NOITE DE LOBOS E TIBURÓNS

Ninguén dorme

Rexina Vega

Edicións Laiovento, Santiago de Compostela, 74 páxinas

 

En retroautotradución,Laiovento publica esta novelaa breve de Xina Vega, descrita pola editorial coma un vómito, un ouveo. Unha novela breve alicerzada nunha estrutura compositiva con varias historias que corren de xeito paralelo.

Todo acontece nunha noite e nun edificio, un universo claustrofóbico, habitado por personaxes sen nome, despersonalizados, coa soidade como única compaña. Fascinados pola miseria e a animalidade, selan a amizade dos que mexan xuntos. E  a partir de aquí unha verdadeira noite de lobos e tiburóns. Un emigrante africano que chega sen papeis nun cayuco negro, coas lembranzas dos moitos que morreran ao seu lado. Unha rapaza nova que foxe do cárcere da súa casa, traga o noxo do condutor que  a recolle porque ten unha regaña e os homes danzan ao se redor. E así estrea a súa condición de presa. Ten fendiduras, néctar que atrae os homes. Por iso maldicirá o sexo que enerva os homes.

A parte central desta novela de lobos e presas é una escena de sexo animal. Entre eles non reloce o amor; só brilla o desexo da animalidade. Mais mesmo na sordidez, hai un pequeno espazo para a solidariedade dos vencidos, dos parias.

Os excluídos da terra, converxen na noite, encaixan o un no outro e apértanse. Narrativa do desgarro, se ben o libro de Xina Vega vai moito máis alá dos desgarres anímicos e corporais. Xina Vega narra o sinistro da cotidianeidade, o lado máis repulsivo da realidade.

Libro úbrico, con estados de excitación, de paroxismo, de desorde extrema, de violencia acumulada e non reprimida. E malia  a dureza destas páxinas non é lícito falar de masoquismo, porque a autora non se recrea no sórdido e as historias están ben ganduxadas e relatadas cunha prosa de primeira calidade.

 

     Rexina Vega

Tamén a técnica literaria desta pequena peza é moi diferente do que estamos acostumados. Moitas e boas doses de minimalismo, múltiples elipses impostas a mantenta  pola autora que de sobra sabe o que abonda con ser suxerido. As descricións soamente actúan a modo de pausas entre secuencias Mais Xina Vega metaforsea sen atrancos e de xeito orixinal. Ausencia de diálogos neste verdadeiro teatro do horrores narrado sen eufemismos.

(Texto publicado no xornal El Correo Gallego de Santiago de Compostela o día 2 de decembro,2019)

UNHA NARRACIÓN AMABLE. NA TRADICIÓN DOS “CAPITANS” DE MOUREIRA

Xan do Arrabaldo

Rafael Fontoira Surís

Edicións  Laiovento, Santiago de Compostela, 2018, 169 páxinas.

 

Unha vez máis debuta na colección de Narrativa de Edicións Laiovento un autor serodio, o arquitecto e historiador Rafael Fontoira Surís; un escritor con non poucas achegas en estudos e pescudas históricas, relacionadas sobre todo con Pontevedra e co barrio de Moureira. Xan do Arrabaldo é a súa primeira obra de ficción, unha mestura de novela de aventuras e de aprendizaxe.

A novela sitúanos ao comezo do último cuarto do século XV, tempos convulsos para o vello burgo de Pontevedra, a principal urbe de Galicia, cimentado o seu esplendor  sobre os piares dos recursos pesqueiros e o comercio de longa distancia; mercadores e mareantes que, porén, vían alterada a súa vitalidade polas liortas que xurdiran debido á proclamación de dona Xoana, “A Beltranexa” como raíña  de Castela, Galicia e Portugal.

Nesa Pontevedra aínda medieval sitúa o autor o protagonista da historia: Xanciño Neto, fillo dun atalieyro dun dos seis cercos reais para a pesca da sardiña, que soñaba por ser capitán dunha carabela, seguindo a tradición  dos capitán da súa familia. Fará a súa aprendizaxe da carreira do mar (paxe, grumete, piloto e por fin capitán) nunha vella carraca ao mando dun seu tío, en viaxes a Londres, Bruxas, Anveres, a Bretaña con carga de viño do Ribeiro, salgadura e ferramentas de ferro. E a Lisboa e Sevilla coa mesma carga, saín da sardiña e sal e olas na viaxe de volta.Desde o Arrabaldo da Moureira, homenaxeado nesta novela, o mozo de dezasete anos aprende todos os saberes da vida do mar, mesmo os seus tópicos, xa que como bo mariñeiro bota unha moza en cada porto.

O autor acomoda o relato da historia ás características da novela de aventuras na que, polo xeral, hai unha viaxe. Unha viaxe externa ateigada de lances perigosos, navegacións entre brétemas e tempestades, con historias de pautos co demo e barcos pantasmas. Ambientes descoñecidos, encontro con amigos, amores incipientes que cómpre completar sen pausas. Novela de aventuras con lindes ambiguos xa que alberga no seu interior outros subxéneros: o da novela histórica e o da novela costumista, xa que a narración nos amosa as loitas entre as tropas portuguesas ao mando de Pedro Madruga e  as dos Reis Católicos comandadas polo arcebispo Fonseca e por Juan Arias del Río, corrixidor maior de Galicia. E tamén a vida cotiá de Pontevedra, nomeadamente a industria da sardiña. Á par da viaxe exterior, a viaxe interior do protagonista que o fará medrar, aprender e acadar as súas metas.

                                      

                                             

Rafael Fontoira Surís

 

Xan do Arrabaldo é unha novela amable, exenta de complicacións para o lector. Narrativa lineal na que un narrador omnisciente relata os acontecementos en orde cronolóxica, desde un punto de vista dirixido ao enaltecemento do protagonista que, en dúas viaxes e con apenas vinte anos, acada o título de capitán. Un non disimulado “boismo” -agás un curto período de cárcere, todo sucede de forma compracente para Xanciño Neto- é a principal tinguidura do relato dos feitos que lle dan contido e forma á historia. Salientable a boa documentación na que se alicerza a narración, así como o amplo dominio do vocabulario mariñeiro, especialmente o da pesca das sardiñas e o das mercadorías coas que se comerciaba na Boa Vila. Erros reiterados na colocación dos pronomes átonos así como certos cheísmos e teísmos deslustran o “humilde galego” desta peza narrativa, mais sen botala a perder.

(Texto publicado o día 21 de de xuño de 2018 no xornal Faro de Vigo)

Susi Arnela e os senlleiros bebedores e vagabundos de Xuvino

Fin de Festa

Diana Varela Puñal

Edicións Laiovento, 2ª edición, Santiago de Compostela, 2017, 85 páxinas.

 

Cunha nova portada na que Diana Varela Puñal homenaxea a seu avó e padriño, Suso Puñal, un traballo ao xeito de introdución asinado polo profesor Luís Antonio Guiadás, responsable asemade dun glosario de cormelanismos e de topónimos de Corme, a terra onde naceu a escritora. E coa recuperación de dous poemas ausentes por vontade propia na primeira edición do ano 2015 (“Antonia Dourado” e “Danza de brindes ou alianza”) bota a andar esta segunda edición de Fin de Festa, a novela erguida coa coherente ensamblaxe de moitos relatos fragmentarios, que serven, porén, para achegarnos a historia de Susi Arnela acompañada dos “solitarios bebedores e vagabundos” de Xuvino.

Reproduzo a recensión da primeira edición de Fin de Festa que publiquei no ano 2015 cun algún breve engadido.

Setenta e sete planas abóndanlle a Diana Varela Puñal que, con esta peza, fai a súa estrea no eido da prosa para retratar o microcosmos de Xuvino, a vila mariñeira, posible trasunto ficcional do Corme da súa infancia. E faino cun destro e atinado emprego da evocación, amalgamando lembranzas e ficción en pequenas secuencias que recrean a historia de Susi Arnela, fío condutor desta novela de relatos, os retratos dun monllo de personaxes senlleiros da vila ou da contorna, e o mesmo Xuvino, convertido, nas prosas de Diana Varela Puñal, nun novo espazo mítico, desta volta á beira do mar.

É a vida de Susi Arnela, despregada en catorce secuencias, a principal fía condutora destas historias, pequenos retratos -retratos de sombras segundo a presentación editorial- para non esquecer. Susi Arnela que dominaba co seu poderío e o seu feiticeiro fulgor que lle  corresponden por ser a moza máis fermosa da vila, pero que, para a súa desventura, inxire sustancias que, ao cabo dos anos, amosan estragos no seu aspecto, transformándoa nun mito vido a menos. Susi Arnela que se afastaba dos amoríos e soamente se deitaba por cincuenta euros cos tipos de boa presenza que lle chistaban. Ata que toca fondo e comeza a delirar, porque quizais o seu sino nunca fora estar con ningún home, senón mergullada na inconsciencia e no soño. E como é de lei, a súa existencia está transitada de anécdotas como a de mexar coas amigas ao aire libre, rito iniciático que preludiaba a entrada na adolescencia.

Enrestradas nas andanzas de Susi Arnela, outras trece narracións e dous poemas que nos achegan pequenos retratos doutros personaxes de Xuvino que, dalgún xeito, entremesturan as súas vidas coa da protagonista, e comparten con ela diversos episodios da súa existencia e do seu mundo. Personaxes senlleiros da vila mariñeira como “O deslumbrado”, un toliño malpocado; “Nolovegho”, un grande afeccionado ao lambocio ao que, malia que lle “leiqueban” as mulleres, era no fondo un anacoreta; o mangallón de Constante para o que non había camisas nin calzas; Fernando D’avás, de linguaxe misteriosa por cousa do seu tatexo; Gonzalo Ushanka, o “filósofo” que lle daba ben á garnacha; Elpidio Zulueta, un pillo semental destemido que preñara a solteiras e casadas; Vidú, o cociñeiro de Susi, de orellas picudas e con sona de gran conquistador; en fin, Secundino Tusitala, un mariñeiro mercante que navegara por medio mundo. Cada un destes “senlleiros persoeiros” cos que se trenza o retrato de Susi Arnela, arrastra consigo historias curiosas ás que lle fai de pano de fondo Xuvino, un espazo con moitas fías sentimentais, E os dous poemas, novidade desta edición: “Danza de brindes”, a recreación dunha bebedela de ribeiro deshumanizada, sen sequera mirarse os que na mesma participan. E “Antonia Dourado”, a muller violada unha e outra vez, o calvario dunha muller fraquiña e pobre pola súa condición de xénero.

 

Diana Varela Puñal

Diana Varela Puñal mergulla o lector nesta colectánea de estampas e retratos, en arquitectura trenzada coas do mito de Susi Arnela e as súas malfadadas esquinas. E faino co emprego dun estilo de prosa evocador que, coa mirada condescendente e comprensiva, mais sen esquecer esa praga do mundo da droga, nos achega unha voz narradora que non xulga nin condena, e nos enfronta co camiñar cara a destrución persoal do personaxe principal, Susi Arnela, “cínica e libre como a auga”, que encara a morte con asombro e dignidade.

Digna ópera prima. Derrotas na vida de dous inconformistas

O rebumbio dos vagalumesO rebumbuio dos vagalumes
Alberte Santos Ledo
Edicións Laiovento, Santiago de Compostela, 2015, 227 páxinas

Con esta novela, O rebumbio dos vagalumes, fai o seu debut na narrativa galega, Alberte Santos Ledo, un xornalista, activo profesional no eido da comunicación. A súa estrea é un exercicio de inconformismo co que, non entanto, pretende que o dono da historia sexa o lector. Cun título que fai referencia ao feito de que os vagalumes dan luz para chamar a atención dos seus iguais, mais sen desprender calor, o autor achega unha historia de rebeldía da que é protagonista unha muller -o personaxe central-, que é capaz de superar, con aflición pero sen crises, as súas frustracións vitais, pouco menos que crónicas, con respostas de distinta natureza.
O protagonismo da historia recae sobre Paula, unha profesora universitaria emparellada cun executivo de éxito no mundo das finanzas. É ela a que se revira contra un destino ao que se sente atada, para erguer e manter a súa felicidade. A novela dá comezo habilmente cunha referencia ao avó de Paula que rexeitara varias promocións laborais que alongaban, porén, o seu horario de traballo, en detrimento do seu lecer tocando o violín. Ao contraio do que acontece coa súa parella que non ten tempo para a familia, o que fai nacer e medrar o afastamento entre eles. A seguir, o relato do encontro e da relación de parella, contados desde a perspectiva do home, cada día máis ocupado en proxectos e compromisos financeiros que acrecentan a súa valía profesional e o cansazo de Paula que esgota o crédito que tivo algunha vez no mundo profesional do seu home, á vez que fai presumir un final decadente da relación..
Escoitamos a voz de Paula contando a historia desde o seu punto de vista ao final da narración. Non quere perder unha nova rifa do azar e experiméntase aliviada pola longa ausencia por motivos laborais do pai das súas fillas, á vez que tira vantaxes sentimentais da mesma. Un final pechado e sorprendente que non é o que o lector podía agardar, pon cabo á función.
Porén, a novela non soamente é a radiografía das relacións da parella desde a perspectiva de ambos os dous, senón tamén un exercicio narrativo calidoscópico. Interveñen, en efecto, outros narradores que o fan en primeira persoa, e achegan a súa olladas verbo de Paula especialmente. Son as historias contadas por un boticario, por un traumatólogo e por un médico cubano que traballa en Praga. Os tres transmiten unha parte da historia para configurar a visión poliédrica da realidade. Os tres senten unha gran atracción física por Paula; e a necesidade de conquistar e gozar da alma e do corpo de Paula dálle sentido as súas piraterías. Mais tamén a protagonista feminina sabe impor as súas tácticas de sedución. Endalí que a novela tamén é unha extensa acumulación de lostregadas emocionais e, á vez, de xogos sexuais de alta voltaxe, con expresión explícita e brava de sexo que fai que O rebumbio dos vagalumes comparta certos trazos co subxénero erótico. Con todo, na cerna da novela o que verdadeiramente paira son as derrotas da vida de seres inconformistas.

 

Alberte Santos Ledo

Alberte Santos Ledo

Escritura lineal, malia a visión prismática do mundo da protagonista feminina; unha lingua fluída e correcta e un debuxo dos perfís dos personaxes polo que din ou polo que fan, sen describilos expresamente, son algúns dos trazos formais desta ópera prima que acrecenta con dignidade a narrativa de noso.

(Texto publicado no xornal Faro de Vigo o día 7 de xaneiro de 2016)

Retratos de sombras para non esquecer

Fin de FestaFin de Festa
Diana Varela Puñal
Edicións Laiovento, Santiago de Compostela, 73 páxinas

Setenta e tres planas abóndanlle a Diana Varela Puñal, que con esta peza fai a súa estrea no eido da prosa, para retratar o microcosmos de Xuvino, a vila mariñeira posible trasunto ficcional do Corme da súa infancia. E faino cun destro emprego da evocación, amalgamando lembranzas e ficción en pequenas secuencias nas que recrea a historia de Susi Arnela, fío condutor desta novela de relatos, os retratos dun monllo de personaxes senlleiros da vila ou da contorna, e o mesmo Xuvino, convertido nas prosas de Diana Varela Puñal nun novo espazo mítico, desta volta á beira do mar.
É a vida de Susi Arnela, despregada en catorce entregas, o principal fío condutor destas historias, pequenos retratos -retratos de sombras segundo a presentación editorial- para non esquecer. Susi Arnela que dominaba co seu poderío e o seu feiticeiro fulgor que lle corresponden por ser a moza máis fermosa da vila, pero que, para a súa desventura, inxire sustancias que, ao cabo dos anos, amosan estragos no seu aspecto, converténdoa nun mito vido a menos. Susi Arnela que se afastaba dos amoríos e soamente se deitaba por cincuenta euros cos tipos de boa presenza que lle chistaban. Ata que toca fondo e comeza a delirar, porque quizais o seu sino nunca foi estar con ningún home, senón mergullada na inconsciencia e no soño. E como é de lei, a súa existencia está transitada de anécdotas como a de mexar coas amigas ao aire libre, rito iniciático que preludiaba a entrala na adolescencia.
Enrestradas nas andanzas de Susi Arnela, outras trece narracións que nos achegan pequenos retratos doutros personaxes de Xuvino que dalgún xeito entremesturan a súas vidas coa da protagonista, e comparten con ela diversos episodios da súa vida e do seu mundo. Personaxes senlleiros da vila mariñeira como “O deslumbrado”, un toliño malpocado; “Nolovegho”, un grande afeccionado ao lambocio, ao que, malia que le “leiqueaban” as mulleres, era no fondo un anacoreta; o mangallón de Constante para o que non había camisas nin calzas; Fernando D’avás, de linguaxe misteriosa por cousa do seu tatexo; Gonzalo Ushanka, o “filósofo” que lle daba ben á gharnacha; Elpidio Zulueta, un pillo semental destemido que preñara a solteiras e casadas; en fin, Vidú, o canciño de Susi, de orellas picudas e con sona de gran conquistador. Cada un destes “senlleros persoeiros” cos que se trenza o retrato de Susi Arnela, arrastran consigo historias curiosas ás que lle fai de pano de fondo Xuvino, un espazo con moitas fías sentimentais.

 

Diana Varela Puñal

Diana Varela Puñal

Diana Varela Puñal mergulla o lector nesta colectánea de estampas e retratos, en arquitectura trenzada coas do mito de Susi Arnela e as súas malfadadas esquinas, co emprego dun estilo de prosa evocador que, coa mirada condescendente e comprensiva nos achega unha voz narradora que non xulga nin condena, e nos enfronta co camiñar cara a destrución persoal do personaxe principal, Susi Arnela, “cínica e libre como a auga”, que encara a morte con asombro e dignidade,

Viaxes pola memoria

A busca da orixe perdida das especiesA busca da orixe perdida das especies
Cristina Pavón,
Edicións Laiovento, Santiago de Compostela, 2015, 91 páxinas

A autora desta colectánea de relatos, Cristina Pavón, ten acometido na súa narrativa a construción e o agromar da identidade, a erosión do eu, subliñando a posición que neses procesos xogan a memoria e a linguaxe. Arredor da memoria orbitan estes cinco relatos que se fixeron merecedores do Premio de Narrativa Ricardo Carvalho Calero 2014 do Concello de Ferrol. A obra, en efecto, rotulada co rubro do derradeiro, é un presado de relatos que nos achegan á memoria desde distintas ópticas, entreverando nalgúns deles elementos de ficción científica, noutros experiencias vivenciais e desenvolvéndose algún case coma un ensaio. Cinco relatos de natureza distinta que nos abeiran á memoria, á perda, procura e construción da memoria.
Esa viaxe á memoria comeza cun relato de ficción científica na procura da ruleta das memorias involuntarias, nunha máquina que leva o nome de Proust, o escritor que precisamente mantiña que a verdadeira viaxe parte da memoria. A protagonista recupera na máquina Proust todo o que ficara gravado no seu cerebro, o seu eu esquecido, sobre todo o da súa nenez e adolescencia. Mais esa memoria involuntaria é tamén unha memoria aditiva. Unha adicción que converte á protagonista nunha ionqui que precisa da súa dose de egotrips. Xa que logo, un provocativo relato sobre os engados e riscos de viaxar ao pasado. Nos tres relatos seguintes prodúcese na narración un xiro radical. Desde as paraxes científicas os relatos camiñan cara a prosas cunha tonalidade vivencial, esteadas posiblemente nas propias experiencias da autora no entorno familiar. Tal é o fío condutor de “Sara e os años”, relato no que a protagonista, vítima de trastornos emocionais, c asociados co terror (“a queimadura do pánico”), retorna aos escenarios da súa infancia nos que emerxen recordos sepultos, o peso da culpa por unha responsabilidade asumida que remata en traxedia, e o sabor terrible dun abuso sufrido no entorno familiar da súa nenez que identifica como a causa sepultada na súa mente dos trastornos que experimenta de adulta. A protagonista de “Culler, culler, culler” retorna desde o alzheimer que lle roe os miolos, á memoria da súa infancia e, nunha amalgama de coñecementos científicos e antropolóxicos, pescuda no sentido da orixe dos seres humanos. E atópao nos avós, na “pandeirada ancestral” e na súa capacidade para o emprego de ferramentas que nos converten en humanos. No cuarto relato, “O pomo da porta do paraíso era unha castaña”, unha muller adulta que

Cristina Pavón

Cristina Pavón

sofre un engano na súa nenez e, xa que logo non ten interese en medrar e chegar a ser un deles, ao poder volver a ollar o paraíso perdido da inocencia, decátase de que os ciclos da vida son irreversibles. Finalmente no derradeiro relato, un híbrido de ensaio e pequenas doses de ficción narrativa, a autora arríscase a establecer paralelismos entre Darwin e Proust, partindo dunha simetría fundamental: a memoria como pedra angular nas súas respectivas pescudas na vida e no tempo.
Relatos que vogan pois nas ondas das lembranzas. Que desafían coa súa gordura diexética e a súa extensión o formato do relato breve e fano cun tecido narrativo de gran calidade. Fondura e prestancia da expresión lingüística que frutifica nun estilo forte, puído e innovador que atesoura non poucos neoloxismos, de natureza científica sobre todo.

(Texto publicado o día 23 de abril no suplemento Faro da Cultura, páxina VI do xornal Faro de Vigo)

“A dama da noite”: a novela de Rosalía

A dama da noiteA dama da noite reducidaaaaaaaaaaaa
Xavier Seoane
Edicións Laiovento, Brión, 2014, 157 páxinas

Xavier Seoane, o autor de A dama da noite, é, por riba de calquera outra consideración, poeta, un poeta de amplo percorrido con achegas importantes ao xénero ensaístico e algunha incursión -esta é a súa segunda novela- na prosa narrativa. Mais, aínda que a súa dinámica creativa se despregue por distintos camiños, Xavier Seoane é partidario da escritura creativa, “de natureza aberta, non de xardín bonsai”. Endalí que nas súas obras o escritor coruñés pon en práctica a teima posmoderna de rachadura de xéneros, e tanto a súa obra ensaística como as pezas narrativas da súa autoría abrollan “contaminadas” de bríos líricos. A dama da noite é unha salientable e polo momento única contribución á historia do rosalianismo desde o xénero narrativo. A falta desa agardada e talvez definitiva e rigorosa biografía de Rosalía de Castro -hai si abondos retratos literarios, panexíricos e haxiográficos cimentados en tópicos mitificadores e tamén algunhas interpretacións desmitificadoras-, Xavier Seoane opta pola vía da ficción, no ronsel quizais de Baudelaire que afirmaba que existen dúas maneiras de cinxirse ao relato: a historia e a novela.
E unha verdadeira novela é o que Xavier Seoane nos achega neste libro sobre Rosalía, un reto difícil e impagable porque non semella doado orquestrar, nunha sólida arquitectura compositiva, a vida de Rosalía, converter a Rosalía de Castro en personaxe de ficción. Facer da poeta coa que comeza o Rexurdimento pleno da literatura galega, un verdadeiro e principal actante do “dramatis personae” dunha peza de ficción.. Imaxinario si, mais non de costas á historia. Recoñéceo o mesmo escritor contra o final do relato: son os “ollos dun narrador demiúrxico e omnisciente que aspira a a outorgar certa aparencia de verdade ás ficcións do imaxinario” (páxina 128). Este narrador omnisciente desprégase nos primeiros capítulos en dúas voces que se alternan e narran en paralelo. Unha en terceira persoa que conta o nacemento de Rosalía, e outra en primeira que rememora e recupera as lembranzas de toda unha vida. E faino desde a doenza, no retiro da Matanza, nos seus derradeiros momentos, prostrada no leito, co ventre entalado e un decaído atordamento.
Mais logo é a voz da poeta na que, nun intenso e por veces dramático monólogo, repasa a súa vida: as aldraxes, esa negra sombra, os berros dos rapaces e as risas de escarnio: “filla de crego!” que lle vén á cabeza no intre de espertar abrasada pola febre. Aquela nena desamada, murcha e esmorecida desde o intre no que nace, desclasada polos infortunios familiares. A dor de non ter pai nin nai, vendo que os outros nenos si os tiñan ou estaban en América. Unha orfandade primeiriza e crecente. Os felices días de infancia en Ortoño xogando coa rapazada, as visitas do imán das tías, o crego ao que soña máis como pai que como tío. O traslado a Santiago a vivir coa nai que lle dá o apelido; a decisión desta de que estudase e declamase no Liceo. A primeira vez que viu a Manolo (Manuel Murguía), o noivado en Madrid, considerado por algúns “parella de comenencia”. O día da voda, xa preñada e co medo de que lle acontecese o da nai e nacese Alexandra de nai solteira. O baldón que decote lle cuspían de que era el (Murguía) o que escribía os seus versos. As dificultades para publicar nun país de ignorantes e clericallos. As constantes estreituras económicas, as esperanzas esfareladas. O mar de terra seca que é a estadía en Simancas onde sente que morre de saudade e a carraxe que fai que nun súbito arroubo comezasen a nacer Follas Novas. Os afastamentos de Manolo, o cargo de agravios que lle expón ao seu home porque se sente “viúva de vivo”. E mil lembranzas máis que entre mortes, ausencias, privacións afondan o calvario dunha muller que atopa na escritura -o dicir natural da súa alma- liberación e consolo.
Con bo tino o autor detén por veces este monólogo interior botando man doutras voces e doutros recursos. Como tal, os dicires de veciños, as cartas de José María de Castro, de Ramón Hermida, do mesmo Manolo. Todas ficticias porque, sabémolo arestora, nada máis morrer Rosalía, Murguía iniciou o proceso de mitificación da poeta e para iso queimou todas as cartas, impedindo que con elas se puidese construír unha biografía real do matrimonio. Así como a imaxinaria confesión das relacións ilícitas e “sacrílegas” que o pai, o crego José Martínez Viojo mantivo coa nai de Rosalía. Ou o monólogo da filla Alexandra nos derradeiros días da nai.

Savier Seoane

Savier Seoane

Con todas estas fías, Xavier Seoane ergue unha acertada biografía ficcional de Rosalía na que afonda habilmente no retrato psicolóxico dos personaxes, na descrición de espazos e ambientes pouco favorables que rodean a unha muller que se sente un monicreque da vida, pero que nunca foi unha “abnegada”, como a sociedade lles demandaba ás mulleres do século XIX; ás avesas, os consellos que o narrador pon na boca de Rosalía dirixidos á filla Alexandra, amosan unha persoa que loita pola liberación da muller.
Saliento e poño en valor na achega de Xavier Seoane a humanización que fai da figura de Rosalía, mitificada, como xa se dixo, na meirande parte dos retratos literarios que se fixeron da súa figura. O punto de vista desde o que focaliza a ficción non é a obra literaria de Rosalía, senón a loita dramática entre a vida e a morte que favorece sen dúbida esta imaxe da escritora como una muller de carne e óso.
Novela tecida pois suturando xéneros: biografía e ficción que dá lugar a unha historia alusiva de María Rosalía Rita. A ficción, como marcador semántico que é, somete as súas leis todo o que toca. Non é esta pois en rigor e puridade unha novela histórica. Non entanto, a lingua poética e a musicalidade da prosa de Xavier Seoane ilustran de xeito fermoso os perfís dunha personalidade singular, mais tamén humana. Todo iso forma parte do pacto narrativo e os lectores aceptan sen dificultades ou atrancos a ficcionalidade do que atopan nesta novela.