País encantado. Un rexistro da fantasía de noso

Galicia EncantadaGalicia encantada
O país das mil e una fantasías
Edición de Antonio Reigosa
Edicións Xerais, Vigo, 2014, 240 páxinas.

 
Este volume ten unha orixe virtual e colectiva. Hai por volta de dez anos que Antonio Reigosa iniciaba na internet o proxecto Galicia Encantada, que nacía para facer visible o noso patrimonio inmaterial: contos e lendas de tradición ou narración oral gardadas na memoria colectiva. De vagar chegaron colaboracións, viron luz novas seccións e ata houbo folgos para crear unha revista dixital. Arestora, unha pequena parte do publicado na internet fíxose enciclopedia virtual. A publicación, en edición de Antonio Reigosa, achéganos un cento de historias, un mostrario do gran almacén mitolóxico e contístico galego, transmitido a través da oralidade. E de algunha maneira, malia que o material que recolle o libro non contén alíneas de análise ou interpretación, senón unicamente exposicións e divulgacións, constitúe o noso imaxinal, o imaxinario simbólico cimentado en pegadas inmemoriais. Simboloxías culturais que veñen moi de lonxe, arroladas no mundo da fantasía dun país de miles de anos de memoria, transmitidas en narracións de xinea popular, a través da tradición oral.
Nas pequenas narracións de Galicia Encantada cóase a inmensa fervenza dos seres míticos galegos; o poder de certos seres ou obxectos; as criaturas do transmundo que copón a cerna da sosa simboloxía, como tal, o poder do corno de alicornio para picadas e velenos, amuleto asemade contra os meigallos; os perigos do tronante á hora de poñerse a mallar; as fontes das augas milagreiras; as lendas de cocos e monstros; as das Marías, vampiresas de Santiago chuchadoras do sangue dos cativos. Ou contos que antropoloxizan animais, coma o casamento do piollo e da pulga; os sucedidos nos que intervén o demo; historias e lendas encantadas con rarezas que nos marabillan ou estarrecen; as maxias da fauna, nomeadamente do cuco ouda serpe que mamaba nas mozas; das donicelas; lendas verbo de santos; sobre o Meco ou as Pampónigas;

Antonio Reigosa

Antonio Reigosa

crenzas sobre o uso da nosa flora; sobre a Galicia desaparecida; as “verdadeiras” historias de heroes e heroínas; os poderes da medicina tradicional; os mitos relixiosos de noso; as marabillas e encantos dos lugares míticos galegos; os tesouros agachados en fontes e castros; o culto ás pedras. En fin, historias nas que a morte vén na procura dalgún veciño, ou as poéticas do imaxinario.
Esta enciclopedia da Galicia Encantada ten en Antonio Reigosa o principal animador, xa que contribúe coa meirande parte do material recollido e publicado. Secasí, cómpre subliñar que máis de medio cento de colaboradores achegan así mesmo materiais narrativos a esta guía das mil e unha fantasías. Unha guía que constitúe un verdadeiro rexistro enciclopédico dos encantos deste país. Centos de encantos que confirman máis unha vez o dictum cunqueirán: “Somos a metade soño”, que é o mesmo que dicir que o transmundo, a maxia e o prodixio forman parte da vida cotiá da Galicia rural e mariñeira. Nas crenzas dos nosos devanceiros, moitas delas recollidas neste volume, reencárnanse as figuras arquetípicas e teofánicas universais. Os moitos colaboradores desta Galicia Encantada achégannolas na lingua de noso, adaptándoas ás nosas peculiaridades e inseríndoas na nosa lingua. Xa que logo, un deleitoso meiró recompilatorio que, sen que sexamos infieis ao curso da materia, fusiona o mito e o logos, a natureza e a cultura.

(Texto publicado o día 16 de abril de 2015 no suplemento Faro da Cultura, páxina VI, do xornal Faro de Vigo)

Historias e sucedidos da nosa memoria ancestral

Galicia encantadaGalicia Encantada
O país das mil e unha fantasías
Varios Autores
Edición de Antonio Reigosa
Edicións Xerais, Vigo 2014, 240 páxinas

Hai por volta de dez anos, en marzo do 2005, que Antonio Reigosa puña a andar na internet o proxecto Galicia Encantada, un espazo para facer visible unha parte do noso patrimonio inmaterial: contos e lendas de tradición / narración oral que garda a memoria. Paseniño, como sinala o creador e coordinador do proxecto, chegaron colaboracións, viron a luz novas seccións e ata houbo azos para crear una revista dixital. Arestora a web segue engordando os seus contidos ata se converter nunha verdadeira enciclopedia virtual Galicia Encantada. Os seus piares e esteos foron e continúan séndoo o profesorado e alumnado de centros escolares galegos e as achegas de investigadores. Mais chegou o momento de que unha pequena parte do publicado na internet se fixese libro, cunha representación das distintas seccións da enciclopedia virtual. Velaquí pois a orixe virtual e colectiva desta publicación, unha guía, talvez modesta pero moi útil convertida en enciclopedia da fantasía popular galega.
Galicia Encantada achéganos un cento de historias que son en efecto un breve mostrario do gran almacén mitolóxico e contístico galego, transmitido a través da tradición oral. E dalgún xeito, malia que o material aquí recollido non conteña elementos de análise ou interpretación senón unicamente exposicións e vulgarizacións, constitúe o noso imaxinal, o imaxinario simbólico, alicerzado en pegadas inmemoriais. Simboloxías culturais -non esenciais ou etnometafísicas na terminoloxía do Círculo de Eranos- que veñen moi de lonxe, arroladas na esfera da fantasía dun país de miles de anos de memoria, e transmitidas en narracións de xinea popular a través da oralidade.
Con efecto, nas pequenas narracións de Galicia Encantada fíltrase a inmensa fervenza dos seres míticos galegos; o poder de certos seres ou obxectos; as criaturas do transmundo que compoñen as esencias da nosa simboloxía: o poder do corno de alicornio para picadas e velenos, amuleto tamén contra meigallos; os perigos do tronante á hora de poñerse a mallar; as fontes de augas milagreiras; as lendas de cocos e monstros; as das Marías, vampiresas de Santiago chuchadoras do sangue dos cativos; contos que antropoloxizan animais, coma o casamento do piollo e da pulga; os sucedidos non que intervén o demo; historias e lendas de edificios encantados con rarezas que nos marabillan ou arrepían; as maxias da fauna, especialmente do cuco, da serpe que mamaba nas mozas, das donicelas; lendas verbo de santos, sobre o Meco, as Pampónigas ; crenzas sobre os usos da nosa flora; sobre a Galicia desaparecida; as “verdadeiras” historias de heroes e heroínas ; os “poderes” da medicina tradicional; os nosos mitos relixiosos; as marabillas e encantos dos lugares míticos galegos; os tesouros agachados en fontes e castros. En fin, historias nas que a morte vén na procura dalgún veciño.

Antonio Reigosa

Antonio Reigosa

É Antonio Reigosa o que contribúe coa meirande parte do material recollido nesta enciclopedia da Galicia encantada. Porén cómpre subliñar que máis de medio cento de mulleres e homes achegan así mesmo materiais narrativos a esta guía do país das mil e unha fantasías. Unha guía que constitúe unha verdadeira enciclopedia dos encantos deste país. Centos de encantos que confirman, unha vez máis, o dictum cunqueirán. “Somos a metade soño”, o que é o mesmo que dicir que o transmundo, a maxia e o prodixio forman parte da vida cotiá da Galicia rural e mariñeira. Nas crenzas dos nosos devanceiros, recollidas moitas delas neste volume, reencárnase as figuras arquetípicas e teofánicas universais. Os moitos colaboradores desta Galicia Encantada achégannolas na nosa lingua, adaptándoas as nosas peculiaridades e inseríndoas nas nosas xeografías. Así pois, un fermoso meiró recompilatorio que, sen que sexamos infieis ao curso da materia, sutura o mito e o logos, a natureza e a cultura.

Fermoso agasallo de Nadal

Trece Noites, trece Lúas

Libro das marabillas do Nadal

Antonio Reigosa

Ilustradora: Noemí López

Edicións Xerais, Vigo, 2011, 156 páxinas.

 

A literatura de tema natalicio ten múltiples orixes e motivacións. Desde o simple pretexto de empregar estas datas, ateigadas de simbolismo, para vender máis e mellor determinados produtos, ata o irrefreable desexo de ateigar  de imaxinación e colorido  unha época senlleira do ano, tanto para os cativos como para os adultos. En Galicia, igual que noutras partes do mundo, existe unha tradición  oral de noso relacionada co Nadal. Un tempo propicio para os contos, romances, panxoliñas e cantos de reis que están hoxe en día para alén das crenzas relixiosas e forman parte da nosa tradición cultural. E a literatura, que todo o aproveita, nunca desperdiciou o tema natalicio para fornecer de historias os seus mananciais creativos. O Nadal, tan útil para satisfacer esa necesidade  que temos os humanos de beber soños, como diría Cunqueiro, fornécenos pois desde sempre de fantasías. É ampla a relación de escritores que se achegaron á literatura natalicia, e case que sempre con grande éxito. Escritores  galegos clásicos e outros máis recentes, fixeron incursións moi salientables nesta sorte de subxénero: a narrativa do Nadal. Lembro como mostra dúas obras clásicas e outra moi recente que, sen dúbida, pasará a ocupar pronto esa categoría: Contos de Nadal, colleitos de  pobo de Armando Cotarelo Valledor (1927), aquel necesario tributo “á ilusión da experiencia” que son os Contos de Santos e Nadal que Otero Pedrayo escribiu en 1956. E a colectánea de Manuel Rivas, Contos de Nadal (2003).

Mais existe outra narrativa non ficcional sobre os temas natalicios e unha mostra requintada é a moi recente achega deste libro que “erguen” entre Antonio Reigosa que leva o leme do texto, e Noemí López que, case que sempre a dobre páxina, enche o libro da cor e da fantasía de gozosas ilustracións. Edicións Xerais fai o resto cunha desas espléndidas edicións en gran formato ás que nos ten tan acostumados que case nos semellan algo normal e necesario.

Antonio Reigosa

O texto de Antonio Reigosa, ese experto en etnografía e literatura oral, o especialista  na localización de seres máxicos aos que sabe espreitar e que ten visado para circular libremente polas súas fantásticas Nacións, ilústranos de forma asemade divulgativa e precisa, sobre o que a curiosidade humana ou a fame de saber pode devecer coñecer sobre este tempo mítico, esa “hora vintecinco” que dicía Cunqueiro, composta por  trece días e trece noites. O subtítulo da obra (Libro das marabillas do Nadal. Mitos, ritos, lendas e tradicións do Nadal en Galicia e no mundo arredor) informa cumpridamente e de xeito enciclopédico verbo de todo o que acontece, implica e significa este tempo que vai desde o 25 de decembro ata o 6 de xaneiro. E faino sen esquecer as orixes e antecedentes históricos do Nadal cristián, a tradición de Noiteboa, o Día de Nadal, Noitevella, Aninovo, os Reis Magos, con capítulos sobre as tradicións  das felicitacións e agasallos, cantos, xogos e representacións do Nadal.

Non falta no discurso narrativo de Antonio Reigosa unha necesaria incursión, por vir de quen vén, no eido dos seres míticos  ou naqueloutros recibidos de fóra como froito da globalizacións consumista. Así  O Apalpador, O Pandigueiro, San Fiz, San Nicolao e Santa Claus…transitan enchidos de  maxia polas páxinas deste fermoso libro, unha gorentosa alfaia da escrita e da edicións, axeitado e útil obxecto para cativos e adultos neste tempo de intercambio de agasallos.