“Conduce rápido”: un friso da negrura

Conduce rápido de Diego AmeixeirasConduce rápido
Diego Ameixeiras
Edicións Xerais, Vigo, 2014, 148 páxinas

Unha das teimas de Diego Ameixeiras como narrador é a de ser unha fiel testemuña do que acontece nas rúas, sobre todo nas rúas das nosas cidades. Acostuma facelo en todos os rexistros nos que se inmisce, mesmo no subxénero folletinesco, como fixera en Historias de Oregón, un retrato expresionista dunha cidade galega ateigada de personaxes mergullados en verdadeiras intemperies vitais, peza narrativa que supuxo o comezo de cambio de rexistro, que proseguiría con Todo OK e Matarte lentamente. Un progresivo abandono do xénero detectivesco en beneficio da novela negra, na miña estima, unha fórmula narrativa máis rica e complexa ca simple investigación dun feito criminal. Na novela negra o elemento estruturador é un retrato crítico da sociedade, así como a introspección psicolóxica dos personaxes. Unha verdadeira crónica social dun tempo que acostuma converterse nun estarrecedor friso da actualidade áspera e dura, ateigada de vidas rotas, escravas dos maiores pesadelos, perdedores, sempre perdedores.
Esa mesma canle é pola que Diego Ameixeiras enfía a súa última entrega, Conduce rápido. unha novela coral dos submundos da marxinación social, atenazada pola más extrema violencia, estruturada arredor dunha trama principal e varias secundarias que, malia que ao iniciarse a novela semellan independentes, terminan, porén, entrecruzándose, encaixando entre si, porque todas elas xiran arredor do mesma tema: o narcotráfico que atenaza a un grupo de personaxes que se atopan en situacións límites e terminan case que todos eles no bando dos perdedores. O detonante é un saco de lona envolto cunha cordelas que un rapaz -un dos moitos personaxes deste coro de vidas precarias- atopa nunha praia galega. Dentro, dez quilos de cocaína. Será unha boa ocasións para que dous irmáns que viven na marxinalidade de Santiago busquen unha solución definitiva para as súas vidas, o golpe de fortuna que os saque da miseria e da delincuencia. Mais a súa miserenta épica, con códigos moi especiais que a converten realmente nunha poética da desesperación, rematará estourando en abismos de violencia, coa morte como horizonte para a meirande parte dos antiheroes destas historias cruzadas.
Na novela hai delincuencia e hai narcotráfico. Mais nin os delincuentes nin os traficantes son grandes capos, nin delincuentes de guante brando. Son ionquis, xente que apenas logra sobrevivir con pequenos roubos, resolvéndolle problemas a outros, tanto os sinxelos coma os complexos, ou intentando venderlles un saco de coca aos capos narcotraficantes que o perderan no mar. Crónica negra, negrísima dunha xeografía do máis escuro da nosa sociedade, mais na que aínda así hai unha porta aberta para a esperanza e mesmo para o amor.
Diego Ameixeiras ergue esta novela cunha insólita economía expresiva, coa brevidade dunhas secuencias escritas de maneira sintética, cun estilo contido, como flashes expresionistas. Estilo fotográfico como se ten descrito este xeito de narrar alicerzado no relato das accións e nos diálogos dos protagonistas.

Diego Ameixeiras

Diego Ameixeiras

 

A novela conta os que pasa en cinco días, e cada secuencias está marcada pola hora na que acontece o que se relata: a violencia que se vai apoderando da narración a un ritmo moi veloz. Xa que logo, o autor omite todo aquilo que non é estritamente necesario para entender o que pasa. Como ten declarado o mesmo Ameixeiras, sendo fiel ao xénero, os personaxes non deben tardar trinta páxinas en subir unha escaleira. Malia esa economía expresiva, non faltan na novela verdadeiros achados expresivos. Non son, porén, luzadas líricas, senón alustros de violencia (“os ollos sen vida do home son dúas bolas de mármore que semellan vixiar atentamente cada un dos seus movementos”, páxina 110).
Saliento finalmente a ausencia dun propósito didáctico ou moralizante en Conduce rápido, bastante frecuente na novela detectivesca. A ollada penetrante do autor adopta nesta novela negra o punto de vista dos delincuentes, persoas que se moven na marxinalidade, na delincuencia pequena ou noutra máis organizada, aos que o autor non condena nin redime. Achéganos con grande acuidade e efectismo as súas miserias, as súas historias, os seus actos. Serán os lectores que len para xulgar e non para gorentar un bo produto literario, aos que lles corresponde actuar de xuíces.