÓN DUN MITO. DESDE UNHA PERSPECTIVA DE XÉNERO

Besta do seu sangue

Emma Pedreira

Edicións Xerais, Vigo, 2018, 144 páxinas

 

Desde finais dos anos 40 do pasado século, a figura de Manuela/Manuel Blanco Romasanta, coñecido nas aldeas galegas como o “sacauntos”, “sacamanteigas” ou o home lobo de Allariz,  forma parte non só do noso máis tenebroso imaxinario popular, senón tamén do mundo do cine e da ficción, nomeadamente na narrativa galega. A última achega sobre a figura de Blanco Romasanta é a de Emma Pedreira, Besta do seu sangue. Unha orixinal revisión do mito, na que segue de forma non lineal a vida do personaxe desde o seu nacemento, o seus problemas de identidade sexual, a súa nenez, adolescencia, noivado, a súa condición de amadamado  que lle facilita que moitas mulleres lle abran o corazón e tamén os leitos, os seus oficios de tendeiro e quincalleiro, os asasinatos en serie e o seu xuízo e pena de morte. Indultado pola raíña Isabel II grazas a andrómenas psuedocientíficas daquel tempo que lle deron crédito á hipótese que salvou a Romasanta do garrote.

Son outros, non entanto, o enfoque, o punto de vista e a técnica e o modo narrativo cos que Emma Pedreira se achega á figura de Romasanta, seguramente nacido muller. Ficcionaliza a autora a figura de Manuela/Manuel Blanco Romsanta desde unha perspectiva de xénero, intentando reconstruír a realidade silenciada dunha persoa rebordada polas súas contradicións e conflitos internos. Faino a autora dándolle voz ao personaxe, entrando dentro do mesmo, mais desde unha ollada ben distinta da que querían ser a súas “incertas memorias” que lle deron título a outra obra de ficción da narrativa galega verbo de Romasanta.

   Besta do seu sangue prescinde do realismo para centrase en elementos simbólicos e na interiorización da mentalidade asasina por parte do personaxe. Non responde, xa que logo, a novela  ao arquetipo discursivo que desde o século XIX presenta a Romasanta simplemente como un asasino licántropo, apreixado nunha personalidade múltiple e destrutiva que mataba para se enriquecer. Desde as primeiras páxinas, incide a ficción de E. Pedreira nos trazos que fan referencia  á intersexualide e á licantropía do personaxe nacido nena: o peluxe nos ombriños, os ruxidos animais cando se achega a lúa chea que tamén tira do seu sangue; esgana os pitiños cos que xoga, soñaba en vermello e negro, soñaba sangue, arreguizaba os veciños como se fose unha alimaria. Ata que decide ser coma os demais: un home cun pequeno rabo agochado entre os pelos do pube. E asume que ela era Manuela, mais tamén Manuel, se ben con acenos aínda mullerengos soterrados no profundo das súas carnes. Moi pronto a atracción polo souto que agocha o foxo lupario, xa que alí pode sentirse quen é. O relato evidencia en Romasanta  intensos conflitos de identidade de xénero.Son os seus males para os que procura sosego nunha botica de Chaves. Boticarios que vendían mercadoría prohibida pero que tamén a mercaban. Sobrevén a besta ao andar nos camiños e bosques e tamén a excitación que quere racharche a roupa á nena linda para que saía o seu óso agumado. Logo, o golpe e o ouvear. O asasino no sabe por que é así. A maldición pola fada dos lobos e o comercio coa manteiga do corpo da xente despezada: mulleres e nenos sen barbar. Nas derradeiras páxinas abrolla de novo a ambigüidade xenital: borda, cose e séntese Nela, Manuela.

 

Emma Pedreira

Non só o enfoque senón tamén a arquitectura compositiva resultan moi significativos nesta novela. Os seus esteos son un amoado de secuencias narrativas fragmentarias ao xeito de planos dunha cinta cinematográfica, con intervención de diversas voces, forte presenza   de crenzas e lendas populares e o galano dunha prosa primorosa, ateigada de bríos e de expresividade e na que conviven rexistros da lingua culta e da fala popular.

(Publicado no xornal Faro de Vigo o día 8 de novembro de 2018)

A VIDA COMO TRÁNSITO

Non o saben as estrelas

Diego Alfonsín

Edicións Xerais, Vigo, 2018, 94 páxinas

 

Diego Alfonsín, (Tui, 1980) autor dunha novela breve e dun libro de relatos en castelán, debuta na narrativa galega con outra novela curta que se fixo ganadora do Premio Lueiro Rei do ano 2017. Unha novela que forma parte dese pulo innovador que algún autores lle están a imprimir á narrativa galega, se ben de xeito minoritario. Un narrador que desbota as estratexias canónicas e ergue a súa narración a base de teselas narrativas cosidas mediante puntos de fío, frecuentemente inapreciables, mais que farán que o lector perciba un texto unitario con forma de novela.

Unha boa mostra desta forma de narrar é Non o saben as estrelas. Nun hostel dunha cidade europea calquera, un protagonista innominado narra as súas experiencias e as relacións que ten con xente nova e viaxeira que se hospeda no mesmo albergue. Algúns con vocación de continuidade, outros soamente viaxeiros que se esvaecen tras unha noite. Co paso do tempo, o protagonista vai recoñecendo os habituais do hostel, os que foron quedando sen saber as datas das súas partidas deste hostal que semella por veces un hangar abandonado, un lugar de tránsito, no que o narrador  está a coñecer nova xente e mesmo as súas aventuras e relacións íntimas. Estes habituais do lugar forman un puzle de pezas vitais, cada un coas súas teimas, aventuras e arroutadas e dalgún xeito compleméntanse entre si: Castro, un rapaz de Florida que fala con fervor do territorio mítico dos seus devanceiros; Natsuki, coa que se entende por xestos e que chega a súa cama despois dunha bebedela; Carla que toca o violonchelo nas rúas e lle fala de Giuseppe Verdi agonizante, do seu funeral, mentres soa o coro dos escravos de Nabucco; Antonio que escribe nun garaxe  glacial lisboeta e semella falar desde un soño; Armando, o irlandés… seres que semellan evaporarse entre as sombras ou mesmo son sombras.

Non entanto, tamén o narrador protagonista achega algunhas secuencias, retallos da súa existencia, arroutadas dunha vida improvisada, na que non fixo outra cousa que camiñar. Está a buscar de que escribir pero case nunca encontra, é contratado como gigoló  para ter encontros con mulleres, para lle ler a unha anciá de noventa anos…

Novela curta, moi condensada, profundamente simbólica, de seres que se encontran, mesmo se aman e desaparecen como descoñecidos. A vida como tránsito, impermanencia, cambio, precariedade, temporalidade. Unha transitoriedade, porén, das existencias humanas moi afastada das concepcións medievais e renacentistas, unha constante no pensamento relixioso, filosófico e literario. O hostel é o continuo ir e vir dos que se acollen no mesmo; viven certamente o presente sen pensar no futuro nin na finitude e na continxencia, mais son vidas sempre a correr sen posible detención. Unha acerta metáfora do noso tempo, representada por esas folerpas ou fogueiras da vida de cada viaxeiro, e asemade polas súas relacións, case que sempre contrapostas cos outros viaxeiros. Que permanecerá do que foi no hostal ou se a súa mínima presenza desaparecerá empurrada polo ir e vir incesante doutros viaxeiros? é a pregunta que se fai o protagonista nas páxinas finais

                                             Diego Alfonsín

O autor constrúe a historia cimentándoa nunha estratexia narrativa que desafía os moldes canónicos. A súa proposta estéase en breves secuencias narrativas que nos achegan retrincos da vida de cada viaxeiro: as súas procuras de amor, de amizade, as súas melancolías, os seus devezos, que producen no lector a impresión dun amoado continuo. Un estilo de prosa que en boa medida hipnotiza o lector cun lirismo máis oculto que expreso, acércanos a estes seres que viven nunha realidade suspendida.

 (Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 25 de outubro de 2018)

HEROES MALIA SEREN DERROTADOS

O exército de fume

Manuel Gago

Edicións Xerais, Vigo, 2018, 447 páxinas

 

   O exército de fume é a segunda incursión de Manuel Gago na ficción galega. Unha novela de longo alento e quizais tamén longa de máis e cun título certamente intrigante e enigmático cuxo verdadeiro significado descubrirá o lector no remate da mesma; e que forma parte dun proxecto refundador desa caste de novela que ganduxa, e non de xeito provisional, realidades históricas,lendas e ficción. Unha novela de guerra, espías e accións trepidantes, e que nun país no que nunca se fixo xustiza cos que se rebelaron, cos torturadores e asasinos, cos que cooperaron, cos que cooperaron co nazismos, cos que deron a súa vida pola liberdade, cumpre, xunto con outras, ese papel. É unha das funcións da literatura: non cambiar o mundo, mais si combater o conformismo e facer imposible a desmemoria. O exército de fume faino dun xeito sobranceiro, sobre todo porque permite que saian á luz, con esa mestura de historia e ficción, moitos acontecementos do noso pasado franquista.

O pulo temático central da novela é a resistencia e a loita antifascista neste recuncho peninsular, o rescate do mundo da resistencia armada e daqueloutra que, sen armas, soamente con transmitir o que ve, tamén loitou contra a presenza dos nazis en Galicia durante a Segunda Guerra Mundial: control das minas de volframio, as torres de comunicación e algún aeroporto agochado instalados no interior, o espionaxe e a organización que o nazismo argallou en Galicia e nomeadamente o abastecemento de combustible e as reparacións dos submarinos U-Boot que recibían ou atopaban nos peiraos galegos. E arredor dese centro temático, varias fías narrativas, representadas por tres personaxes principais e cunha manchea de outros secundarios, así como pezas episódicas de menor entidade. Celia, unha mociña cándida, mestra nunha aldea da Costa da Morte, da que ninguén desconfía, pero á que a chegada de tres avións alemáns lle farán cambiar a súa vida ata converterse en espía a petición do seu pais. O mundo da resistencia armada en Galicia, o movemento guerrilleiro galego, representado sobre todo polo personaxe Ramallo; e as súas desavinzas internas, escasamente axudados polas potencias aliadas. Eles e elas formaron o exército cuxo fume se esvaeceu da nosa memoria histórica, reivindicado, porén, nesta novela: foron os heroes malia ser derrotados. O protagonista da terceira tesela é o retratista do océano, Urbano Lugris, un personaxe que non é de ficción que tivo que facer moitas cousas para sobrevivir, pinturas alleas aos seus universos soñados, e ao que na ficción os alemáns contratan para que pinte un mural cunha panorámica de Vigo, como agradecemento á cidade. Todos eles e outros personaxes históricos ou inventados mais esteados en persoas reais, co seu vivir cotián ou coa súa épica, conforman un grande mosaico do que foi a presenza do nazismos en Galicia e da loita de personaxes míticos, loitadores desde as marxes, que recibiron, porén o apoio discreto de labregos e mariñeiros.

 

Manuel Gago

Manuel Gago artella unha novela de calidade e á vez popular. Ese é o punto de mira que plana sobre unha estrutura non lineal, con alternancia de secuencias que dan conta da vida, da épica e do abafo dos distintos actantes, todos eles rectilíneos: non evolucionan agás a mestra moza da Costa da Morte. Outro engado da novela é un estilo de lingua forte e epopeico por veces, co emprego dunha ricaz terminoloxía e un ritmo “in crescendo” que no desenlace converte esta peza nun thríller rebordante de intriga e suspense.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o 11 de outubro de 2018)

ROSENDO SALVADO, HEROE. OPORTUNA BIOGRAFÍA NOVELADA

Nova Nursia

Héctor Cajaraville

Edicións Xerais, Vigo, 2018, 343 páginas.

 

Este libro de Héctor Cajaraville, Nova Nursia, é unha mostra senlleira de que tamén na literatura galega está a agromar con forza a narrativa baseada en feitos e personaxes reais. Xa que logo, tamén no sistema literario de noso irrompeu sen atrancos a realidade na ficción, irrupción que está ampliando o concepto de novela ata desembocar na novela-verdade, de xeito que na actualidade dicir novela non querer dicir  exclusivamente ficción. Nova Nursia é, desde o punto de vista literario, unha sutura de xéneros: biografía e ficción. Un relato, tal como confesa o autor, no que se toman licencias que van máis alá do rigor histórico, que pretende ser novela, xénero do que se extrae tanto a mecánica como certos recursos narrativos. Con todo, o relato que nos achega Héctor Cajaraville sobre a vida de Frei Rosendo Salvado en Australia e os seus longos periplos europeos, máis que novela biográfica, é biografía novelada, xa que o carácter biográfico posúe maior presenza  que o modo narrativo da novela.

Baseada sobre todo nas memorias de Frei Rosendo Salvado, Nova Nursia pretende reivindicar a figura e o labor poliédrico do frade bieito, pouco e mal coñecido en Galicia, e case sempre co retrouso de “o dos eucaliptos”. É certo que Rosendo Salvado enviou sementes desta árbore invasora, mais non foron as únicas nin as primeiras. Nacido en 1814 en Tui, optou, coma os outros seus catro irmáns, pola vida relixiosa na orde de San Bieito, e logo de non poucos contratempos na súa formación, decide renunciar á vida de reclusión no mosteiro e ir de misioneiro a Australia, un territorio que empregaba o goberno inglés para se desfacer de moitos condenados nos cárceres da Illa; cos aborixes vivindo no mato, outros escravizados e vítimas do alcohol e das enfermidades dos europeos. Tras moitos atrancos e sinistros presaxios, funda a misión de Nova Nursia, tendo sempre como prioridade a necesidade de dar alimento e defender os salvaxes dos atropelos dos europeos antes que adoutrinar.

Salvado afaise ao estilo de vida dos aborixes, aprende a falar os dous dialectos da mesma lingua que empregaban os nativos, foi un experto curandeiro, mergúllase na súa cultura e deféndeos das aldraxes dos occidentais e pretende evitar o seus exterminio. Pódese dicir, xa que logo, que Rosendo Salvado foi un adiantado da Teoloxía da liberación.

 

 

Héctor Cajaraville

 

A novela, abondosamente documentada, relata a creación de Nova Nursia, as loitas sen éxito contra as desfeitas que os europeos provocaban en Australia na cultura dos aborixes, sendo Nova Nursia soamente unha illa dentro doutra illa; os longos periplos europeos en procura de axudas e novos colaboradores, a complexidade da alma humana e o continuo trazado de derrotas arredor do mundo.

O autor estea a novela nunha estrutura dual, con alternancias de capítulos onde un narrador en terceira persoa dá conta dos inicios, progresos e dificultades na creación de Nova Nursia, con outros nos que o protagonista escribe ao seu amigo de infancia, Domingo Pires, misivas nas que lle describe non só as súas preocupacións, progresos e angueiras, senón tamén as crenzas e costumes dos salvaxes do mato. Estas e outras engádegas que achega o autor, converten o libro nun atractivo relato de aventuras, cuxo heroe é o galego Rosendo Salvado, bispo dos salvaxes de Autralia.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 20 de setembro de 2018)