A desolada fermosura de “A balada do café triste”

 

A balada do café triste

Carson McCullers

Tradución: Salomé Rodríguez Vázquez

Rinoceronte Editora, Cangas do Morrazo, 2013, 178 páxinas.

   

   Carson McCullers (1917-1967) forma parte do trío de mulleres escritoras americanas sureñas que medraron á sombra de Faulkner, se ben non necesariamente baixo o seu influxo estilístico. Complementan porén a violencia faulkeriana cos seus textos de tons delicados e lentos abatementos, concedéndolle primacía ao relato e a nouvelle sobre a novela longa. A que acadou maior fama deste trío (Eudora Wety, Flanert O’Connor e Carson McCullers) foi esta última, con pezas como The heart is a lonely hunter, The member of the wedding e, sobre todom The ballad of the Sad Café (1951), traducida e editada en galego en 2010 por Edicións Barbantesa e reeditada de novo hai unhas semanas por Rinoceronte Editora.

   A balada do café triste mergulla o lector no Sur profundo dos Estados Unidos, nun microcosmos de vilas illadas, poboadas por personaxes frustrados e marxinados, mais nos seus corazóns, aínda que eles estean afundidos en climas de rexeitamento, racismo, pobreza…,sempre abrolla o amor nas súas diferentes manifestacións, sendo o amante, non o amado, o que determina o creto e a calidade de todo o amor.

   No volume que nos ofrece Rinoceronte Editora, podemos ler a novela curta, A balada do café triste, e outros seis relatos nos que  autora desenvolve os temas da asimetría nas relacións sentimentais, así como outros temas como o fracaso, a inxustiza social, o alcolismo e as crises existenciais.

   Anos despois de escribir a novela, Carson McCullers revelou a orixe da mesma: nunha visita a un bar de Brooklyn tivo a oportunidade  de ver a dúas persoas: unha muller grande e xunto a ela un chepudo. Ás poucas semanas, esa visión comezou a dar orixe á novela e aos personaxes que a poboan: á figura da señorita Amelia, “unha muller morena, alta con osamenta e musculatura de home(…). Puido ser unha muller bonita se non fose un pouco birolla” (páxina 9). Dun xeito semellante aparece a figura do chepudo primo Lymon Willis: “Medía pouco máis dun metro vinte (…) As súas perniñas arqueadas semellaban demasiado delgadas para soportar o peso do seu longo peito deforme e da chepa que destacaba entre os ombros. Tiña unha cabeza moi grande…” (páxina 11). O trío dos personaxes centrais complétase con Marvin  Macy, un home estraño, miserable e violento que casara coa rica señorita Amelia, un matrimonio que só durara dez días.

   E como complemento necesario, o espazo, unha atmosfera desolada: “A vila é en si ben triste; non ten moito á parte da fábrica de algodón (…) se un vai pola rúa principal unha tarde de agosto non atopa nada en absoluto que facer” (páxina 7). Con eses vimes Carson McCullers crea un triangulo amoroso non correspondido e un desenlace desapiadado e inxusto. A protagonista central, a señorita Amelia, ocupa na vila un lugar importante. É rica, posúe a única destilería do lugar, é temida polos seus veciños xa que non perdoa una soa débeda. Só o chepudo, o deforme primo Lymon, será capaz de abrir unha boqueira no corazón da señorita  Amelia: acólleo na casa e deixase arrastrar por una pulsión incontrolable e irracional cara ao seu primo deforme. Unha estraña relación amorosa, cuxo imperio soamente está nas mans do amante (“A xente máis insólita, afírmase na novela, pode ser estímulo para o amor” ( páxina 34). E así comezou o café no almacén da

Carson MacCullers

señorita Amelia. A xente do lugar experimenta unha profunda transformación: alixeira a súa soidade e comenta o que sucede na vila no novo café e a mesma señorita Amelia vólvese máis sociable. Ata que o ex marido de dez días sae do cárcere, regresa á pequena vila e con el vén a mala fortuna e un desenlace triste e tráxico que lle dá razón ao título.

   Porque, en efecto, non hai nada alegre neste relato de Carson McCullers, pero si unha grande acuidade na autora para facernos partícipes das miserias do ser humano, das tolemias do amor, cando se converte en pulsión irracional e xera unha relación grotesca entre o amante e o amado. A autora condúcenos pola historia cun ritmo lento, ao xeito dunha balada: presenta os personaxes, dálles voz, mergúllanos no pasado e precipítanos no futuro, habitado de novo pola soidade dunha vila na que nada hai que facer, agás podrecer co aburrimento. Endalí que A balada do café triste, ademais dunha fascinante inmersión no Sur da América profunda, sexa un perfecto modelo do relato circular, pois  remata onde comeza.