Máscaras identitarias

A noite do moucho

Anxo A. Rei Ballesteros

Editorial Galaxia, Vigo, 115 páxinas

(LIBROS DE FONDO)

  Anxo Rei Ballesteros é un narrador do sistema literario galego ao que algún estudoso considera un autor maldito e solitario. Posuidor  dun persoalísimo discurso narrativo, a súa obra, nomeadamente as novelas Dos anxos e dos santos (1977) e Loaira (1992), foron catalogadas no seu momento como textos fundacionais e fundamentais na historia literaria galega. Pero o escritor nado en Boqueixón e cuxo pasamento tivo lugar no ano 2008, foi un narrador que sempre se facía agardar. Rei Ballesteros retornaba aos mundos da ficción  escrita case sempre por unha necesidade catárquica. A poder calar, confesaba el mesmo hai tres lustros, é ao que aspira o verdadeiro escritor. Esas arelas explican o carácter esporádico da súa narrativa. A noite do moucho, para alén doutras urxencias, é seguramente froito desa doenza interior que empurra ao escritor a lle dar saída á necesidade de crear.

A novela, que se empezou a xestar un ano antes da súa morte, sae á luz sen o definitivo proceso de corrección  e coma unha homenaxe ao autor. Pola historia que se descubre nas súas páxinas, pode ser cualificada como texto recuperador da memoria histórica. Un vello que se confunde co protagonista, cóntalles a uns rapaces a historia da que foi actor, durante  Guerra Civil, un anarquista galego que está a ser buscado polos fachas ( sic ) para matalo. Foxe cara o monte, pero está débil e séntese traizoado polo seu cuñado, o Moucho. Pídelle acollida a un amigo que o recibe cheo de medo. E alí, na súa casa, mentres lle entra o soño e se executa a perfidia, matina de xeito compulsivo nos cambios identitarios. A identidade numérica é unha tautoloxía, pero non así a identidade persoal e moito menos nos universos da ficción. Endalí a coherencia de todos eses trocos de personalidade que como carautas irreprimibles lle sobrevén ao protagonista e que lle fan pensar que a realidade sería o imposible. Ao final o inquérito identitario  acada unha cumprida resposta cando o vello narrador confesa os segredos da súa dobre face.

Anxo A. Rei Ballesteros

As pouco máis de cen páxinas nas que se relata esta experiencia vital, conforman unha novela completa e pechada tematicamente, pero inacabada desde o punto de vista formal. A historia e a súa correspondente trama narrativa están rematadas e pechadas, pero non así o texto e sobre todo os seus aspectos formais, que precisarían  dun labor de profundo esmerilado que o autor non tivo a oportunidade de acometer. Con todo, cómpre recoñecer que o galego que serve de vehículo a esta historia, contada de forma oral, é unha lingua vizosa. O narrador, en beneficio da oralidade, transgride á mantenta o galego culto e estándar, como fixo nas súas obras anteriores. Mais, aínda sen ese pulido que botamos en falta, Rei Ballesteros foi capaz de empurrar a linguaxe ata aqueles lindes nos que as creacións verbais  se converten en arte.

* Texto publicado o 17 de decembro de 2009 no suplemento Faro da Cultura do xornal Faro de Vigo