Unha voz literaria pra contar a represión stalinista

 

Un día na vida de Iván Denísovich

Aleksandr Solzhenitsyn

Tradución de Martin Andor

Rinoceronte Editora, Cangas do Morrazo, 2013, 166 páxinas.

    Hai dúas liñas na narrativa soviética do pasado século que tiveron unha vida difícil a partir da revolución e durante o réxime stalinista sobre todo. Unha delas é a do humor satírico verbo da vida cotiá do pobo ruso. Na outra lina, moito máis radical, atópanse os disidentes políticos propiamente ditos. O caso máis rechamante é o de Aleksandr Isáyvich Solzhenitsyn (1918-2008). Profesor de física, participou na Segunda Guerra Mundial e, malia ser condecorado, foi condenado, por criticar a Stalin e por actividades antisoviéticas, a once anos  nos campos de traballos forzados e outros de confinamentos ou ao desterro, ata 1957, ano no que se lle permitiu volver ao ensino. Desde entón loitou contra a represión stalinista e converteuse no máis destacado disidente da Unión Soviética. En 1962, tras unha espera de tres anos e co autorización persoal de Nikita Kruschev, aparece publicado Odin den Ivana Denísovicha, arestora traducido finalmente ao galego por Martin Andor para Rinoceronte Editora.

   Unha  novela tremendamente  verosimil  xa que xorde da experiencia persoal do autor. Causou unha grande impresión ao descubrir de xeito sinxelo e tanxible a desesperante cotianidade  dun tempo e dun lugar no que a brutalidade está á orde do día. Solzhnitsyn publicou posteriormente relatos breves e novelas de formato longo como A casa da matrona, Pabellón de cancro, Agosto do catorce ou ensaios como Arquipélago Gulag. Premio Nobel de Literatura en 1970, adoptou no exilio a cidadanía norteamericana e desde Estados Unidos incitou o seu novo país a atacar ao da súa orixe.

   A novela narra, polo miúdo, un día “case feliz” do protagonista Iván Denísovich Shúkhov, un zenk (interno nun campo penal). Un día, desde a diana á retrata, como os tres mil seiscentos cincuenta da súa condena. O día da condena de  Shíkhov que Solzhenitsyn  decide narrar, é un día como outro calquera, que dá comezo ás cinco da mañá e remata ás dez da noite, tras incontables rexistros dos prisioneiros, co frío siberiano -menos de 27º C marca o termómetro esa mañá e só cando acadaba os 41º C  non os mandaban a traballar-, enfrontándose á enfermidade, ao traballo, ao cansazo, á fame, ás absurdas normas do campo. Iván é expelido, ten experiencia, sabe como moverse, non descoñece a marxe que  ten un interno para que o día transcorra  sen ningunha sombra, case feliz. Asemade, ten claros os lindes que non ousará traspasar: a deslealdade, a corrupción, a mendicidade.

   A grande virtude da novela de Aleksandar Solzhenistsyn consiste sobre todo na súa capacidade de dotar de entidade literaria as espantosas condicións de vida e as vexacións que describirá máis tarde en Arquipélago Gulag. Inmortalizou así o escritor ruso en forma de novela o drama da represión stalinista sobre millóns de seres humanos; perennidade  que o lector pode estender a todas as formas de represión e de asoballamento da dignidade humana en campos de castigo, arma preferida das  ditaduras de todos os tempos e mesmo de gobernos de certos estados que alardean  de seren democráticos.

   O  autor procura a verosemellanza   e para iso emprega un narrador en terceira persoa que describe a xornada do protagonista fuxindo das valoracións. Con todo, os distintos personaxes cuxos diálogos son reproducidos, dan fe das absurdas e crueis condicións nas que se vive no campo. Xa que logo, Solzhenitsyn  é fiel ás propostas do realismo socialista de ofrecer unha imaxe fiel da realidade. Endalí que, consonte con ese compromiso persoal, a novela revela sen valoralos, como xa se sinalou, aspectos estarrecedores do sistema de represión cos disidentes. Un estilo directo, coloquial, vivo e próximo ao lector, que de contado sente empatía polo que está lendo, e unha estrutura lineal permiten que esta obra acadase unha gran difusión, converténdose mesmo nun bestseller , un verdadeiro “pedestal”, como acostumaba dicir o propio narrador. Desde agora tamén a podemos gorentar en galego grazas a Rinoceronte Editora.

Aleksandr Solzhenitsyn

Novidades de Rinoceronte Editora

 

   A recensión de hoxe será unicamente un comentario informativo. Para dar noticia de letras e libros. Non é o que máis gorenta o comentarista porque do mesmo estará ausente aquilo que precisamente é a esencia da crítica literaria: a valoracións persoal, o xuízo dos haberes e deberes dun produto literario. Será noutro momento, logo da lectura repousada destas seis novidades de Rinoceronte Editora. Hoxe limítome a informar de xeito sumario e externo baseándome, sobre todo, nas presentacións editoriais, destas pezas de ficción, vertidas á lingua de noso en traducións rigorosas que nos chegan da man dos membros dese equipo de tradutores profesionais que colaboran, xa desde hai anos, para que vexan luz en galego as obras máis emblemáticas e representativas da literatura estranxeira nos seus distintos momentos. Porque son sete as coleccións de Rinoceronte Editora nas que podemos mergullarnos na procura do libro devecido que arestora xa podemos ler na nosa lingua (Audiolibros, Bagaxe de Peto, Clásica, Contemporánea, Novela gráfica, Poesía, Vétera). Mérito pois de Rinoceronte Editora, ese selo editorial que Moisés Barcia tivo a acertada e venturosa idea de fundar en Cangas do Morrazo no ano 2005.

 

 

Un día na vida de Iván Denísovich

Aleksandr Solzhenistsyn

Tradución do ruso: Martín Andor

Colección: Clásica

 

   O autor, Aleksadr Solzhenitsyn (1918-2008) foi un dos grandes escritores rusos do pasado século. Arrestado en  1945 por criticar a Stalin, pasou once anos nos campos de traballo e no desterro. Ao regresar, converteuse nun dos grandes desidentes da Unión Soviética. Nas súas obras opuxo os valores da xente do común á brutalidade do réxime. Logo da publicación en Occidente de Arquipélago Gulag, a súa magna obra, foi privado da cidadanía soviética. Premio Nobel de Literatura en 1970.

   Un día na vida de Iván Denisovich achéganos á figura dun  humilde labrego,un dos millóns de cidadáns que, sen saber ben como nin por que, acaban nos campos de traballos forzados soviéticos como presos políticos. Acusado de ser espía tras escapar do cativerio alemán durante a guerra, Iván Denísovich é condenado a dez longos anos en Siberia. Aprenderá deseguida a arte da supervivencia e dará testemuño de que nin sequera a crueldade daquelas condicións pode crebar a unha persoa honesta e espelida. Este minucioso retrato da vida cotiá dos campos penitenciarios, infundido dunha poderosa mensaxe humanista, abraiou a sociedade soviética, por primeira vez publicamente confrontada coa realidade da represión stalinista. Un día na vida de Iván Denísovich é merecidamente considerado un clásico do século XX.

 

 

Infancia

J. M. Coetzee

Tradución do inglés: Rafael Salgueiro

Colección: Contemporánea

 

J. M. Coetzee (Cidade do Cabo, 1940), profesor de literatura, tradutor, crítico literario é un dos grandes escritores de Suráfrica. Foi o primeiro escritor que acadou dúas veces o Booker Price. Aos seus moitos galardóns, sumou o Premio Nobel de Literatura no ano 2003. Actualmente reside en Australia  e obtivo a nacionalidade dese país.

   Infancia narra a historia dun neno de dez anos que vive en Worcester, unha pequenalocalidade ao norte de Cidade do Cabo, cunha nai pola que sente un complexo amor-odio, un irmán pequeno e un pai que detesta. Na escola é o primeiro da clase, un alumno modélico; na casa, un pequeno déspota. O medo, a vergonza e o engano que o atormentan en Worcester contrastan coa liberdade e paixón que sente pola granxa familiar, Voëlfontein, e polo veld, a chaira surafricana erma e inhóspita. J. M. Coetzee guía con man sobria e elegante esta viaxe polo seu intenso mundo interior, e fai unha afinada composición do tempo e do lugar que lle tocou vivir na Suráfrica da década dos cincuenta. Infancia é o primeiro dos tres volumes da triloxía de memorias ficticias do Nobel de Literatura, que continuará con Mocidade e Verán.

 

 

Mocidade

J. M. Coetzee

Tradución do inglés: Iolanda Mato Creo

Colección. Contemporánea

 

   Ambientada na década de 1950, Mocidade conta a historia dun mozo que leva tempo pensando en fuxir a Europa desde o seu país natal, Suráfrica. El coida que estudando Matemáticas, lendo poesía e aforrando diñeiro, estará preparado para vivir a vida con intensidade e convertela en arte. Porén, ao chegar a Londres non atopa por ningures poesía nin romanticismo. Ao contrario, sucumbe a unha vida monótona como programador informático. As aventuras azarosas e sen amor non supoñen un alivio. Falto de inspiración, deixa de escribir e comeza unha escura peregrinaxe na que é posto a proba continuamente. Un retrato da loita dun home novo para atopar o seu camiño no mundo, con tenrura pero sen medias tintas.

 

 

Verán

J. M. Coetzee

Tradución do inglés: Susana Collazo

Colección. Contemporánea

 

O protagonista de Verán é John Coetzee, un escritor que comparte co autor deste libro procedencia, profesión, obras e Premio Nobel. Só que na ficción xa está morto. A través das conversas que mantén un biógrafo inglés, o relato reconstrúe a vida do personaxe entre os anos 1972 e 1977. A súa curmá, unha bailarina brasileira e outras persoas que o coñeceron pintan un Coetzee zoupón con escasas habilidades sociais, nun fresco que se move entre o emotivo e o cómico.

 

 

O rei branco

György Dragomán

Tradución dio húngaro: Jairo Dorado Cadilla

Colección: Contemporánea

 

   O autor György Dragoman (Târgu Mures, Transilvania, 1973) é un escritor e tradutor romanés, mais de fala húngara. No ano 2002 publicou a súa primeira novela, Genesis undone. Coa súa segunda novela, O rei branco, conseguiu o éxito internacional, aos ser traducida a unha trintena de idiomas.

O rei branco conta a historia de Djata, un neno de once anos que vive só coa súa nai na Romanía dos anos 80, despois de que requirisen a presenza do seu pai nun “centro de investigación” durante unhas semanas. O tempo pasa e o pai non volve, xa que en realidade foi internado nun campo de traballos forzados por opoñerse ao goberno. Mentres, o neno vai medrando entre as pelexas cos outros rapaces, os xogos, a descuberta da sexualidade, as desilusións e o choque co mundo dos adultos, no contexto de represión e medo dun sistema totalitario que se esfarela. A través de 18 capítulos, ou relatos interconectados, Dragomán ofrece o retrato que un neno pinta dunha sociedade onde a violencia xera violencia, un fresco que combina o horripilante co humorístico.

 

 

O edificio Yacoubian

Alaa Al Aswany

Tradución do árabe: Fátima Tourari

Colección: Contemporánea

   Alaa Al Aswany (O Cairo, 1957) é un intelectual egipcio de gran prestixio internacional. Desempeñou un papel importante no rexeitamento e caida do réxime de Mubarak. No ano 2002 publicou O edificio Yacoubian que se converteu na novela máis vendida en lingua árabe. Está traducida a máis de trinta idiomas e no ano 2006 foi adaptada ao cine.

   A novela xira arredor do edificio Yacubían e dos personaxes que no mesmo habitan. En pleno corazón do Cairo, tras os muros do esplendoroso e decadente edificio Yacoubian, crúzanse a diario todo tipo de personaxes, coas súas debilidades e soños. Entre eles, Taha, o fillo do conserxe que cae nos brazos do islamismo tras ver frustradas as súas aspiracións a policía; Zaki Bei, un vello aristócrata nostálxico doutros tempos; Hatem, o xornalista homosexual que se enfronta a un mundo cada vez máis intolerante; ou Busayna, que acepta os convites do seu xefe para axudar económicamente a súa familia.    
A través destes personaxes, Al Aswany ilustra a sociedade exipcia actual e a marca que a Historia recente foi deixando nela, ao tempo que aborda, cun ton despoxado de xuízos, asuntos tabú como a corrupción política, o auxe do fundamentalismo relixioso, as desigualdades sociais ou a ausencia de liberdade sexual.